پستانداران ايران

روزگاري ببر مازندران در طبيعت شمال ايران فرمانروايي مي کرد و شير ايراني امپراطور نواحي جنوبي زاگرس بود، ولي امروز اثري از هيچ کدام ديده نمي شود. اکنون تلاش مي کنيم تا ردپايي از آنها پيدا کنيم. تلاش مي کنيم تا دست کم جمعيت اندکي که از يوز ايراني، گور و ساير پستانداران باقي مانده است را به همين صورت حفظ کنيم. شايد روزي برسد که در حسرت پيدا کردن تنها يک ماده خرس قهوه اي در جستجوي ردپايي از آن باشيم و فقط عکس آن را در کتاب ها ببينيم. هزينه هاي سنگيني بپردازيم تا جمعيت خفاش ها، روباه ها و بسياري ديگر از پستانداران را حفظ کنيم.بنابراين، بهتر نيست حالا که مي توانيم مانع از پشيماني و افسوس در آينده شويم و در نزد آيندگان شرمسارنشويم، ارزش سرمايه هايي طبيعي کشور خود را بدانيم و همگي در حفظ و پايداري آن سهم و وظيفه اي داشته باشيم. شناخت انسان در رابطه با هر عضوي از جمعيت باعث بقاي آن مي شود. اگرما شناختي از حيات وحش ايران پيدا کنيم، در واقع گامي براي پايداري و حفظ آن برداشته ايم. اينکه ما از جانوري شناختي نداشته باشيم، در واقع براي ما فرقي نمي کند که از بين برود يا نرود. زماني که مشغول تخريب کردن زيستگاهي هستيم، اگر اين آگاهي را داشته باشيم که در انقراض موجود زنده اي سهيم هستيم، به طور حتم هيچ وقت به اين کار راضي نخواهيم شد. اگر به حيوانات وجود دارد را از بين ببريم، ديگر به دليل انزجار خود از کشتن آنها لذت نخواهيم برد. با اطمينان مي توان گفت که تمامي شايعات و تصوراتي که در ايران نسبت به حيوانات وجود دارد، همگي آنها ناشي از ترس و توهم بوده و از نظر علمي به کلي نادرست و دور از واقعيت است. اين باورهاي نادرست جز اينکه توسط عده اي افراد نادان در جامعه رواج پيدا کرده مشتي خرافات است، کينه و نفرت را نسبت به حيوانات بيشتر مي کند و باعث مي شود بيشتر مردم کشورمان در برابر حفاظت و جلوگيري از انقراض آنها بي تفاوت باشند.
«اين سرزميني با وسعت زياد، زيستگاه گونه هاي متنوعي از پستاندارا نواحي اروپايي، آفريقايي، آسيايي وپستانداران خاص ايران ناميد.»(هوشنگ ضيائي)1
در ايران بيش از 160 گونه پستاندار از 10 راسته مختلف زندگي مي کند که در تمامي نواحي کشور گسترش دارند و زندگي آنها تأثير چشمگيري در زمينه هاي اکولوژي، کشاورزي، اقتصاد، فرهنگ، تاريخ و دانش کشورمان دارد که با قدري مطالعه و پژوهش بيشتر، به اين تأثيرات پي مي بريم. پستاندار به جانوري گفته مي شود که ويژگي هاي زيررا داشته باشد:

«-بدن از مو پوشيده شده است
-اسکلت استخواني دارند

-چهار اندام حرکتي شامل دست ها و پاها دارند که در هر کدام 5 انگشت يا کمتر ديده مي شود.
-قلب چهار حفره اي
-از طريق شش تنفس مي کنند.

-گرماي بدن منظم و ثابت است (خونگرم هستند).
-بچه زا هستند.(بجز در پلاتي پوس) و نوزاد خود را شيرمي دهند.»(طلعت حبيبي)2.

ديگر ويژگي هايي که در راسته ها، خانواده ها و گونه هاي پستانداران ديده مي شود، براساس شيوه زندگي و نوع زيستگاه متغير بوده، به طوري که تنوع ريختي و فيزيولوژي فوق العاده اي را در آنها بوجود آورده است.
در ايران پستانداران گوناگوني در زيستگاه هاي مختلف مانند نواحي جنگلي خزر، کوهستاني البرز و زاگرس، جلگه هاي جنوبي با بيابان هاي داخلي، سواحل جنوبي و...ديده مي شوند که برخي از آنها گونه هاي اندميک (خاص) آن منطقه به شمار مي روند. پستانداران داراي رژيم غذايي متفاوتي هستند.برخي از آنها از مواد گياهي و برخي ديگر گوشتخوار هستند. گروهي نيز همه چيز خوارند. به جز چند گونه گياهخوار که آفتي براي کشاورزي محسوب مي شوند. ساير گونه هاي پستانداران براي انسان بي ضرر هستند.
در شماره هاي آينده به توصيف تمامي گونه هاي پستانداران ايران مي پردازيم:

پي نوشت ها :
 

1-راهنماي صحرايي پستانداران ايران، هوشنگ ضيايي، انتشارات سازمان حفاظت محيط زيست، 1375.
2-جانور شناسي عمومي مهره داران، جلد چهارم، طلعت حبيبي و محمد مهدي راعي، انتشارات دانشگاه تهران، 1373.
 

منبع: ماهنامه اطلاعات علمي-ش363