يك موزه تميز

راهنماي بازديد از موزه رختشويخانه زنجان
 

كهنسالان زنجاني هنوز هم وقتي يادشان مي افتد، فاتحه اي نثار روح مرحوم «علي اكبر توفيقي»، رئيس بلديه وقت زنجان مي كنند. او در سال 1307 خورشديي، زميني كه آب هاي سطحي در آن جمع مي شد و به آن گودال بابا مال مي گفتند را به قيمت 185 تومان خريد و دستور داد تا 2 برادر به نام هاي «مشهدي اكبر» معمار و «مشهدي اسماعيل» بنايي براي رختشويخانه عمومي بسازند. به اين ترتيب مردم مي توانستند شبانه روز به آنجا بيايند و تنها با پرداخت پولي ناچيز براي سرايداري از ميوه و سبزي گرفته تا فرش و گليم را همان جا بشويند. متولي رختشويخانه را رئيس بلديه منسوب مي كرد و براي سال ها اين محل عمومي زنانه را عيال يكي از بزرگان شهر به نام «معصومه خانم» مديريت مي كرد. اين بنا تا حدود دهه 40 شمسي رختشويخانه بود تا اينكه در فهرست ميراث ملي ثبت و از سال 1377 به «موزه مردم شناسي رختشويخانه زنجان» تبديل شد. در اينجا مي توانيد شيوه جالب اداره يك رختشويخانه عمومي را در كمتر از 100 سال قبل ببينيد.

چطور بگرديم؟
 

وقت تماشا
 

موزه در 6 ماهه اول سال از ساعت 9 صبح تا يك بعدازظهر و 3 بعدازظهر تا 7 شب و در 6 ماهه دوم هم از ساعت 8:30 صبح تا 12:30 و از 2 تا 6 عصر باز است. روزهاي دوشنبه موزه تعطيل است.

چطور برسيم؟
 

به سوي نهر تاريخي
 

براي بازديد از موزه ي رختشويخانه بايد به شهر زنجان برويد. اين موزه در خياباني واقع شده كه دسترسي به آن راحت است

خودروي شخصي: براي آنكه به موزه برسيد، بايد از سبزه ميدان زنجان به طرف خيابان «سعدي وسط» برويد و از آنجا به طرف كوچه رختشويخانه بپيچيد، آن وقت بناي تاريخي رختشويخانه را خواهيد ديد.
 

وسايل نقليه عمومي:
 

مي توانيد از ميدان هنرستان سوار تاكسي شويد و در چهارراه انقلاب پياده شويد. از آنجا تا خيابان سعدي وسط بايد چند دقيقه اي پياده روي كنيد. وارد خيابان كه شديد، سمت راست آن به طرف كوچه رختشويخانه بپيچيد.

چه مي بينيم؟
 

شست و شوي عمومي
 

بناي رختشويخانه زنجان شامل قسمت هاي حياط و محل سكونت سرايدار، مخزن آب و فضاي شست و شو است

حياط
 

وارد حياط موزه كه بشويد، يك حياط پردرخت را خواهيد ديد كه در شمال آن يك خانه كوچك قرار دارد كه قبلاً اقامتگاه سرايداري بوده و امروز، محل بناي اداري موزه است

مجسمه ها
 

اين موزه علاوه بر معماري زيبا و سيستم تقسيم آب جالب، مجسمه هايي دارد كه همه با لباس هاي سنتي مشغول شست و شو هستند و تصويري از رختشويخانه آن زمان را زنده مي كنند.

مخزن آب
 

مخزن آب در انتهاي سمت شمالي مجموعه و مشرف به سالن شست و شو است. اين مخزن، امروز آبي ندارد و فقط مي توانيد از بالا آنجا را تماشا كنيد. اينجا مي توانسته حدود 740 متر مكتب آب را در خود جاي دهد. قسمتي از اين مخزن شبيه يك بالكن درست شده بود كه به محل شست و شو مشرف بوده و مديريت رختشويخانه مي توانسته فضاي آنجا را كنترل کند. آب رختشويخانه هم از قنات «حاجي ميربهاء الدين» تأمين مي شده.

فضاي شست و شو
 

زيباترين و بزرگ ترين بخش موزه، همان بخش شست و شوي آن است. اين بخش در واقع يك راهروي بزرگ است. وقتي وارد اين بخش شويد، بيشتر از هر چيزي معماري آن توجه تان را جلب خواهد كرد. حوضچه اول اين فضا كه آب تميز را براي نوشيدن تأمين مي كرده است. حوض دوم و سوم هم براي شست و شوي ميوه و سبزي و حوض آخر براي شستن فرش و گليم و همين طور لباس هاي كثيف بوده است. غير از اينها، يك رديف ستون هاي سنگي تراشيده شده هم طاق ها را نگه داشته اند. ستون ها نزديك 3 متر ارتفاع دارند و به همين خاطر مجبوريد كه سرتان را بالا بياوريد تا سقف را ببينيد. شايد برايتان جالب باشد كه بدانيد اين سنگ ها را معادل سنگ روستاي «اژدهاتو»، در بيرون از شهر زنجان حجاري كرده و به اينجا منتقل كرده اند.
منبع: نشريه سرزمين من شماره 31