در به درها

کدام فيلمنامه؟ ...
 

سحر عصر آزاد
 

نوشتن در مورد فيلمنامه فيلمي که به نظر مي آيد از اهميت کمتري نسبت به ساير بخش ها در پروسه توليد برخوردار بوده، کار مشکلي است، به خصوص که اولين کار حرفه اي کارگردانش در حيطه سينماي کودک باشد که متاسفانه در اين روزگار مهجور مانده است.اما به همين دلايل به اضافه انتظار خاصي که از اين گروه حرفه اي به خصوص در توجه به فيلمنامه مي رود، بايد به نکاتي اشاره کرد.
فيلمنامه دربه درها به نوعي قصد دارد نگاهي جديد به داستان (مهمان هاي ناخوانده ) داشته باشد. اين بار به جاي خاله پيرزن، پسر جوان شمالي و به جاي حيواناتي مانند گنجشک، گربه، مرغ و... عروسک هاي انسان نما قرار گرفته اند که قرار است هر کدام يک شخصيت جذاب و جديد را به تصوير بکشند به علاوه نويسنده سعي کرده نگاهي گذرا هم به مجموعه تلويزيوني خونه مادر بزرگه داشته باشد به اين صورت که دليل ورود اوليه عروسک ها به اين خانه، اشتباه گرفتن آن با خونه مادربزرگه است. اما هر دو اين قصه ها در فيلمنامه فقط در حد يک يادآوري کوتاه مورد اشاره قرار مي گيرند و در ادامه نه در پيشبرد قصه و نه حتي به روز کردن اين قصه هاي قديمي کار کرد نمي يابند. مسئله مهم هم در همين جاست که فيلمنامه در همان ابتدا متوقف مي شود و اتفاقات در جهت پيشبرد قصه باري به هر جهت و بسيار کند طراحي شده اند.
در پرداخت شخصيت هاي عروسکي سعي شده تنوع داشته و هر کدام به نوعي جذابيت داشته باشند؛ از گربه زن نما، موش خواننده تا موجوداتي که فانتزي هستند و وجود خارجي ندارند.خود اين ترکيب نامتجانس مي تواند سوال برانگيز باشد که حضور اين حيوانات و موجودات فانتزي در کنار هم چه کارکرد دراماتيکي ميتواند داشته باشد جز آن که لحظه ها و فضاهاي خالي را بدون پشتوانه منطقي(حتي منطق خاص کودکانه) پر کند؟
به اين ترتيب پس از ورود عروسک ها به خانه و ماندگار شدنشان، قصه در حال درجا زدن است و اصلاً اتفاق خاصي نمي افتد. منظور از اتفاق اين نيست که يک سفينه از فضا بيايد، بلکه ايجاد پيچ و خمي در حد انتظار همان مخاطب کودک است. به اين ترتيب به نظر مي آيد در هر سکانس بدون آن که طراحي خاصي براي پيشبرد درام و روايت شده باشد، فقط قرار است عروسک ها و مرد شمالي دور هم جمع شوند و بزنند و بخوانند. نه اين که موزيکال بودن به خصوص تأسي به موسيقي پاپ نو... خود به خود يک نقطه ضعف باشد، بلکه وقتي تبديل به نقطه ضعف مي شود که بدون منطق داستاني با کميت غير لازم استفاده مي شود.
البته نويسنده تا حدي به عدم وجود قصه و پيشرفت داستاني پي برده و اضافه کردن شخصيت وکيل صاحب باغ و مشتري باغ به همين منظور بوده که يک وجهي بودن و درجا زدن قصه حل شود. اما اين قضيه هم مشکلي را حل نمي کند، چون حضور تکراري آنها هم فقط جهت همان بازي ها و مشغوليت هاي قبلي عروسک ها به کار رفته و پيچ و خم خاصي به قصه اضافه نمي شود.البته نوع پرداخت شخصيت همسر وکيل هم واقعاً جاي سوال دارد و منطق چنين طراحي اي را زير سوال مي برد. چقدر از ويژگي هاي خاص اين زن مانند چاقي، تن پروري و خوش خيال بودن و... در فيلمنامه استفاده مي شود جز همان سکانس پاياني؟
نکته قابل ذکر ديگر حضور دختر همسايه در جمع عروسک ها و مرد شمالي است که باز هم منطقي پشت آن نيست و فقط به منظور ايجاد همان رنگين کمان شخصيتي بدون توجه به نياز داستان مي باشد و کار به جايي مي رسد که در گرد همايي دائمي عروسک ها بدون توجه به چگونگي و علت حضورش مرتب ديده مي شود.
شايد به نظر بيايد توجه به چنين جزئيات و نکات تئوريک در فيلمنامه اي که فقط براي سرگرمي کودکان ساخته شده، چندان کاربدي نباشد، چون مخاطب کودک همان سطح ماجرا، آدم هاي قصه و به اصطلاح عام، پيام فيلم را مي گيرد و با آنها ارتباط برقرار مي کند، اما واقعاً اين طور نيست. در اين روز و روزگار نمي توان با يک قصه يک خطي که اوج و فرود حساب شده و فيلمنامه دقيقي ندارد تنها با توسل به عوامل جذابيت زايي مانند موزيک، عروسک، بازيگر و... مخاطب کودک را راضي کرد. همگام با سينماي کودک در دنيا که حرکت نمي کنيم ، اما حداقل از استانداردهاي سينماي کودک خودمان هم عقب نمانيم.
منبع:ماهنامه فيلمنامه نويسي/فيلم نگار/شماره32