ولينعمتم کيست خاقان اعظم

شاعر : خاقاني

کز انعام حق دعاگو شناسد		ولينعمتم کيست خاقان اعظم
من او را شناسم مرا او شناسد		محمد خصال است و حسان او من
ملک سر اين نکته نيکو شناسد		منم در سخن مالک الملک معني
محک داند آن و ترازو شناسد		بلي هر زري را عياري است و وزني
کماني که سخت است بازو شناسد		بياني که نغز است فرزانه داند
که آب دولت هنوز خواهد بود		جوي دل رفته دار خاقاني
بر قدت خلعه دوز خواهد بود		فلک از سرخ و زرد و شام و سحر
عاقبت دل فروز خواهد بود		حال اگر ز آنچه بود تيره‌تر است
آن زماني که روز خواهد بود		شب نبيني که تيره‌تر گردد
که صبح فام شد از راه و شام‌گون آمد		چه شد که باديه بربود رنگ خاقاني
چو تيغ زنگ زده در ميان خون آمد		در آفتاب نبيني که شد اسير کسوف
که آن سفر ز عذاب سقر فزون آمد		ميار طعنه در آن کش سموم باديه سوخت
که از دهان کدام اژدها برون آمد		مکن به لون سيه ديگ را شکسته، ببين
دست عرب چو غمزه‌ي ترکان سنان کشيد		روزي ميان باديه بر لشکر عجم
کز نوک نيزه‌شان سرکيوان زيان کشيد		ديوان ميغ رنگ سنان‌کش چو آفتاب
آمد ز برق نيزه‌ي آتش فشان کشيد		ميغ از هوا به ياري آ ميغ چهرگان
قوس قزح علامتي از پرنيان کشيد		ما عاجز دو ميغ که بر دامن فلک
چون آب در دويد و چو آتش زبان کشيد		من در کمان نظاره که ناگه بريد بخت
کاينک خداي کعبه بر ايشان کمان کشيد		گفتا مترس ازين گره ناخداي ترس
که بر کيميا مرد لرزان بود		بر اهل کرم لرز خاقانيا
که همت جهان سنج ميزان بود		به ميزان همت جهان را بسنج
شناسد عيار آنکه وزان بود		عيار ليمان شناسي بلي
اگرچه بقاي کرم زان بود		وليکن فناي بخيلان مخواه
مگر نرخ انجير ارزان بود		مگو کز چمن نيست بادا غراب
که از مردن بخل ورزان بود		تو را از حيات کريمان چه سود
نااهلانت بدي نمايند		خاقاني اگرچه نيک اهلي
بر دست بدانت بر گرايند		نيکان که تو را عيار گيرند
مشکي که به سيرت آزمايند		زري که به آتشت شناسند
به سم خار در ديده‌ي آرزو زد		شکست اين دلم نادرست اعتقادي
که زخمي بر آن سينه‌ي نيک‌خو زد		خطا کرد پرگار غمزش همانا
هر آنگه که نيشي به مردم فرو زد		شنيدي که زنبور کافر بميرد
که او را وبال آمد آن نيش کو زد		نه کژدم سر نيش زد عالمي را
کهتران را پاي‌بست خود کنند		چون گشايند اهل همت دست خود
ازشراب جود مست خود کنند		راد مردان غافلان عهد را
خادمي را خاک پست خود کنند		سربلندان چون به مخدومي رسند
کهتران را هم نشست خود کنند		مهتران چون خوان احسان افکنند
ليکن استنجا به دست خود کنند		گر عمامه ديگري بندد رواست
مرا تو را لاف برتري نرسد		تا تو ناز فروتران نکشي
بر سر اوت سروري نرسد		چون کسي زير بار بر تو نيست
هم تو را بر سران سري نرسد		ور عطا بخشي ور زني بر سر
کز شهر قلب کاران اين کيميا نخيزد		خاقانيا به بغداد اهل وفا چه جوئي
يک قطره اشک رحمت از چشم کس نريزد		گر خون اهل عالم ريزند دجله دجله
گر زمانه پاي بندت ساخت ويحک داد بود		رشته‌ي کژ داشتي در سر مگر خاقانيا
چون فرو ديدي نه رشته کهن و پولاد بود		از سرت بيرون کشيد آن رشته در پايت ببست
صورت طغراش ز مه برکشيد		شب که مثال مه ذي‌الحجه ديد
حاج توانند به موقف رسد		تا نهم ماه به طغراي ماه
ماه نوش ابرو و کس مي‌نديد		چشم فلک بود مگر آفتاب
ابروي پنهان شده آمد پديد		چشم پديد آمده پنهان بماند
که آن چوگان جز اين گويي ندارد		دلت خاقانيا زخم فلک راست
که بابل چون تو جادويي ندارد		ز جيب مه قواره‌ات زيبد از سحر
چو طبعت چرخ بانويي ندارد		ازين هر هفت کرده‌ي هفت دختر
عرابي نطق هندويي ندارد		خرد بوسد سر کلکت که چون او
به باب الباب هم بويي ندارد		به شروان گر کرم رنگي نمي‌داشت
گريبانش نم جويي ندارد		به دامن گرچه دريا دارد اما
ازين دريا که لولويي ندارد		چو کشتي شو عنان از پاردم ساز
رديف هر سگ آهويي ندارد		ندارد موکبي کايام در وي
که شمک آهو آهويي ندارد		نگوئي کز چه معني بشکنندت
فلک چنبري نمي‌شکند		شب نباشد که آه خاقاني
روزگارش به کينه مي‌شکند		گرچه ار روزگار زاده است او
ليک سنگ آبگينه مي‌شکند		آبگينه ز سنگ مي زايد
سال را ز تو تا کي جواب باشد سرد		جفاست از تو جواب سال خاقاني
شفا چگونه دهد چون گلاب باشد سرد؟		جواب سرد فرستي شفاي دل ندهد
ايام چگونه مي‌گذارد		خاقاني را مپرس کز غم
از کيسه‌ي عمر مي‌گذارد		وامي که ازين دو رنگ برداشت
خرمن خرمن همي سپارد		جوجو ستد آنچه دادش ايام
تا نيشکر طرب نگارد		ني در بن ناخنش زد اندوه
چون ناخن نيست سر چه خارد		چون دل نبود طرب که جويد؟
چون غصه‌ي دل نمي‌گوارد		خوناب جگر خورد چه سود است
لله الحمد، مي‌نگارد		با اين همه از سرشک بر رخ
کز ناله هيچ درد نشان بهي نديد		خاقانيا ز عارضه‌ي درد دل منال
روي بهي نديد که جز روبهي نديد		بيمار روزگار هم از اهل روزگار
بر زمين چون من مبرز کس نديد		آسمان داند که گاه نظم و نثر
آبي از آتش مطرز کس نديد		در بيانم آب و در فکر آتش است
ز آدمي اين سحر و معجز کس نديد		ز آتش موسي برآرم آب خضر
يک هجا و فحش هرگز کس نديد		از دو ديوانم به تازي و دري
که من کيم ز سر کلک من چه کار آيد		مرا اگر تو نداني عطاردم داند
ز شاخ دانش چون من گلي به بار آرد		هزار سال بماند که تا به باغ هنر
ز روزگار چو من کس به روزگار آيد		به هر قران و به هر دو چون مني نبود

ولينعمتم کيست خاقان اعظم

تازه های مقالات

بیشترین بازدید هفته