صابون را تقريبا مي توان از انواع چربي ساخت؛ بهترين راه براي استفاده از چربي هاي گوشت پهلو يا پشت باقي مانده از پخت و پز،تبديل آنها به صابون است چگونه مي توان صابون چربي گوشت ساخت؟
آماده کردن وسايل ساخت صابون
پس از جمع آوري چربي ، مرحله بعد آماده سازي لوازم تهيه صابون است:
چربي آماده شده که براي تهيه 2دو جين قالب کوچک به حدود يک ليتر از آن احتياج خواهيم داشت.
قالب؛ مي توانيد از جعبه هاي پلاستيکي تخم مرغ استفاده کنيد.
محلول قليايي خانگي که شامل هيدروکسيد سديم است؛ براي اين محلول مي توانيد از لوازم بهداشتي ويژه پاکسازي فاضلاب ها استفاده کنيد. اين محلول، چيزي است که چربي را به صابون تبديل مي کند. شما براي اين کار به يک محلول تا حد امکان خالص و غليظ بدون افزودني احتياج داريد، پس تا حد امکان سعي کنيد، محلولي ساده و ابتدايي خريداري کنيد. بعضي از فروشگاه هاي لوازم آموزشي ممکن است اين محلول را به عنوان بخشي از آزمايش توليد صابون به فروش برسانند.
کاسه و ظروف غير فلزي ؛ محلول قليايي با فلزات واکنش شيميايي خواهد داشت،پس به ظرف، قاشق و مخلوط کن پلاستيکي يا شيشه اي احتياج خواهيد داشت.
فنجان يا پيمانه اندازه گيري که از آن براي مخلوط کردن به ميزان آب و چربي استفاده خواهيم کرد.
لوازم ايمني که شامل عينک آزمايشگاه که اطرافش پوشيده است و دستکش ايمني مي شود؛ محلول قليايي در صورت تماس با پوست به شدت سوختگي شيميايي ايجاد مي کند؛براي همين به شدت در استفاده از آن بايد محتاط باشيد و از پوشش مناسب استفاده کنيد؛ اين محلول زياد فرّار نيست و تنها بايد مراقب لمس آن باشيد؛ و اگر کمي از آن روي شما ريخت با يک محلول اسيدي مثل سرکه مي توانيد اثر آن را به صورت شيميايي خنثي کنيد.
اگر مي خواهيد صابون تان رنگي باشد مي توانيد از رنگ خوراکي، مثل رنگ زرد يا قرمز براي آن استفاده کنيد.
دستگاه اندازه گيري محلول قليايي؛براي اندازه گيري محلول قليايي بايد راهي پيدا کنيد . راه دقيقش محاسبه محلول از طريق وزن کشي ديجيتال اوليه پودر محلول است ولي مي توانيد با استفاده از قاشق اندازه گيري آن را به تبديل به مقياس حجمي اندازه گيري کنيد.
مخلوط کن برقي؛ که براي افزايش سرعت مخلوط کردن از آن استفاده خواهيم کرد.
جمع کردن چربي
چربي خام را مي توانيد از باقيمانده گوشت هاي پاک شده جمع کنيد؛ ولي اگر عجله داريد و نمي خواهيد از دورريختني ها استفاده کنيد، دنبه يا گوشت هاي با چربي زياد قابل خريداري هستند. ما اين چربي هاي ذخيره شده را بعدا بايد خالص کنيم؛ براي به دست آوردن يک ليتر چربي که براي توليد2دوجين قالب صابون نياز است، تقريباً به 4/5کيلو گوشت پهلو و پشت احتياج خواهيم داشت. سپس آنها را روي ماهيتابه به آرامي ذوب مي کنيم و مايع چربي را با استفاده از فيلتر گريس يا الک از تکه هاي گوشت پاک مي کنيم و سپس آنها را براي استفاده بعدي در يخچال نگهداري مي کنيم . همچنين مثل گوشت مي توانيد اين چربي خالص شده را به صورت حيواني يا گياهي(مثل آفتاب گردان يا زيتون)خريداري کنيد. بعد از پايان ذوب چربي براي تميز کردن ظرف مي توانيد از تفاله قهوه استفاده کنيد، براي رقيق تر شدن تفاله قهوه نيز مقداري آب به آن اضافه کنيد.
روش کلي کار
در توليد صابون ما فقط به سه ماده نياز داريم؛ نوعي چربي خالص ، آب و محلول قليايي؛ که محلول قليايي طي يک فرايند شيميايي به نام صابون سازي، چربي را به صابون تبديل مي کند. مولکول هاي تري گليسيريد در چربي با مولکول هاي هيدروكسيد سديم پيوند مي خورند و يك مولكول صابون جديد و يك مولكول گليسيرين مي سازند. نسبت ميزان چربي به محلول قليايي مهم است؛ استفاده بيش از اندازه محلول قليايي موجب باقي ماندن زيادي آن و آسيب رساني به پوست مي شود. در حالي که اگر چربي صابون بيش از حد باشد، به جاي پاک کنندگي باعث چرب شدن خواهد شد. هر چند که بيشتر سازندگان صابون، مقداري چربي اضافه در صابون هايشان باقي مي گذارند که موجب احساس بهتر و نرم شدن پوست مي شود. دستورالعملي که براي ساخت صابون استفاده مي کنيم کمي براي پرچرب شدن صابون تغيير داده شده است. براي به دست آوردن ميزان محلول قليايي بايد مقدار چربي را ضربدر 132کنيم. براي مثال اگر 900گرم چربي خالص داريم، به 120گرم پودر محلول قليايي نياز خواهيم داشت . نسبت استفاده از آب نيز نصف حجم چربي خواهد بود، يعني اگر از چهار فنجان چربي براي توليد استفاده مي کنيم بايد دو فنجان آب سرد به آن اضافه کنيم.
خالص کردن چربي
به دليل اينکه باقي ماندن تکه گوشت در چربي اي که خودمان توليد کرده ايم مي تواند فساد ايجاد کند يا فرايند صابون سازي را به هم بريزد بايد چربي را خالص کنيم. براي اين کار چربي را به آرامي گرم مي کنيم و سپس با مقداري آب مي جوشانيم. مقدار آب بايد دو برابر چربي باشد تا چربي به تنهايي نجوشد. کمي بيش از يک ساعت که چربي نرم شد و آب به آهستگي جوشيد، حجم مخلوط به آرامي کاهش پيدا مي کند و ظاهر آن تميزتر مي شود. چربي ها به هم مي پيوندند و قطعات اضافي ته نشين مي شوند. سپس مخلوط را از روي حرارت برداشته، پس از خنک شدن داخل يخچال مي گذاريم تا دوباره جامد شود. وقتي که چربي پس از حدود دو تا هشت ساعت بنابر دماي يخچال و ميزان چربي، جامد شد، کيک چربي را از قابلمه خارج مي کنيم و داخل يک قابلمه بزرگ تر قرار مي دهيم . هنگام اين انتقال بايد سعي کنيد که فقط چربي منتقل شود و مايع آبکي و قطعات گوشت و ... با آن وارد نشوند. مي توانيد از دست براي جدا کردن مواد اضافي استفاده کنيد. براي استفاده در آزمايش لازم است چربي را مجددا به آرامي گرم و مايع کنيد.
آماده سازي مواد براي آزمايش
چربي
براي آماده سازي چربي، بايد آن را مجددا گرم کنيم، حرارت را روي 45-40 درجه سلسيوس يا 110-105 درجه فارنهايت تنظيم مي کنيم که به اندازه مايع نگه داشتن چربي گرم باشد.
محلول قليايي
براي تهيه محلول قليايي لازم است پودر قليايي که حدود 120گرم براي آزمايش ماست را در دو فنجان آب مخلوط کنيم . از آب سرد و خنک تر از دماي اتاق استفاده مي کنيم تا از بالا آمدن گاز جلوگيري کنيم. مراقب باشيد که هنگام تهيه محلول قليايي از دستکش ايمني لاستيکي و محافظ چشم استفاده کنيد. پودر را در ظرف شيشه اي بريزيد و به آرامي آب را در حالي که روي جداره ظرف هدايت مي کنيد به آن اضافه کنيد و آهسته با قاشق پلاستيکي محلول را هم بزنيد. مقدار محلول قليايي که مي سازيم براساس ميزان چربي مورد استفاده مان تنظيم شده است . اگر ميزان چربي را افزايش مي دهيد يا روغن هاي ديگر به صابون اضافه مي کنيد بايد طبق رابطه اي که گفته شد ميزان محلول قليايي را دوباره تنظيم کنيد.
ساخت صابون
اگر تمام مواد اوليه آماده شد ه است، ابزار مخلوط کننده و ظرف هاي پلاستيکي يا شيشه اي را حاضر کرده ايد و دستکش و عينک محافظ را پوشيده ايد، مي توانيم به مرحله صابون سازي برويم . براي توليد، نياز به يک حمام آب با دماي حدودا110-105فارنهايت(45-40سانتي گراد)داريم،ظرف پلاستيکي مان را در قابلمه اي که آب درون آن ريخته ايم مي گذاريم، به صورتي که اطراف ظرف را آب پر کرده باشد. اين حمام ضمن متعادل نگه داشتن دماي واکنش و صابون، سرعت واکنش را هم کمي افزايش مي دهد. در حالي که مشغول هم زدن چربي نرم شده هستيم، محلول قليايي را به آرامي داخل چربي مي ريزيم. براي مدتي مخلوط کردن (که بهتر است با همزن باشد)را ادامه مي دهيم. کم کم مخلوط در حال واکنش غليظ شده، رنگ شفاف خود را از دست مي دهد و شبيه صابون مي شود. اين فرايند بين پنج تا 30دقيقه طول مي کشد . مي توانيد از قاشق هم استفاده کنيد، ولي زمان واکنش شايد خيلي طولاني شود؛ اما حتما مراقب باشيد همزن تان فلزي نباشد تا با محلول قليايي واکنش ندهد. هم زدن با مخلوط کن به دليل شدت ضربات و چرخش حباب هاي هوا را به محلول اضافه خواهد کرد و صابونمان متخلخل خواهد شد. در همين مرحله است که اگر بخواهيد بايد رنگ را اضافه کنيد.
قالب گيري
از زماني که صابون شروع به شکل گرفتن مي کند تا وقتي که کاملا سفت مي شود حدود15دقيقه فرصت داريد و پس از آن کار با آن سخت مي شود. اين زمان براي قالب گيري زمان خوبي است و فرصت داريد حتي به صابون هاي تان افزودني هاي مجاز مثل قطعات آرايشي، رنگ براي شکل ابروبادي و ... هم اضافه کنيد . در اين زمان و در حالي که صابون در حال گرفتن خود است و هنوز نرم است، آن را در قالب، قالب گيري کنيد.
عمل آمدن
تا اينجا آن چيزي که شما واقعا داريد، مخلوط چربي با محلول قليايي است . براي کامل شدن فرايند صابوني شدن و تبديل مخلوط ما به صابون به زماني حدود دو هفته (بنا بر موقعيت و دستور العمل و چربي مورد استفاده بلندتر يا کوتاه تر) احتياج است. قالب ها را با پوشش پلاستيکي بپوشانيد و براي خشک شدن به جايي مثل بالاي کابينت منتقل کنيد. تقريبا بعد از يک روز صابون ها آن قدر خود را گرفته اند که بتوانيد آنها را از قالب جدا کنيد ولي براي عمل آمدن آن همچنان بايد صبر کنيد . در طول زمان که صابون سفت مي شود، خشک شده و کمي از رنگ خود را (که بنا بر چربي متفاوت است) از دست مي دهد؛ سفيدها سفيدتر مي شود، رنگ قرمز تقريبا صورتي مي شود و Phصابون از11به 8،9کاهش خواهيد يافت که براساس آموزه هاي دبيرستان براي تست اين قضيه مي توانيد از ورق هاي ليتموس استفاده کنيد يا اينکه آن را کمي بو کنيد؛ بوي تند قليايي تقريبا بعد از دو هفته از بين مي رود . پس از جدا کردن قالب مي توانيد لبه هاي آن را با چاقو صاف کنيد.
منبع: نشريه دانستنيها شماره 14
