معرفي چند کتاب مفيد

مرجع ومنبع
 

wisprad$ yahoo.com

سينماي مستند. روي ديگر سينما
 

سينماي مستند، روي ديگر سينما (1) کتابي است به فرانسه که به بررسي سينماي مستند وتاريخ پيدايش آن مي پردازد. سينماي مستند به قدمت سينماست، زيرا مي توان گفت که برادران لومير واز جمله موسيو ژوردن بدون آن که بدانند فيلم مستند مي ساختند. اين گونه فيلم سازي تجريبات کاملاً متفاوتي را دربر مي گيرد واز اين رو ارائه هر تعريفي در اين باره ناگزير به تنوع اين تجربيات پيوند مي يابد. پرسش درباره سينما از منظر رويکرد مستند در واقع مطالعه جايگاه واقعيت در برابر دوربين وبه تعبير ديگر مطالعه ارتباط فيلم با واقعيت است. بنابراين سينماي داستاني ومستند دو محور هنر ي واحدند که واقعيت را بازنمايي مي کنند. امروزه محدوده هاي بين اين دو رنگ مي بازد وگرايش به هم گرايي در آنها رو به گسترش مي نهد. از آن سو، مرز سينمايي مستند وگزارش و همچنين همه شکل هاي تله رئاليته گرايش دارند به اين که خود را هر چه بيشتر تعريف کنند. گرفتن تصاوير به شيوه «بي واسطه» که گاه تنها به ابزار فيلم برداري متکي هستند و امروزه تلويزيون آن را به تجربه مي رساند، هر چه بيشتر بيشتر از فنون کارگرداني رايج دوري مي جويند و تنها در پي بازنمايي غنا و پيچيدگي واقعيت اند. ژان برشان نويسنده کتاب سينماي مستند، روي ديگر سينما تحليل خود را بر فيلم ها و فيلم سازاني معطوف مي دارد که به دوره پشگامان وعصر لوميرها باز مي گردند. اما همچنين فلاهرتي وورتوف، ژان ويگو مبدع عبارت معروف «نقطه نظر مستند شده» نيز در اين تحليل جاي دارند. چهره هاي برجسته اي چون ژان روش ويوريس ايونز، سينما گراني که براي بيان بهتر خلاقيت نياز به گذار از مستند به داستاني وبالعکس را احساس کردند وسينما گراني چون عبّاس کيارستمي، آلن کاواليه، شانتال آکرمن از جمله سينما گراني هستند که توجه نويسنده را در اين کتاب بر مي انگيزند. موضوع خاطره وتاريخ از بنيان هاي مضموني سينماي مستندند، از اين رو شب ومه آلن رنه و شواه ساخته کلود لانزمن واثربنيادي کريس مارکر در اين دسته بندي مورد بررسي قرار مي گيرند. سينماگران معاصر همچون ژان وان در کوکن، ريموند دپاردون، رابرت وايزمن وهمچنين ژان لويي کومولي چشم انداز مورد بحث ژان برشان را تکميل مي کنند. در اين کتاب تاکيد ويژه اي روي تأثير ارزشمند تحول فنون فيلم سازي بر تاريخ سينماي مستند ديده مي شود.

مستند ساختن مستند
 

مستند ساختن مستند عنوان کتابي است با ويراست «بري کيت گرانت» و «ژانت اسلونيوسکي» که خرده عنوان مطالعات دقيق درباره فيلم مستند و ويديو را در بر دارد. اين کتاب که نخستين بار در سال1998 از سوي انتشارات دانشگاه دولتي «واين» (ديترويت،ميشيگان) انتشاريافته، دربر دارنده مجموعه مقالاتي از نويسندگان مختلف است که هر يک به بررسي يکي از آثار شاخص سينماي مستند مي پردازند، کتاب از 27بخش (بگويم مقاله) تشکيل شده و به اين ترتيب 27فيلم شناخته شده سينماي مستند در آنها نقد وتحليل شده اند. پنج پاره فرعي نيز به پايان کتاب افزوده شده که کوشش ويراستاران است وآگاهي مختصري درباره فيلم ها ومنابع دسترسي به آنها ارائه مي دهد. بيل نيکولز نويسنده اي که کتابش بازنمايي واقعيت (اوايل سال هاي 1990) دگرگوني عمده اي در نگاشته هاي تحليلي سينماي مستند پديد آورد وحرکتي پيشگام را در اين راه آغاز کرد، ديباچه اين کتاب را به نگارش درآورده است. او درباره اين سلسله مقالات مي نويسد: «مقالاتي که در اينجا گرد آمده اند، بيانگر يک آوا هستند؛ وبه ديد من آواي روشن ورساي پژوهش فيلم، آن چه که اين مقالات در آن اشتراک دارند، آگاهي عميق درباب شيوه هاي پيچيده اي است که همه فيلم هاي مستند از طريق آنها دنياي تاريخي اي را که از آن نشئت گرفته اند گواهي بخشيده اند.» ويراستار کتاب که خود نيز هر يک مقالاتي جداگانه در اين کتاب دارند، همان گونه که در مقدمه آورده اند، در پديد آوردن اين کتاب به دانشجويان، مدرسان و پژوهشگران مستند نظر داشته اند. آنها مي نويسند: «ما بر اين باوريم که مقالات گردآوري شده در اينجا، سهم ارزنده اي در ادبيات تحليلي مستند ايفا مي کنند وگونه اي تحليل عيني ارائه مي دهند که غالباً در بحث از اين شکل حياتي وبنيادي سينما، کمبود آن احساس مي شده است. خواننده در اين صفحات توازن خوشايندي ميان نظريه و نقد و ميان مفهوم سازي تجريدي وتحليل عيني مي يابد. اين کتاب درکي نوين از ظرايف ساختاري فيلم غير داستاني به دست مي دهد وارائه دهنده طيفي از مقولات زيبا شناختي واجتماعي است که فيلم هاي مستند بيانگر آنها هستند.» پديد آورندگان کتاب، مقالات را بر پايه گاه شمار تاريخي ساخت فيلم ها دسته بندي کرده اند. به اين سبب،به عنوان نمونه،فيلم نانوک شمالي(1922)ساخته رابرت فلاهرتي نخستين مقاله اين کتاب را تشکيل مي دهد.به عقيده ويراستاران اين شيوه ارائه مقالات،روند گسترش سينماي مستند را نيز نمودار مي سازد و موجب دسترسي آسان تر خواننده به نگاشته ها مي شود. آنها مي نويسند: «يقيناً هيچ کتابي درباره فيلم مستند و ويديو نمي تواند به درستي، جامع وکامل باشد. اما ما کوشيده ايم نياز به کتابي را بر آورده سازيم که بتواند درک انتقادي مهمي از فيلم هاي منفرد سينمايي مستند ارائه دهد وهمچنين طيف وسيعي از مقولات وموضوعات پيرامون مستند به مثابه شکلي خاص از سينما را بيان دارد.»

پي‌نوشت‌ها:
 

1. سينماي مستند، روي ديگر سينما، ژان برشان، انتشارات کايه دو سينما، مجموعه کتاب هاي «لپي کايه»2002
 

منبع:فيلم نگار شماره 40