بختک يا فلج خواب

تا حالا برايتان پيش آمده که از خواب بيدار شده باشيد ولي نتوانيد تکان بخوريد؟ در اين شرايط ممکن است بسيار هراسان شده باشيد. بدي اش اين است که اصلاً نمي توانيد از کسي کمک بخواهيد. وحشت شما وقتي بيشتر مي شود که دچار توهم بشويد و در حالي که هشيار هستند، چيزهايي ببينيد يا بشنويد که منطقاً نمي بايست در اطراف شما باشند.
به اين وضعيت "فلج خواب" مي گويند. شما ممکن است فقط يک بار فلج خواب را تجربه کرده باشد يا چند بار گرفتار آن شده باشيد. حتي ممکن است چند بار در يک شب، دچار آن شده باشيد.
اما واقعاً فلج خواب چيست؟
در فرهنگ ها و جامعه هاي گوناگون، تفسيرهاي مختلفي در مورد فلج خواب شده است. ما ايراني ها به فلج خواب، "بختک" مي گوييم. ايرلندي ها تصور مي کنند که فلج خواب ناشي از دروغي است که روز قبل گفته اند يا ناشي از ويسکي بدي است که روز قبل خورده اند! بعضي ها از آن تعبير جن زدگي مي کردند و علائم اين وضعيت را به گردن ديوهاي بدسرشت مي انداختند. شکسپير در "رمئووژوليت"، فلج خواب را به ساحره بد طينت نسبت مي دهد. بعضي ها هم البته هراسان، شبانگاه راهي اورژانس مي شوند و تصور مي کنند که سکته کرده اند. تقريبا به تعداد فرهنگ هايي که در جهان وجود دارد، اسامي مختلفي براي اين مشکل ايجاد شده و در طي قرن ها، انواع و اقسام اجنه، اهريمن ها، و نفرين ها، مقصر دانسته شده اند.
اما فلج خواب توجيه ساده اي دارد. اين حالت وقتي اتفاق مي افتد که يک شخص هشياري خود را در حين خواب باز مي يابد ولي در اين هنگام قادر به حرکت نيست. فلج خواب مي تواند هم در هنگام به خواب رفتن رخ بدهد و هم در هنگام بيدار شدن از خواب.
واقعيت اين است که خواب مرحله متشکل از مراحل REM يا مرحله حرکات سريع چشم و مرحله غير REM يا NREM است. هر چرخه خواب REM يا NREM حدود 90 دقيقه طول مي کشد. اول مرحله NREM رخ مي دهد. اين مرحله، سه چهارم خواب را تشکيل مي دهد. در طي خواب NREM، بدن شل مي شود و استراحت مي کند؛ ولي در طول خواب REM چشم ها شروع به حرکات سريع مي کنند و ما رويا مي بينيم. در طي خواب REM عضلات ما قادر به حرکت نيستند.
فلج خواب در طي خواب REM رخ مي دهد. اگر در خواب REM، فرد هوشياري خود را بازيابد، قادر به صحبت يا حرکت نيست. از هر10 نفر، 4 نفر فلج خواب را تجربه کرده اند. معمولاً نخستين بار در سنين نوجواني اين پديده تجربه مي شود. ولي فلج خواب در هر سني ممکن است، رخ دهد. کم خوابي، خوابيدن در زمان هاي نامنظم، استرس و افسردگي دو قطبي، خواب آلودگي مفرط يا narcolepsy، گرفتگي يا کرامپ عضلات پا در حين خواب و مصرف بعضي از داروهاي اعتياد، مرتبط با فلج خواب هستند. با اين همه ممکن است يک شخص بدون داشتن هيچ کدام از شرايط دچار فلج خواب شود. معمولاً فلج خواب نيازمند اقدام پزشکي خاصي نيست، مگر اينکه به صورت آزار دهنده تکرار شود و باعث خستگي در طول روز شود. درمان آن هم معمولاً تنها شامل برطرف کردن اختلال زمينه ساز است. پزشک ممکن است توصيه کند که فرد، عادات خواب خود را اصلاح کند يا در مواردي، داروهاي ضد افسردگي تجويز کند.
منبع: دانشمند شماره 552