مصایب چپ دست بودن

زندگی در دنیایی که برای راست دست ها ساخته شده است، اغلب برای چپ دست ها مشکلاتی به بار می آورد. یک نظرخواهی از چپ دست ها نشان می دهد ۸۵ درصد آنها خودشان را تا حدی دست وپا چلفتی و ناشی می دانند ولی بیشتر چپ دست ها فکر می کنند باهوش تر و خلاق تر از حد متوسط هستند...
راست دست ها نه راست ، نه چپ چپ دست ها
کمتر از۱% از هر دو دست استفاده می کنند.
کمتر از۹۰ % استفاده از دست راست را ترجیح می دهند.
۱۰ % استفاده از دست چپ را ترجیح می دهند.
چپ دست ها با دنیایی روبرو هستند که بسیاری از وسایل و ابزارهای آن برای راست دست ها ساخته شده است و گاهی زندگی روزمره شان دچار مشکل می شود. از هر ۱۰ نفر روی کره زمین، به طور میانگین ۹ نفر از دست راست برای نوشتن، پرتاب کردن اشیاء و انجام بقیه کارها استفاده می کنند. در مورد پاها هم تقریبا به همین نسبت راست پا و چپ پا وجود دارد اما درباره اندام های حسی مانند چشم ها و گوش ها، ترجیح استفاده از اندام های یک طرف، آنقدر واضح نیست. افرادی که واقعا «دودستی» هستند و به یک اندازه از دست چپ و راستشان استفاده می کنند، کمتر از یک درصد جمعیت جهان را تشکیل می دهند. دانشمندان با وجود بیش از یک قرن و نیم تحقیق در این باره، هنوز نتوانسته اند پاسخ جامعی به این سوال که علت راست یا چپ دستی چیست، بدهند. دیوید پی کاری، روان شناس و استاد دانشگاه بانگور در بریتانیا، می گوید: «ما هنوز علت دقیق این پدیده را نمی دانیم.» البته شواهدی درباره عدم تقارن در بدن به خصوص در مغز، وجود دارد که ممکن است علت شیوع کمتر چپ دستی نسبت به راست دستی باشد. انتخاب یک دست برای کنترل حرکات ظریف، بیانگر این حقیقت است که آنقدرها هم که فکر می کنیم، در ساختار و کارکرد بدن ما تقارن وجود ندارد. تقارن ظاهر بدن، الگوی تقابلی دست ها، پاها، نوک پستان ها، چشم ها و... در اندام های داخلی وجود ندارد. برای مثال قلب و طحال در سمت چپ بدن و کبد در سمت راست بدن قراردارند و شکل ریه های چپ و راست متفاوت است. مغز هم همین گونه است. توده چین دار درون جمجمه، از وسط به دو نیمکره تقسیم شده است و هر نیمکره فعالیت طرف مقابل بدن را کنترل می کند؛ نیمکره چپ مغز به طرف راست و نیمکره راست مغز به طرف چپ بدن فرمان می دهند یعنی آنچه چشم چپ می بیند به وسیله بخش عقبی نیمکره راست مغز پردازش می شود.گرچه دو نیمکره مغز از لحاظ کالبدشناختی مشابه به نظر می رسند، اما برخی وظایف را بیشتر یک طرف مغز انجام می دهد تا طرف دیگر. دانشمندان می گویند این تقسیم کار برای افزایش بهره وری است زیرا انجام کارهای دوگانه مشابه به طور همزمان در دو طرف مغز، باعث اتلاف انرژی و قدرت مغزی می شود.
● چپ دست های بدشگون
علت راست دستی و چپ دستی در انسان ها هر چه که باشد این پدیده سابقه ای بسیار طولانی دارد؛ مثلا در برخی نقاشی های غارها، انسان اولیه چپ دستی به تصویر کشیده شده که نیزه ای را در چنگ دارد. کمبود نسبی چپ دستی مانند بسیاری از «دیگرگونه ها» در تاریخ انسان، باعث ایجاد خرافات و تبعیض های فرهنگی شده است. تا همین چند دهه پیش، والدین و معلمان قلم را از دست کودکانی که می خواستند با دست چپ بنویسند، بیرون می کشیدند و آنها را وادار می کردند با دست راست بنویسند. پیش داوری باستانی در مورد چپ دست ها در زبان انگلیسی همچنان باقی مانده است. کلمه sinister در انگلیسی (به معنای بدشگون و شوم)، ریشه لاتین مشترکی با کلمه sinistral به معنای «مربوط به طرف چپ» دارد و کلمه left (به معنای چپ) از کلمه آنگلوساکسونی به معنای «ضعیف و سست» گرفته شده است. چپ دست ها به دلایل زیست شناختی نامعلومی، در واقع ممکن است واقعا هم اندکی نفرین شده باشند. ژن LRRTM۱ که با چپ دستی ارتباط دارد به بیماری روانی اسکیزوفرنی نیز مربوط است. همچنین ارتباطی میان چپ دستی و بیماری هایی مانند التهاب روده و اعتیاد به الکل مشاهده شده است. از سوی دیگر، برخی شواهد نشان می دهد چپ دست ها به طور میانگین از راست دست ها باهوش ترند و گاهی نبوغ هنری بیشتری دارند. علت، شاید مغزهای متفاوت این دو گروه باشد. جالب است بدانید که از ۷ رییس جمهور اخیر آمریکا، ۴ نفر آنها شامل «باراک اوباما»، «بیل کلینتون»، «جرج بوش پدر» و «جرالد فورد» چپ دست بوده اند.
● دست و دهان
پدیده «یک طرفه شدن و تقسیم کار در مغز» می تواند به توضیح پدیده چپ دستی و راست دستی کمک کند. از تکامل یافته ترین وظایف مغز، پردازش و تولید زبان است. در ۹۰ تا ۹۵ درصد افراد راست دست، نیمکره چپ نیمکره غالب در کارکردهای مربوط به زبان و گفتار هم است، بنابراین به نظر می رسد روند تکامل، یک طرف مغز را مسوول انجام کارهای با نیاز به مهارت بالا کرده است. پی کاری در این باره می گوید: «اگر یک بخش از مغز کنترل حرکات ظریف دست را به عهده داشته باشد، منطقی است که همین بخش مغز زبان را نیز کنترل کند.» با وجود این، رابطه میان این دو به این سادگی ها هم نیست. به گفته کاری، در دوسوم چپ دست ها هم نیمکره چپ، نیمکره غالب کنترل کننده زبان و گفتار و در حدود ۵ درصد از راست دست ها، نیمکره راست نیمکره غالب است. بررسی های ژنتیکی تا به حال نتوانسته اند علت دقیق این گرایش به راست دستی را در انسان ها مشخص کنند، هر چند شواهدی درباره نقش وراثت وجود دارد. مثلا احتمال اینکه پدر و مادر چپ دست، فرزند چپ دست داشته باشند، ۲۵ درصد است، در حالی که احتمال چپ دست بودن در عموم مردم ۱۰ درصد است. افرادی که دارای ژنی به نام LRRTM۱ هستند نیز با احتمال بیشتری ممکن است چپ دست باشند.
● زندگی یک چپ دست
در مجموع تا جایی که مساله برداشت ها درباره توانایی هایی مغزی و بدنی، تمایلات و نقصان های یک فرد مطرح است، چپ دستی فقط یک جزء از اجزای بسیار در یک تصویر پیچیده است. آمار کلار، ژنتیک دان در مرکز ملی پژوهش سرطان در مرکز ملی سرطان در فردریک مریلند می گوید: «همبستگی یک به یک میان چپ دستی و سایر صفات وجود ندارد. این طور نیست که اگر کسی چپ دست باشد یا نابغه می شود یا مبتلا به بیماری.» به گفته دکتر کاری، گرچه انگ گذاری بر چپ دست ها تا حد زیادی در جهان از بین رفته است اما راست دست بودن هنوز بهتر به نظر می رسد. او می گوید: «چپ دست ها باید در جهان راست دست ها زندگی کنند. زیپ شلوار برای راست دست ها ساخته شده است؛ حتی طراحی دربازکن کنسرو برای راست دست هاست.»
● دست و پنجه
پژوهشگران به بررسی سایر حیوانات پرداخته اند تا بتواند معمای چپ دستی و راست دستی را در انسان ها حل کنند. بسیاری از پستانداران مانند شامپانزه ها، بابون ها، گوریل ها و سگ ها نیز تمایل به استفاده بیشتر از یک پنجه را نشان می دهند. دکتر کاری می گوید: «سگ نیز یک پنجه غالب دارد. اگر او را وادارید که از طریق یک منفذ به شیئی مانند یک اسباب بازی دسترسی پیدا کند، خواهید دید که در تلاش های بسیارش از یک پنجه اش بیشتر استفاده می کند.» نکته جالب این است که نسبت راست پنجه ها و چپ پنجه ها در سگ ها و میمون ها برخلاف انسان ها که حدود ۹۰ درصدشان راست دست هستند، ۵۰ ۵۰ است. این نسبت ۵۰ ۵۰ را حتی می توان در حیوانات غیرپستاندار مانند خرچنگ ها هم دید که در آنها پنجه ای که برای مبارزه به کار می رود، در یک طرف بزرگ تر می شود.
منبع:روزنامه سلامت ( www.salamat.ir )