تصميم کبري

مهارت تصميم گيري
 

توانائي تصميم گيري يکي از شاخصه هاي بسيار مهم براي تشخيص رشد عقلي، عاطفي، اجتماعي، دروني افراد است. افرادي که چنين رشدي پيدا نکرده اند، پيوسته منتظرند ديگران براي آنها تصميم بگيرند. کودک از لحظه اي که به دنيا مي آيد، در معرض تصميم گيري هاي گوناگون است، از جمله اينکه بايد با واکنش ها و گريه هاي خود به ديگران بفهماند که چه چيزهايي را دوست دارد و از چه چيزهايي بدش مي آيد، بنابراين کسب مهارت براي تصميم گيري هاي آگاهانه و با برنامه ريزي از خانواده آغاز مي شود و پدر و مادر با واکنش مناسب مي توانند اين مهارت را در کودک پرورش بدهند و تقويت کنند و يا با رفتارهاي همواره آمرانه يا بدتر از آن ناديده گرفتن درخواست هاي او، قدرت تصميم گيري را از همان ابتدا در او تضعيف کنند. پدر و مادر مسئولند تا شرايط را به گونه اي براي کودک امن کنند که او بتواند با خاطر آسوده تصميم بگيرد و با توجه به شرايط سني او، بايد امکان خطر کردن و پذيرفتن مسئوليت ناشي از آن را نيز برايش فراهم کنند. آنها نبايد همواره مشکلات کودک را حل کنند، بلکه بايد به او کمک کنند تا راه حل هاي ممکن براي حل مشکلات را پيدا کند، از سؤال کردن نترسد، طرز جمع آوري اطلاعات دقيق را ياد بگيرد، اشتباه کند و با توجه به نتايجي که آن اشتباه برايش به بار مي آورد، تجربه کسب کند و درصدد اصلاح اشتباه خود برآيد. اگر نسبت به اشتباهات کودک واکنش هاي شديد و سريع به خرج بدهيم، او را دچار عارضه « بي تصميمي» يا «ديکتاتور منشي» خواهيم کرد. که هر دو بسيار خطرناک هستند. اگر کودک به اطلاعات دقيق براي تصميم گيري دسترسي ندارد، مي توانيد در اين زمينه به او کمک کنيد، ولي به جاي او تصميم نگيريد. راه هاي رسيدن به يک تصميم دقيق را به او بياموزيد و اجازه بدهيد خودش روي نقاط ضعف و قدرت هر انتخاب فکر کند و تصميم بگيرد. اگر او هنگامي که درمحيط امن خانه و برخوردار از حمايت خانواده است، نتواند تصميم بگيرد، اشتباه کند، اشتباهات خود را اصلاح کند و در اين فرآيند، بدون ترس از مجازات و سرزنش، به مهارت تصميم گيري و مسئوليت ناشي از آن دست بيابد، قطعاً در سال هاي آتي و در محيط بيرون از خانه، گرفتار بي تصميمي خواهد شد و همواره ديگراني که گاهي برخي از آنها نيت هاي سالمي هم ندارند، برايش تصميم خواهند گرفت.
افرادي که درست تصميم مي گيرند، ابتدا اطلاعات لازم را درباره تصميم خود کسب مي کنند، سپس همه جوانب امر را مي سنجند و نتايج احتمالي تصميم گيري خود را پيش بيني مي کنند و در نتيجه موفق مي شوند و احساس رضايت بيشتري از خود خواهند داشت. در نتيجه اعتماد به نفس آنها تقويت و روحيه شان شادتر مي شود. اين حالت، نه فقط فرد تصميم گيرنده که اطرافيان او را نيز به روش هاي سودمندتر تشويق مي کند.
براي تقويت مهارت تصميم گيري مي توانيد اين روش را امتحان کنيد.
ابتدا تعريف دقيق و مشخص از تصميم موردنظر خود داشته باشيد. مي توانيد مختصات تصميم خود را روي کاغذي بنويسيد و آن را بررسي کنيد.
پس گزينه هايي را که پيش رو داريد، بررسي و درباره هر يک از آنها اطلاعات دقيقي را گردآوري کنيد. همه گزينه هاي احتمالي را يادداشت کنيد و از نظرات مشورتي ديگران کمک بگيريد.
نتايج حاصل از هر گزينه را با کمک فکر و تخيل خود و نظرات ديگران بررسي کنيد و پيامدهاي مثبت و منفي هر يک را بسنجيد و يادداشت کنيد.
حالا براساس اطلاعات و ارزيابي هاي خود تصميم بگيريد و تصميم خود را اجرا کنيد.
در تصميم گيري از مشورت افراد آگاه و متخصص استفاده کنيد. روي نکات مهم مثل اطلاعات موجود، محدوديت زماني، پيامدها، اطلاعات غلط، تأثير و فشار ديگران، هنجارهاي جامعه بر تصميم گيري و خطرات احتمالي آن دقت کنيد. از آنجا که ارزش هاي موجود در جامعه، مذهب، فرهنگ، خواسته هاي والدين و نظرات دوستان و آشنايان روي تصميمات فرد تأثير مي گذارند، بهتر است قبلاً در محيط خانواده در مورد همه اينها بحث و تبادل نظر شود.
يک جوان براي آنکه بتواند تصميم درستي بگيرد، ابتدا بايد خودآگاه باشد، يعني تمايلات، ارزش ها، باورها و هيجانات خود را بشناسد. پس از آن بايد اهداف کوتاه مدت و بلندمدت خود را مشخص کند و از مشورت ديگران استفاده کند. براي اين کار، فرد بايد مهارت ارتباط بين فردي را کسب کرده باشد.
هنگامي که وضعيت بحراني مي شود و يا فرد در موقعيت هاي احساسي ويژه قرار مي گيرد، ممکن است به دليل فشارهاي دروني و نيز فشار ديگران، لجبازي کند و غيرمنطقي و عجولانه تصميم بگيرد، بنابراين يکي از پيش نيازهاي کسب مهارت تصميم گيري، مهارت کنترل احساسات و هيجانات است. مطالعه زندگينامه افراد موفق در عرصه هاي مختلف علم، ادبيات، هنر، اقتصاد و... مي توانيد بسيار به کودکان کمک کند، تا در آينده به هنگام مواجهه با شرايط گوناگون، تصميمات درست تري بگيرند.
منبع: نشريه شاهد جوان، شماره 417.