پرده هاي پس تاب

Retro facade for
intelligent
buildings

مقدمه
 

يکي از پارامترهاي مهم در تحقق بخشيدن به استانداردهاي آسايش در محيط کار و زندگي، روشنايي روز است. امروزه بسياري از مردم ساعات زيادي از کار و زندگي خود را در تاريکي بيولوژيک سپري مي کنند. نور روز نقش تعيين کننده اي در ريتم هاي حياتي و سلامتي تن و روان دارد. بدن انسان براي توليد ويتامين ها، آنزيم ها و همچنين تقويت سيستم ايمني، به طيف کامل نور طبيعي احتياج دارد. اين نياز فيزيويولوژيک انسان را با هيچ نور مصنوعي نمي توان برطرف ساخت. اکنون زمان آن فرا رسيده که با طبيعت آشتي کنيم و از مواهب آن بهره مند شويم. اين کار اثرات جنبي مفيدي هم دارد. صرفه جويي در مصرف انرژي الکتريکي و نياز کم تر به تهويه ي هوا از جمله اين اثرات هستند.
شرکت RETROSOLAR با همکاري دفتر طراحي کاستر براي استفاده ي بهينه از روشنايي روز فعاليت هاي متنوعني را انجام مي دهد که از جمله مي توان موارد زير را برشمرد:

* مطالعات مربوط به انتقال نور طبيعي به داخل ساختمان؛
* مطالعات مربوط به انتقال انرژي از طريق نماي ساختمان با توجه به انواع پنجره ها و شيشه ها؛ و
* تجزيه و تحليل انرژي تابشي بيروني تابيده شده به نما و سقف ساختمان.

پرده هاي RETROLUX
 

مبتکر اين پرده ها دکتر هلموت کاستر آلماني است. در شکل 1 نحوه ي کار اين پرده ها نشان داده شده است. اصولاً پرتوهاي عمودي يا نزديک به عمود نور خورشيد باعث گرما و چشم زدگي مي شوند. قسمت W شکل هر تيغه ي پرده، باعث برگرداندن اين پرتوهاي گرم مي شوند. اين پرتوهاي بازتابيده شده را RETRO مي نامند. ساير پرتوهاي نور روز اعم از پرتوهاي مايل خورشيد و يا نورهاي بازتابيده از محيط بيروني ساختمان، يا مستقيماً وارد مي شوند و يا پس از برخورد به قسمت مسطح تيغه به داخل بازتابيده مي شوند. اين پرتوها را INTRO مي نامند. از طرف ديگر شخصي که در داخل اتاق يا بنا حضور دارد از فاصله بين تيغه ها مي تواند فضاي بيروني را تماشا کند. به اين ترتيب، ايده ي استفاده از تيغه هاي مذکور، دو وجه متناقض را در کنار هم قرار مي دهد. به عبارت ديگر، پرده نقش حفاظت فضاي داخلي از نور شديد بيروني را بر عهده دارد، بدون اين که مانع از ورود روشنايي بيروني به داخل گردد. جلوگيري از ورود پرتوهاي شديد نور خورشيد باعث کاهش بار سرمايشي ساختمان نيز مي شود. آزمايش ها نشان داده است که استفاده از اين سيستم مي تواند منجر به کاهش بار گرمايي بيروني تا ميزان 50 وات بر مترمربع شود. بسياري از ساختمان هايي که در مناطق معتدل قرار دادند با اجراي اين سيستم اصولاً نيازي به سيستم سرمايشي نخواهند داشت. نمونه اي از ساختمان هاي داراي اين سيستم در شکل 2 نشان داده شده است.

پرده هاي RETROLUX THERM
 

اين نوع پرده در ميان دو لايه شيشه ي دو جداره نصب مي شود (شکل 3).
دراينجا نيز قسمت V شکل بر اي بازگرداندن شديد خورشيد و قسمت مسطح براي انتقال سايرپرتوهاي نور طبيعي به داخل ساختمان مورد استفاده قرار مي گيرد. کاستن از بار سرمايشي ساختمان، حفظ ديد بيرون و بهره مندي از طيف نور طبيعي از مزاياي اين روش هستند.
همچنين براي پخش نور بهتر و جلوگيري از تابش مستقيم نور بيروني به چشم ناظران داخلي، شکل تيغه ها در قسمت هاي بالايي و پاييني پنجره متفاوت هستند. نمونه ي اين سيستم در ساختمان ORYX در دوحه ي قطر ا جرا شده است (شکل 4).

يکي ديگر از جنبه هاي مهم اين پرده ها، عدم تزاحم نورپردازي خارجي ساختمان با ديد از داخل است.
در سيستم هاي متعارف نورپردازي نماي بيروني ساختمان، نور پروژکتورها که از بيرون به نما تابيده مي شوند، باعث آزار و چشم زدگي ساکنان خواهد بود. براي رفع اين مشکل در هر تيغه ي پرده يک لبه ي مورب تعبيه شده است (شکل 5). اين قسمت در شکل با عنوان Screen مشخص شده است.
همان گونه که ديده مي شود نور پروژکتوري که در پايين ساختمان قرار دارد، با اين لبه هاي مورب برخورد کرده و در عين حال که نماي ساختمان را روشن مي کند به هيچ وجه وارد ساختمان نمي شود. در اين شکل جنبه هاي ديگر اين پرده ها نيز نشان داده شده است.
استفاده از اين پرده ها براي نورپردازي ساختمان، مفهوم نماي رسانه اي (media Facade) را مطرح مي سازد. دکتر کاستر در اين باره مي گويد: «نماهاي رسانه اي از ديرباز شناخته شده بودند. طاق نصرت هاي رم باستان، قلعه ها، کليساها و مساجد در سراسر جهان، همه ي اين بناهاي يادبود، از سطح بيروني بنا براي ابلاغ پيام هاي مذهبي، فرهنگي، سياسي و تاريخي استفاده مي کردند. اما معماران مدرن گويي برقراري ارتباط با عموم مردم را فراموش کرده اند. با ابداع نماي رسانه اي، چشم انداز جديدي براي يک هنر نور در مقياس عظيم پديدار شده است.»
نمونه ي اجراي چنين سيستمي در شکل 6 نشان داده شده است.

در شکل 7 نيز شيوه هاي مختلف نصب اين پرده ها نمايش داده شده است.

پرده هاي ميکروساختار (Micro-Structured)
 

در اين نوع پرده ها، بر روي هر تيغه (Louver) سطوح دندانه اي بسيار ريزي تعبيه شده است که هر کدام حکم يک آينه را دارند. اين تيغه ها در دو نوع Flex و Inverse ساخته شده اند.
همان طور که در شکل 8 نمايش داده شده است، تيغه هاي Inverse در ارتفاع بالاي 1/8 متر نصب مي شوند و نور بيرون را به سقف باز مي تابانند. اين نور حتي اگر شديد هم باشد مستقيماً در خط ديد ناظر داخلي نخواهد بود.

تيغه هاي Flex در ارتفاع زير 1/8 متر نصب مي شوند. با اين کار،پرتوهاي شديد توسط آينه هاي ريز به بيرون بازگردانده مي شوند و ناظر داخلي ضمن داشتن ديد مناسب از فضاي بيرون، اصولاً پرتوهاي شديد را حس نمي کند.
در اين جا نيز حفظ ديد بيرون، بهره مندي از نور طبيعي و کاهش بار سرمايش، از مزاياي کاربرد اين سيستم هستند. (شکل 9)
از اين سيستم مي توان در نورگيرهاي سقفي نيز استفاده کرد. زاويه نصب تيغه ها بايد بر اساس شيب سقف، جهت گيري ساختمان و عرض جغرافيايي محل، به طور دقيق محاسبه شود.

بديهي است به دليل حضور تيغه ها در ميدان ديد ناظر داخلي، بخشي از منظره بيرون حذف مي شود. (شکل 10)

پي‌نوشت‌ها:
 

1- info@sheedight.com
 

منابع
www.retrosolar.de
DYNAMIC DAYLIGHTING ARCHITECTURE, HELMUT KOSTER
شرکت مهندسي روشنايي شيد، «نماي مرکب INTEGRAL LIGHT FACADE» ماهنامه ي «دانش نما»، شماره ي 141-139. ص 36-43، مهر - آذر 1385.
دانش نما شماره پياپي 166-165