![اسلام کلاسيک و اروپاي قرون وسطي(1) اسلام کلاسيک و اروپاي قرون وسطي(1)](https://rasekhoon.net/_files/thumb_images700/article/43cfd244-e8ed-41dc-984d-874f5ca04559.jpg)
اسلام کلاسيک و اروپاي قرون وسطي(1)
مترجمين: حامد مشکوري نجفي ؛ دانشجوي دکتري علوم سياسي دانشگاه باقرالعلوم عليه السلام
محمدعلي مشکوري نجفي ؛ کارشناس ارشد زبان انگليسي
مقايسه ي فلسفه و فرهنگ سياسي
واژه هاي کليدي: فلسفه ي سياسي، فرهنگ سياسي، اسلام کلاسيک، شريعت، قرون وسطي.
مقدمه ي مترجم
مولوي رومي در اين مورد به حق سروده است که:
صد کتاب هست جز يک باب نيست
صد جهت را قصد جز مهراب نيست
و نيز در جاي ديگري مي گويد:
نام احمد نام جمله انبياست
چون که صد آمد نود هم پيش ماست
شرايع گوناگون به تناسب اقتصاي مسائل ويژه ي زماني و مکاني هر قوم و طايفه به وجود آمده و بر اساس نياز ها و شرايط خاص دستورات و توصيه هاي ويژه اي را از طريق انبياي الهي بازگو کرده اند. اختلافاتي که اکنون در شرايع مختلف ديده مي شود تا اندازه اي متأثر از تحولات و تطوراتي است که بر اساس تحريفات و تغييرات تاريخي در اديان بروز کرده و در مواردي، ناشي از ماهيت اصلي هر شريعت است. البته اين موضوع مسئله اي است قابل مطالعه که بررسي و تحقيق مجزايي را مي طلبد، اما آن چه در اين نوشتار آمده است تفاوت هاي موجود در دو شريعت اسلام و مسيحيت در مقطع تاريخي قرون وسطي با قطع نظر از ريشه ي به وجود آمدن اين تمايزات است. بديهي است امروز که بيش از هر زمان ديگر، مباحث و گفتمان هاي علمي و فرهنگي بين مذاهب و عقايد مختلف زمينه پيدا کرده است، شناخت وجوه اشتراک و تمايز بين عقايد در قرون گذشته - که زيربناي مسائل فکري امروز را شکل مي دهد - مي تواند ره گشا باشد. مقاله ي حاضر به وسيله ي آنتوني بلاک، استاد دانشگاه داندي (2) در اسکاتلند انگلستان نوشته شده و در نشريه ي مطالعات سياسي (3) انگلستان به چاپ رسيده است. اگر چه اين مقاله بيانگر ديدگاه خاص نويسنده است که با نگاه يک مستشرق به اسلام و مسيحيت کلاسيک نظر مي کند و همان گونه که در مواردي اشاره کرده ام خالي از اشکال نيست، ولي بدون شک، حاوي بسياري از واقعيات موجود در دو فرهنگ و تمدن غرب و اسلام در دوره ي ميانه است و مي تواند براي کساني که در اين حوزه مطالعه مي کنند، مفيد باشد.
ضرورت بحث
اسلام و مسيحيت
سه نکته، توجه هر نظاره گر به دو تمدن مورد مطالعه را به خود جلب مي کند: تفاوت در مفهوم جامعه ي مذهبي، قوانين شريعت و تفاوت در روش استدلال سياسي.
مفهوم جامعه ي مذهبي
از طرف ديگر، امت اسلامي به وسيله ي محمد (ص) و پيروانش طراحي شده بود تا بر عداوت هاي خوني و قبيله اي ميان اعراب فايق آمد. اين مهم به وسيله تسيلم کردن همگي آنان به سيستم واحدي از قوانين حقوقي و اخلاقي و رهبري واحد سياسي و نظامي انجام شد. اين امر از اين احساس ناشي مي شد که امت يک جامعه ي کلي جديدي را تشکيل مي داد. محمد (ص) بين امور مادي و معنوي، تمايزي قائل نمي شد؛ نبوت و رهبري او همه ي امور معنوي، قضايي، مالي و نظامي را در بر مي گرفت. و امت مي بايست براي حفظ اعتلاي دين خود در جنگ شرکت مي کرد. پس از محمد، خليفه به عنوان مدافع دين، مرجع، عدالت، امامت در نماز جماعت و فرماندهي جنگ که همگي در يک شخص ظهور پيدا مي کرد، شناخته شد. (7) در انديشه ي اسلامي و جامعه ي اسلامي در همه ي سطوح، مذهب، قانون ديني (شريعت) و دولت ديني (خلافت) همگي به دنيا و آخرت هر دو توجه داشتند؛ اين عامل مهمي براي نظم اجتماعي بود. براي مسلمان صدر اسلام، فتح و غلبه، قدرت سياسي و شکوفايي چشمگير در اقتصاد، علامتي از حقانيت مذهب تلقي مي شد. ابن تيميه (فقيه سال هاي 1328-1262) اظهار داشت که مذهب بدون سلطان (قدرت)، جهاد (جنگ مقدس) و ثروت، همان قدر بد است که ثروت و حرب (جنگ) بدون مذهب. (8) در مقابل از نظر مسيحيان وظيفه ي اصلي جامعه ي مذهبي بيشتر آن است که به افراد، راه آن که چطور از زندگي پر خطر به سلامت عبور کنند را نشان دهد.
پي نوشت ها :
1- آيت الله سبحاني، اقتراح هرمنوتيک ديني، قبسات، ش 18، ص 13
2- Antony Baok university of Dundee.
جهت آشنايي بيشتر با نويسنده و آثار او مي توانيد به سايت زير مراجعه کنيد:
http:/www.Dundee.Ac.UK/pressteeases/prsep01/tonyblak.Htm
3- Pditicd sudss.
اين نشريه يکي از نشريات برجسته ي بين المللي است که در زمينه هاي سياسي و روابط بين المللي مقالات علمي با امتياز ويژه را منتشر مي سازد. براي آشنايي بيشتر با اين نشريه مي توانيد به سايت زير مراجعه نماييد.
http:/www.politicalstudies.org.
4- به نظر مي رسد که همگرايي دوره ي ميانه به طور ضمني به شکل ديگري که مفيد نيز هست بيان شده است:
R.Lernr and M.Mandi(edS) Medieval political philosophu: a sourcebook (NewYork,Free press of Glencoe,1963). John A.Hall, powers and Liberties (Oxford, basil Blackwell.1985) and Michael Mann. The sources of social power, Voll (cambridge, Cambridge university press 1986).
شايد به عنوان يک فرهنگ، تمايز درستي بين جوامع الگو ليتريت (agro-literate) ديده شده با اين وجود اين يک ميراث شوم مارکسيستي است که بر اين اعتقاد تأکيد مي شود که فئوداليسم يک پديده ي جهاني است؛ زيرا فئوداليسم در جوامع اسلامي وجود نداشته است.
نگاه کنيد به:
Lra M. Lapidus. A History of Islamic societies (Cambridge, Cambridge university press 1988), pp.149-51
حليل برتاي (Halil Bergtay) اين نکته را در زمينه عثماني به عنوان ارتباطات شفاهي (communicaton verbal) نشان مي دهد و فايده اين مفهوم در تاريخ اروپا به طور فزاينده اي مورد بحث واقع شده است.
5- see Michael cook.Muhammad. (Oxford university press, 1983):patricia Crone and Michael cook. Hagarism: the Making of the Islamic World (Cambridge,Cambridge university press,1977)
6- Henry Chadwick, The Early Church,(Harmondsworth,penguin,1990: Hans von campenhausen, Ecclesiastical Authority and spiritual power.Trans.J.A.Baker (Stanford.CA, standford university press 1969)
7- E.I. J. Rosenthal. political Thought in Medieval Islam: an Introductory Outline (Cambridge,cambridge university press, 1958) p.26.on Classical Islamic political thought see also Ann K.S.
Lambton stale and Government in Medieval Islam, an introduction fa the study oj Islamic political theory: the jurists(London Oriental series. 36) Oxford university press1981):G. E. Von Grunebaum. Mediebal Islam: a study in cultural orientation, 2 nd. Edn (Cicago, chicago university press,1953): M. G. S. Hodgson The Venture of Islam. Vols 1-2(chicago university of Chicago press 1975-7): Hans-rgel,
Allmacht und Machtigkeit. (Munich Beck 1991) Christoph B
8- Rosenthal, political Thioght, p.54