ديابت و حاملگي

در طي دوران بارداري کنترل قند اهميت خاصي دارد. اگر در قبل و طي بارداري کنترل قند خون صورت گرفته باشد عوارض ناشي از آن بر روي مادر و نوزاد کاهش مي يابد. کنترل خوب بيوشيميايي قبل از بارداري مهم است چون بنظر مي رسد قندخون بالا، يک عامل مهم در ايجاد نقائص مادرزادي مي باشد و خطر اين نقائص در طي 8 هفته اول حاملگي بيشتر است.
برخي از خانم هاي باردار ممکن است مبتلا به نوعي ديابت شوند که از انواع ديابت 1 و 2 متفاوت است. اين ديابت، ديابت بارداري است و اغلب ظرف مدت کوتاهي پس از پايان دوران بارداري از بين مي رود، اما کنترل آن طي دوران بارداري اهميت بسياري دارد در صورت عدم کنترل قند خون عوارض متعددي مادر و جنين را تهديد مي کند.
درمان ديابت بارداري با تزريق انسولين صورت مي گيرد و مصرف داروهاي خوراکي کاهنده قند خون طي دوران بارداري ممنوع است. علت دقيق بروز ديابت بارداري همچون انواع ديگر ديابت ناشناخته است، اما دانشمندان عقيده دارند هورمونها، زمينه ژنتيکي و چاقي نقش ويژه اي در ايجاد اين بيماري دارند. طي دوران بارداري، جفت که وظيفه تغذيه جنين را به عهده دارد مقادير زيادي از انواع هورمون ها توليد مي کند. اگر چه وجود اين هورمون ها براي رشد جنين ضروري است. اما موجب اختلال در عملکرد انسولين و مقاومت به آن در بدن مادر مي شوند.
تمام خانم هاي باردار دچار درجاتي از مقاومت به انسولين مي شوند. ولي تعداد کمي از آنها به ديابت بارداري مبتلا خواهند شد. ديابت بارداري معمولاً در هفته هاي 28-24 حاملگي ظاهر مي شود و به همين دليل خانم هاي باردار در اين هفته ها با آزمايش GCT غربالگري مي شوند تا در صورت ابتلا به ديابت بارداري به سرعت شناسايي و درمان شوند.
به علت وجود مقاومت به انسولين، ديابت بارداري بيشتر شبيه ديابت نوع 2 مي باشد. البته همانگونه که اشاره شد درمان اين بيماري همانند درمان ديابت نوع 1 با انسولين است، ديابت بارداري در خانم هايي که قبل از حاملگي چاق هستند، بيشتر ديده مي شود. و بنابراين کم کردن وزن قبل از بارداري به پيشگيري از ابتلا به اين بيماري کمک مي کند.
روش هاي آزمايشگاهي تشخيص انواع ديابت:
آزمايش هاي رايج براي تشخيص ديابت عبارتند از:
1. اندازه گيري قند خون ناشتا FBS. (1)
2. آزمايش تحمل گلوکز OGTT. (2)
3. اندازه گيري قند خون غير ناشتا BS. (3)
4. آزمايش تحمل گلوکز زنان باردار GCT. (4)

1. اندازه گيري قند خون ناشتا FBS
 

براي انجام اين آزمايش، فرد آزمايش دهنده بايد 8 ساعت ناشتا باشد. در صورتي که مقدار قند خون مساوي يا بيشتر از 126mg/dl باشد آزمايش يکبار ديگر انجام مي شود و اگر در نوبت دوم نيز مقدار قند خون مساوي يا بيشتر از 126mg/dlباشد ابتلا به ديابت قطعي است. مقدار طبيعي قند خون در اين آمايش بين 70- 110mg/dl است.
اختلال قند خون ناشتا IFG (5)
اگر نتيجه آزمايش بين 110-125mg/dl باشد، فرد آزمايش دهنده نه سالم است و نه بيمار که به اين وضعيت اختلال قند ناشتا IFG مي گويند.
افراد مبتلا به IFG در معرض خطر ابتلا به ديابت هستند و بايد وزن خود را کاهش دهند. استفاده از رژيم غذايي سالم و انجام فعاليت هاي ورزشي منظم و دائمي ضمن کمک به کاهش وزن سبب کاهش قند خون خواهد شد.

2. آزمايش تحمل گلوکز OGTT
 

در اين آزمايش ابتدا مقدار 75gr گلوکز محلول در آب به فرد آزمايش دهنده مي دهند و دو ساعت پس از مصرف اين محلول قند خون را اندازه مي گيرند. اگر مقدار قند خون مساوي يا بيشتر از 200mg/dl باشد ابتلا به ديابت قطعي است و لازم نيست آزمايش دوباره تکرار شود. در صورتي که مقدار قند خون کمتر از 140mg/dl نتيجه آزمايش طبيعي قلمداد مي شود. اگر مقدار قند خون بين 140-199mg/dl باشد فرد آزمايش دهنده دچار اختلال تحمل گلوکز است.

3. اندازه گيري قند خون غير ناشتا
 

در صورتي که فرد آزمايش دهنده ناشتا نباشد اين آزمايش انجام مي شود و اگر قند خون کمتر از 200mg/dl باشد نتيجه ي آزمايش طبيعي است و شخص سالم است. اگر مقدار قند خون مساوي يا بيشتر از 200mg/dl باشد آزمايش يک بار ديگر انجام مي شود و در صورتي که نتيجه دوم نيز مساوي يا بيشتر از 200mg/dlباشد شخص آزمايش دهنده مبتلا به ديابت است. آزمايش قند غير ناشتا معمولاً براي تشخيص ديابت مورد استفاده قرار نمي گيرد.

4. آزمايش تحمل گلوکز زنان باردار GCT
 

طي دوران بارداري مقدار قند خون ناشتا کمتر از دوران قبل از بارداري است و بنابراين با انجام آزمايش اندازه گيري قند خون ناشتا در خانم هاي باردار نمي توان هميشه ابتلا به ديابت را تشخيص داد.
به منظور تشخيص ديابت در خانم هاي باردار از آزمايش GCT استفاده مي شود. ابتدا 50gr گلوکز را به صورت محلول در آب به فرد آزمايش دهنده مي دهند تا ميل کند و يک ساعت پس از آن مقدار قند خون اندازه گيري مي شود.
يادآوري مي شود که براي انجام آزمايش GCT لازم نيست خانم باردار ناشتا باشد.
1- fasting Blood sugar.
2- Oral glucose Toloranse tost.
3- Blood sugar.
4- Glucose Challenge Test.
5- Imparired Fasting Glucose.
منبع: دستورالعمل برنامه پيشگيري و کنترل ديابت وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکي.
منبع: نشريه پيام پزشک، شماره 46.