سهام پنجگانه

بررسي سهم پنج نفر از سران رژيم پهلوي در فاجعه 17 شهريور
 

اشاره:
 

هميشه پشت پرده اتفاقات بزرگ تاريخ لشگري از آدم هاي خرد و کلان بوده اند که به نحوي در شکل گيري آن اتفاق بزرگ، نقش داشتند.
در «جمعه سياه» يا همان «هفده شهريور» افراد کشوري و لشگري بسياري در رقم خوردن فاجعه هفدهم شهريور سهيم بودند. افرادي که براي تصاحب صندلي قدرت حاضر بودند به هموطنان شان خيانت کرده و رگبار گلوله ها را روي مردمي بگيرند که از نژاد خودشان بودند.
پشت پرده فاجعه خونين «هفده شهريور» قطاري از مقامات داخلي و امريکايي صف کشيدند.
در اين مقاله فقط تعدادي از مقامات داخلي آن زمان را آورده ايم و از سهم شان در رقم خوردن اين فاجعه مي گوئيم.

- جمشيد آموزگار:
 

جرقه وقوع حادثه 17 شهريور با مجموعه اي از حوادث، از جمله آتش سوزي سينما رکس آبادان آغاز شد. اين حادثه دولت جمشيد آموزگار را که به دولت فضاي باز سياسي شهرت داشت وادار به استعفا کرد.

- جعفر شريف امامي:
 

پس از استعفاي آموزگار، شاه از مهندس جعفر شريف امامي، رييس مجلس سنا که روحاني زاده بود و به داشتن گرايشات استقلال طلبانه شهرت داشت، خواست تا دولت تشکيل بدهد و پذيرفت که خود در امور دولت دخالت نکند.
از اولين نتايج روي کار آمدن شريف امامي، مشخص شدن ضعف شديد حکومت بود.
در آخرين ساعات روز پنج شنبه، 16 شهريور 57، جلسه هيئت دولت براي بررسي نحوه مقابله با بي نظمي ها تشکيل شد و در حالي که تعدادي از وزيران اعلام حکومت نظامي را تنها زمينه اي براي تشديد خشونت مي دانستند و با آن مخالف بودند، با اصرار نظاميان حاضر در جلسه، حکومت نظامي در يازده شهر به اجرا درآمد.

- ارتشبد غلامعلي اويسي فرماندار نظامي تهران
 

فرمانده حکومت نظامي، ارتشبد غلامعلي اويسي شد که به قاطعيت شهره بود و عملا به عنوان هماهنگ کننده مقررات در همه شهرها شناخته شد. وي خبر حکومت نظامي را از طريق راديوي تهران اعلام کرد؛ اما خبر آن به طور کامل در جامعه منتشر نشده بود و بسياري از مردمي که آن روز از ميدان ژاله مي گذشتند، اساسا بي خبر بودند که هر گونه گردهمايي ممنوع بوده و ارتش دستور دارد به اجتماعات مردم شليک کند.

- شاپور بختيار
 

بختيار نفر دوم جبهه ملي - شاخص ترين گروه سياسي مخالف قدرت مطلقه شاه - عصر روز 17 شهريور در مصاحبه اي با خبرگزاري آسوشتيدپرس، اين روز را روز «گل و گريه» ناميد و گفت ديگر امکان آشتي بين مردم و اين نظام وجود ندارد.
سه ماه بعد وي تنها شخص از جبهه مخالفان بود که حاضر شد پيشنهادهاي شاه را براي تشکيل يک دولت مستقل پاسخ دهد و آخرين نخست وزير دوران پادشاهي محمد رضا شود.

- سپهبد ناصر مقدم:
 

چند روز پس از 17 شهريور، سپهبد ناصر مقدم، آخرين رئيس ساواک که با اجازه شاه مذاکرات، با گروه هاي مخالف و در برخي اوقات آماده کردن آن ها را براي ملاقات با شاه انجام مي داد در گفتگويي با دکتر برئي - فرستاده دولت آمريکا - شرايط را خطرناک توصيف کرد و به آمريکايي ها هشدار داد که بايد از شاه حمايت کنند، و گرنه منافع شان را از دست مي دهند.
او در عين حال اطمينان داد که شاه، ديگر قصد ندارد حکومت کند؛ بلکه مي خواهد سلطنت کند، سخني که در آن شرايط هيچ کس حتي متحدان آمريکايي شاه باور نمي کردند.
منبع: ماهنامه ديدار آشنا شماره 131