گفت و گويي كوتاه با سيد فيلد

پيشامد كليدي
 

سيد فيلد اخيراً كتاب فيلمنامه - كه اولين و مهم ترين كتاب او درباره فيلمنامه نويسي است - را براي بار سوم تجديد چاپ كرده؛ البته با ويرايشي جديد و افزودن مفاهيمي نو. او در گفت و گويي كوتاهي نظراتش را درباره فيلمنامه نويسي و تغييرات ايجاد شده در اين هنر طي بيست سال گذشته، مطرح مي كند.

چه عاملي شما را به نوشتن و چاپ كتاب فيلمنامه - كه در سال 1979 به بازار آمد - سوق داد؟
 

در آن زمان، كتاب هاي بسيار معدودي درباره هنر و فن فيلمنامه نويسي در بازار يافت مي شد. من در Sherwood Oaks Experimental College فيلمنامه نويسي تدريس مي كردم و صدها دانشجو داشتم. بسياري از اين دانشجو ها از من مي پرسيدند كه چرا درس هايم را در قالب كتابي جامع، گردآوري نمي كنم. در آن زمان تعداد افرادي كه داستاني جذاب براي گفتن داشته باشند زياد بود، ولي اكثر اين افراد نمي دانستند كه داستانشان را چگونه بايد تعريف كنند. وقتي كتاب فيلمنامه به بازار آمد، همه چيز تغيير كرد. اين كتاب ظرف مدت كوتاهي به فروش بسيار بالايي دست يافت و جزو پرفروش ترين هاي سال شد. دليل اصلي اش هم اين بود كه من در آن كتاب، مفاهيم فيلمنامه نويسي را با ذكر مثال از فيلم هاي معروف روز،‌ توضيح مي دادم و اين باعث قابل فهم تر شدن مفاهيم مي شد.

تفاوت نسخه قبلي و نسخه جديد كتاب در چيست؟
 

نسخه جديد، كتابي جديد است. من در ضمن بازنويسي، كتاب را از شكل قديمي به شكلي مدرن و امروزي تبديل كردم. نسخه جديد دربردارنده هجده فصل است. پنج فصل از اين هجده فصل، فصول جديدي هستند. در واقع من از صفحه اول شروع به بازنويسي كتاب قديمي كردم و همين باعث شد تا قطر كتاب جديد، تقريباً دو برابر كتاب قبلي باشد. من اصول اصلي كتاب قبلي، نظير داستان، شخصيت و صحنه را گرفتن و جزئيات تازه اي به آنها اضافه كردم. مثلاً در فصل مربوط به «خط داستاني» روشي تازه را در در استفاده از سيستم كارتي ارائه دادم و در فصل مربوط به «اقتباس» چند فيلمنامه اقتباسي جديد را مرور كردم؛ نظير سي بيسكوييت و رودخانه مرموز. در فصل مربوط به «فيلمنامه هاي مشاركتي»، تيم پيتر جكسون، فران والش و فيليپا بوينس -فيلمنامه نويسان ارباب حلقه ها - را به عنوان يك تيم عالي معرفي كردم. همچنين، براي تبيين و تفهيم اصول اساسي فيلمنامه نويسي، از مثال هاي جديد استفاده كردم؛ فيلم هاي نظير زيباي آمريكايي، هويت بورن و فيلم As Good as it Gets تنها فيلمي كه در نسخه جديد كتاب و نسخه قبلي مشترك مانده، فيلمي است كه من هيچ گاه ايمانم را به آن از دست نمي دهم: محله چيني ها؛ فيلمي با يك فيلمنامه عالي!

يكي از موضوعات و مفاهيم جديدي كه در نسخه تازه كتاب آورده ايد، مفهوم «دو پيشامد» است. ممكن است درباره اين موضوع جديد صحبت كنيد؟
 

موضوع‌ «دو پشامد»، با به طور مشخص تر، «پيشامد كليدي»، در مباحث آموزشي من، موضوعي نسبتاً جديد و تازه به حساب مي آيد. پيشامد اول كه آن را «پيشامد برانگيزاننده» ناميده ام، فيلمنامه را افتتاح و داستان را آغاز مي كند. در ارباب حلقه ها، «پيشامد برانگيزاننده» جايي است كه بيلبو باگينز، حلقه را در كف يك رودخانه پيدا مي كند. اين صحنه، اولين نمود تصويري اي است كه از «پيشامد كليدي» مي بينيم. «پيشامد كليدي» به ما مي گويد كه داستان درباره چيست و چه چيزي شخصيت اصلي را به داستان وارد مي كند. [«پيشامد دوم» يا] «پيشامد كليدي» در ارباب حلقه ها لحظه اي اتفاق مي افتد كه فرودو، بنابر سرنوشتي كه تقدير برايش رقم زده، صاحب و حامل حلقه مي شود.
«پيشامد برانگيزاننده» هميشه ما را به سوي «پيشامد كليدي» راهنمايي مي كند. «پيشامد كليدي»، كانون اصلي و قلب داستان به حساب مي آيد. «پيشامد كليدي» به ما مي گويد كه داستان درباره چيست.
همه فيلم ها را مي توان بر اين اساس بررسي كرد. معمولاً نقطه عطف اول، كه در پايان پرده اول اتفاق مي افتد، همان «پيشامد كليدي»‌است؛ البته نه هميشه. مثلاً در فيلم عادي (ساخته رابرت ردفورد) كل فيلمنامه بر محور «پيشامد كليدي» -كه غرق شدن پسر خانواده است - مي گردد. اين پيشامد، يعني غرق شدن يكي از شخصيت ها، قبل از آغاز داستان رخ مي دهد، اما بعد از چسبيدن قسمت هاي مختلف فيلمنامه به هم و تبديل شدن فيلمنامه به يك كل واحد، مي بينيم كه «پيشامد كليدي»، در نقطه عطف دوم داستان حادث شده، نه نقطه عطف اول.

فكر مي كنيد تأثيرگذارترين فيلمنامه طي بيست سال گذشته، چه فيلمنامه اي بوده؟
 

پالپ فيكشن. مردم مي گويند كه تارانتينو با اين فيلم، الگوي سه پرده اي را شكست، ولي اين فيلم در حقيقت سه داستان است درباره يك داستان. تنها نقطه ديد عوض شده. پالپ فيكشن الگوي ساختار سه پرده اي را نشكسته، بلكه آن را به شكلي نو و تازه بازسازي كرده. هر سه داستاني كه در فيلم مي بينيم، منبعث از يك پيشامد كليدي هستند: جولز و وينسنت كيف مارچلو والاس را به دست مي آورند. اين «پيشامد كليدي» داستان است. كاري كه من كردم اين بود كه هر سه داستان را به شيوه اي خطي كنار هم گذاشتم. اين باعث شد تا داستان، خسته كننده و كسالت بار شود. نبوغ تارنتينو اين بود كه با درهم ريختن خطوط داستاني، مانع از ملال انگيز شدن داستان شد. اگر داستان را به شيوه خطي كنار هم بچينيم، مي بينيم كه فيلم مشتمل از سه داستان كوتاه است كه از نقطه نظر چند شخصيت مختلف روايت مي شوند.
انقلابي كه پالپ فيكشن در فيلمنامه نويسي به پا كرد، باعث شد تا فيلم ها، به شكل رمان نزديك تر شوند. فيلم هاي پالپ فيكشن، بيل را بكش و Royal Tennenbaums از ابزارهاي رمان نويسي سود مي برند.

فكر مي كنيد از سال 1979، يعني سالي كه كتاب فيلمنامه منتشر شد،‌ تا امروز، هنر فيلمنامه نويسي دچار به تغييراتي شده است؟
 

فكر مي كنم تأثير تكنولوژي بر شيوه روايت داستان، مهم ترين تغييري است كه از آن زمان تا كنون رخ داده. نگاهي كه امروز به دنيا داريم با نگاه بيست سال پيش ما متفاوت است. پيشرفت تكنولوژي باعث شده تا ما شيوه هاي بديع تر و پيچيده تري را براي روايت داستان هايمان انتخاب كنيم.

بهترين نصيحتي كه تاكنون از يكي از افراد شاغل در سينما شنيده ايد چيست؟
 

جمله اي از ژان رنوار: «كمال هميشه در ذهن وجود دارد، نه در واقعيت.»
منبع: فيلم نگار شماره 41.