يک تجربه ي فيزيکي ناب

نگاهي به:
فيزيکدانان بزرگ: از گاليله تا هاوکينگ (2 جلد)، ويليام هـ کروپر، ترجمه احمد خواجه نصير طوسي {و سهيل خواجه نصير طوسي در جلد دوم}، انتشارات فاطمي، 582 صفحه (در مجموع)، 4800 تومان (ج1) و 6500 تومان (ج2)
اين کتاب که نسخه فارسي آن در دو جلد منتشر شده است، شرحي است درباره زندگي هاي علمي، به ويژه در مورد 30 تن از مشاهير بزرگ علم فيزيک. نام بعضي از آنان همچون نيوتن، اينشتين، کوري، هايزنبرگ و بور آشناست؛ در حالي که نام ديگراني چون کلازيوس، گيبس، ميتنر، ديراک و چاندراسخار ممکن است ناآشنا باشد. همه آنان انسان هاي فوق العاده اي بوده اند يا هستند، دست کم به همان قدر که موضوعاتشان مسحورکننده است. زندگي نامه کوتاه آنان در اين کتاب، بيان داستان هايي است هم از خود افراد و هم از علم فيزيک آنان.
زندگي نامه هاي دانشمندان در اين کتاب دو جلدي، برحسب موضوعات علم فيزيک دسته بندي شده اند. در مجلّد نخست به مکانيک، ترموديناميک، الکترومغناطيس، مکانيک آماري و نسبيت پرداخته شده؛ و جلد دوم نيز مکانيک کوانتومي، فيزيک هسته اي، فيزيک ذرات، اخترشناسي، اخترفيزيک و کيهان شناسي را پوشش داده است.
فصل هاي کتاب، هم از لحاظ ساختار و هم از لحاظ اندازه متفاوت است، و بستگي دارد (گاهي به اختصار) به مطالب موجود درباره زندگي نامه آنان. بعضي از فصل ها مجهز به بخش هاي کوتاهي است (با عنوان «درس ها») شامل اطلاعات زمينه موضوعاتي در رياضي، فيزيک و شيمي که خواننده ممکن است از آنها آگاهي نداشته باشد.

با ورق زدن کتاب، در جاي جاي آن به فرمول هاي رياضي هم بر مي خوريم که ممکن است در نگاه اول، خواننده را به اين تصور بيندازد که با متوني دشوارخوان مواجه است. نويسنده در پيش گفتار خود، در اين مورد چنين نوشته است: «تلقي مرسوم اين است که خواننده عام از معادلات رياضي مي ترسد. من اين توصيه را نپذيرفته ام و معادلاتي را در بعضي از فصول گنجانده ام. معادلات رياضي زبان فيزيک را بيان مي کند: خواننده نمي تواند پيام مورد نظر را بدون يادگيري چيزي درباره اين زبان دريافت کند. اين دريافت امکان پذير خواهد بود، هرگاه دانش مقدماتي (در حد دبيرستان) از جبر داشته باشيد، و اگر لازم باشد به بخش هايي با عنوان «درس ها» توجه کنيد. واژنامه و «وقايع نگاري رويدادهاي عمده» در پايان کتاب نيز ممکن است سودمند باشد.»
وي در پايان نيز اين گونه درباره کتاب خود و گستره ي خوانندگان آن نظر داده است: «هيچ ادعايي نداريم که اين کتاب يک بررسي جامع يا دانشورانه است؛ منظور اين بوده است که مطالب خواندني، تفريحي براي دانشمندان و دانشجويان علم (رسمي و غيررسمي) باشد. اميد متواضعانه من اين است که شما اين فصل ها را به تصادفي و براي سرگرمي هم که شده خواهيد خواند، و اين درس را مي آموزيد که به رغم همه چيز، علم يک مجاهدت انساني است.»
نگاهي به «سخن مترجم» در ابتداي جلد نخست نيز بيش از پيش مي تواند نشان دهد که خواننده با چه نوع کتابي روبه روست. به نوشته مترجم، هر علمي دو وجه بسيار متفاوت دارد، يکي وجه نظريه اي و ديگري وجه کاربردي آن است که تکنولوژي {فناوري} ناميده مي شود. وجه نظريه اي علمي، شناخت طبيعت و مسير تحولات آن در طي زمان از آغاز تا زمان حال و پيشگويي هاي آينده و به طور کلي دانستن نادانستني هايي است که تا ابد ادامه دارد. اما فناوري اگر مهار شده باشد، با مايه گرفتن از وجه نظريه اي، وسايلي ايجاد مي کند که موجب پيشرفت علم نظريه اي و رفاه زندگي مي شود.
اين کتاب به طور عمده تاريخ علم نظريه اي را باز مي نماياند. مطالب کتاب شامل نه بخش است. در هر بخش، مختصري درباره شرح حال و عمدتا بيان نقش و فعاليت هاي دانشمنداني که به ترتيب در پيشرفت آن بخشي از فيزيک موثر بوده اند، آمده است... مسير مفاهيم هر بخش کتاب نشان مي دهد که چگونه نکته اي به طور شهودي در ذهن شکوفا مي شود و با روش علمي و پژوهش هاي مداوم و بعضا بسيار سرسختانه پيش مي رود، و در اين رهگذر افت و خيزهايي دارد اما جزميت و نقطه پاياني ندارد. فيزيک نظريه اي گرچه منشا اختراعات و پيشرفت آن وابسته به فناوري مهار شده است، اما از لحاظ مادي سودآور نيست. بدين معني که پژوهش علمي عشق حقيقت جويي مي طلبد و چندان پاداش مالي ندارد. بيان مطالب با استفاده از فرمول هاي اساسي فيزيک بسيار صريح، قابل فهم و استادانه است. با توجه به اين نکات و موارد ديگري که در طول کتاب آمده است، خواندن اين کتاب براي طالبان علم به ويژه دانشجوياني که در مرحله تصميم گيري و جهت يابي مسير فعاليت هاي آينده خود هستند، مفيد خواهد بود.
براي خريد اين کتاب علاوه بر مراجعه به کتاب فروشي ها، مي توانيد از طريق سايت ناشر به نشاني WWW. fatemi. ir نيز اقدام کنيد.
منبع: ماهنامه دانشمند شماره 570