معرفي چند كتاب مفيد

سبک استعلايي در سينما
 

ازوـ برسون ـ دراير
نويسنده: پل شريدر، مترجم: محمد گذرآبادي، ناشر: بنياد سينمايي فارابي، چاپ دوم 1383، قيمت: 18000 ريال.
پل شريدر فيلمنامه نويس صاحب نام آمريكايي كه فيلمنامه هايي چون راننده تاكسي، گاو خشمگين، ياكوزا و... را در پرونده خود دارد، متولد 1946 در ايالت ميشيگان است. او در يک جامعه بسته و خانواده اي مذهبي رشد كرد. ذهن او پر از مفاهيم مذهبي بود؛ مانند عشق به شهامت، به رستگاري انسان و تمايل به انزوا گزيدن كه بعدها در آثار او تجلي يافت. شريدر الهيات و فلسفه مي خواند و در رشته ادبيات انگليسي يک درجه ليسانس مي گيرد. او به دنبال يافتن قالبي براي تجسم آرزوها و آرمان هايش، با نوشتن نقد فيلم وارد عرصه سينمايي مي شود.در اين دوره است كه سينماي مورد علاقه اش را پيدا مي كند و كتاب مهم و كلاسيک خود را با عنوان سبک استعلايي در سينما ازو، برسون، دراير به رشته تحرير در مي آورد كه هنوز يكي از مهم ترين نوشته ها درباره اشتراک سبک و قالب اين سه كارگردان است.
كتاب شامل يک مقدمه است كه در آن به توضيح هنر استعلايي و سبک استعلايي از حوزه نظري به سوي تعريفي عملي از آن مي پردازد و تعاريف سه گانه اي از آن ارائه مي دهد كه در آثار سه فيلم ساز مورد نظر مشترک است.
پس از آن در سه فصل پياپي با عناوين ازو، برسون و دراير به بررسي سبک استعلايي در فيلم هاي آنان مي پردازد.
فصل نخست را چنين آغاز مي كند: «فيلم هاي ياسو جيرو و ازو نمونه بارز سبک استعلايي در شرق است. اين سبک در فيلم هاي وي طبيعي و بومي و از نظر تجاري موفقيت آميز است و اين امر عمدتا ناشي از فرهنگ ژاپني است. مفهوم تجربه استعلايي آن چنان بافرهنگ ژاپني و شرقي، آميخته است كه ازو مي توانست هم سبک استعلايي را بسط دهد و هم در محدوده سنت هاي عام هنر ژاپن باقي بماند...»
در پي پنجره اي به دنياي آنها مي گشايد كه تأمل برانگيز است و هنگامي كه از نگاه يک فيلمنامه نويس به اين دنيا نگريسته مي شود، جذابيت هاي ويژه اي پيدا مي كند. در عين حال اطلاعات گسترده اي را پيرامون سبک اين فيلم سازان، مايه هاي اساسي و مشترک آنها به خواننده ارائه مي كند.

درآمدي نقادانه، زبان شناختي بر روايت
 

نويسنده: مايكل جي تولان، مترجم: ابوالفضل حري، ناشر: بنياد سينمايي فارابي، چاپ اول 1383، شمارگان: 2000 نسخه، قيمت: 22000 ريال.
نويسنده در مقدمه كتاب كه بخشي از آن در پشت جلد نيز آمده است، چنين آغاز مي كند: «روايت ها همه جا حضور دارند و نقش هاي بي پايان مختلفي در مراوده انساني ايفا مي كنند. اين كتاب كه درآمدي نقادانه است رهيافت هاي زبان محور يا متمايل به زبان را درباره روايت مورد مداقه قرار مي دهد: شيوه بررسي روايت در قالب نظام مند زبان داستان ها و الگوهاي تحليل روايت.»
او ادامه مي دهد: «روايت چه چيزي دارد كه آن را به پديده اي فراگستر و جذاب بدل كرده است؟ حقيقت اين است كه روايت ها همه جا حضور دارند. يا اين كه مي توانند همه جا حضور پيدا كنند. هر كاري كه مي كنيم روايت است. روايتي كه هم آغاز دارد، هم اشخاص، هم زمان و مكان، تعليق، گره نمايش، علاقه انساني و هم يک پيام اخلاقي. از اين روايت ها ـ چه خرد و چه كلان ـ خودمان را مي شناسيم و جهان اطراف خودمان را، ساختن،فهميدن و سپس فراموش نكردن.»
اين كتاب تقريبا به طيفي از روايت ها مي پردازد. روايت هاي ادبي، قصه هاي پريان، داستان براي كودكان و از زبان كودكان، روايت هاي شفاهي مستتر در مكالمه و داستان هاي خبري در رسانه ها. ميان اين داستان ها جملگي شباهت هاي زبان شناختي و موج مي زند...
كتاب شامل هفت فصل و سه ضميمه است. در فصل اول به گوينده، قصه، مخاطب، ويژگي هاي كلي روايت ها، داستان و متن مي پردازد. در فصل دوم ساختار بنيادين داستان مورد بررسي قرار مي گيرد. فصل سوم درباره شيوه بيان متن روايي، زمان و عمل روايت است. در فصل چهارم شيوه بيان متن روايي درباره شخصيت، صحنه پردازي و سخن مستقيم آزاد سخن مي گويد. فصل پنجم روايت به منزله موقعيت اجتماعي، رويكرد جامعه و زبان شناسي مورد بررسي قرار مي گيرد. فصل ششم به روايت كودكان اختصاص دارد و فصل هفتم تحليلي از روايت ارائه مي شود به منزله كنش سياسي.

نوشتن براي سينما
 

مجموعه مقالات نويسندگان مختلف درباره فيلنامه نويسي
ناشر: بنياد سينمايي فارابي، چاپ اول 1383، شمارگان:2000 نسخه، قيمت 3000 ريال.
توجه روز افزون به امر فيلمنامه و نياز مبرم سينماي ايران براي رشد و بقا به آن، سبب شده كه كتاب هاي مختلفي در اين زمينه روانه بازار كتاب شود که بعضي از آنها نسخه ابتر و تكراري كتاب هاي پايه اند كه چيزي به دانش خوانندگان خود نمي افزايند. اما كتاب حاضر كه مجموعه مقالات نويسندگان مختلف درباره فيلمنامه نويسي است، حاوي مطالب آموزنده و متنوعي است كه به نوبه خود براي علاقه مندان مي تواند مفيد باشد. انتشارات سينمايي فارابي در اين كتاب مقالاتي را كه در شماره گذشته فصلنامه فارابي به چاپ رسيده ـ كه آن شماره اكنون ناياب شده و دسترسي به آن دشوار است ـ در يک جا گردآوري كرده است.
كتاب فوق كه انتشار آن را به دليل استقبال خوانندگان و به ويژه دانشجويان رشته سينماي و دست اندر كاران آموزش سينما ذكر كرده اند، برخوردار از وحدتي نسبي در زمينه خلق فيلمنامه از آغاز تا پايان است. مقالات عمدتا به وسيله فيلنمامه نويسان، مدرسان و نظريه پردازان معتبر بين المللي نگاشته شده كه ديدگاه هاي متفاوتي به فيلنمامه دارند كه به تنوع مطالب مي افزايد. انتخاب مقاله ها نيز با دقت صورت گرفته است تا كتاب روند مشخصي را دنبال كند. كتاب با مقاله «فرآيند نوشتن اثر نمايشي» به قلم سام اسماعيلي آغاز مي شود وبه دنبال آن روند خلق فيلمنامه از مارگارت مهرينگ. بعد از اين عناصر فيلنمامه نويسي روايي، شخصيت پردازي در فيلنمامه، گفت و گو، رويارويي، ستون فقرات فيلمنامه، ماجراهاي «موضوع» و درباره نگارش به مفهوم مطلق از ژان كلودكريه، فيلمنامه نويسي با دخالت ديگران از دادلي نيكولز روايت در فيلم، راوي اول شخص، سطوح هشتگانه روايت،فيلمنامه و تخيل، قصه گويي در آثار انيميشن، نوشتن سطوح هشتگانه روايت، فيلمنامه و تخيل، قصه گويي در آثار انيميشن، نوشتن براي سينما، تعريف و نگره فلاش بک، ساختار در فيلمنامه اقتباسي، آيا فيلمنامه اصيل وجود دارد؟ شكل روايت در همشهري كين، وحدت روايي در دليجان و... ديگر مقالاتي هستند كه اين مجموعه را تشكيل مي دهند(در 488 صفحه). مقالات همه ترجمه هستند. نويسندگان تجارب خود را در اين زمينه ثبت كرده اند كه براي خواننده علاقه مند مفيد و آموزنده است.

زمانبندي در انيميشن
 

نويسنده: هرولد ويتاكرـ جان هالاس، مترجم: سليمان شريف پور، ناشر: بنياد سينمايي فارابي، چاپ دوم 1383، شمارگان: 2000 نسخه، قيمت 15000 ريال.
به نظر مي رسد انتشار چنين كتابي، فقط مي تواند مورد توجه و استفاده انيماتورهاي علاقه مند قرار گيرد. اما مترجم كتاب مي گويد:«كتاب حاضر مي تواند مورد استفاده خيلي از سينماگران نيز قرار گيرد. چرا كه زمان بندي فقط مختص به سينماي انيميشن نبوده و ازآنجايي كه كوچک ترين جزء سينما به طور عام يک فريم مي باشد و حركت هم از توالي همين فريم ها به وجود مي آيد و همين حركت ها زمان بندي صحيح را اقتضا مي كند، شناخت زمان بندي خوب براي هر گونه سينمايي لازم است. شناخت سينماي انيميشن به عنوان سينماي پايه قادر خواهد بود به خيلي از سؤالات در اين زمينه پاسخ دهد.»
بخش هايي از اين كتاب پيش از اين به وسيله همين مترجم به فارسي ترجمه شده كه به مرور، اهميت ترجمه كتاب، ضرورت خود را نشان مي دهد و به مرحله انتشار مي رسد. يكي از دو نويسنده كتاب (جان هالاس) يكي از استادان بنام و مسن ترين مرد سينماي انيميشن در جهان است. اين كتاب هم مثل كارهاي ديگر او پربار و غني است.
مترجم رسم تصاوير داخل كتاب را به امير علي با روتيان سپرده است تا حال و هوايي خودماني تر و در كتاب ايجاد كند.

هنر موسيقي فيلم
 

نويسنده: جرج برت، مترجم: مرجان بيدرنگ، ناشر: بنياد سينمايي فارابي، چاپ اول 1383، شمارگان: 2000 نسخه، قيمت: 24000 ريال.
(هر كسي كه به پيوند موسيقي و فيلم علاقه مند باشد، بايد كتاب شگفت انگيز جرج برت «هنر موسيقي فيلم » را مطالعه كند)

رابرت آلتمن
 

موسيقي در فيلم نقشي حياتي ايفا مي كند و فيلم سازان بايد تا حد امكان بدانند كه چه انتظارات منطقي اي مي توانند از موسيقي داشته باشند. جرج برت در اين باره مي گويد: «صادقانه بگويم كه نمي دانم چه چيزي يک آهنگ ساز را براي نوشتن موسيقي يک فيلم كاملا آماده مي كند. ولي مي دانم كه با مشاهده آن چه آهنگ سازان موفق در موقعيت هاي خاص انجام داده اند. ممكن است بتوان به دريافتي از اين امور رسيد. فنون عملي آهنگ سازي براي فيلم را به سادگي مي توان آموخت، آن چه به سادگي نمي توان آموخت، ارتباط زبان موسيقي با زبان سينمايي است.»
مسلما در موسيقي فيلم مسائل پيچيده بسيارند و حوزه هاي پيچيده اي را نيز شامل مي شوند. آن چه اين كتاب انجام مي دهد، كندو كاو در اين حوزه ها در درون بافت هاي كلي است. براي مطالعه اين كتاب به گفته نويسنده اش به هيچ دانش فني اي در مورد فيلم يا موسيقي نياز نيست و براي خوانندگان علاقه مند قابل فهم است. در انتهاي كتاب واژگان پاهي موسيقي نيز درج شده است. در اين كتاب نقش و ارتباط موسيقي با درام، داستان، تأكيد، سير و قايع و غيره، مورد بحث و بررسي قرار گرفته است و خلاصه آن كه از تركيب موسيقي و فيلم، امكانات ساختاري دراماتورژيک و حسي منحصر به فردي ظهور مي كند. در اين پژوهش تلاش شده نشان داده شود كه اين دو رسانه با يكديگر چگونه، چه زماني و بر چه مبنايي ارتباط برقرار مي كنند.
مترجم كتاب در پيش گفتار نيز چنين هدفي را براي ترجمه هنر موسيقي فيلم قائل است: «هدف هر نوشته و ترجمه تنها اين نيست كه اطلاعاتي را به خواننده عرضه كند، بلكه هدف اين است كه خواننده را به يک نتيجه گيري برساند و افق جديدي را در درک مسائل باز كند تا خواننده از منظر تازه اي به آن موضوع نگاه كند.» اين پژوهش با تكيه بر آثار: الكس نورث، هوگو فريدهافر، ديويد راكسين و رزنمن انجام گرفته است.
منبع: ماهنامه فيلم نامه نويسي فيلم نگار شماره33-34