نگاهي به كتاب «مقدمه اي بر مستند»

آثاري وجود دارد كه بر گرداندن آنها به زبان فارسي، به معني گشايش راهي است كه براي غني كردن تفكر و عمل ما. اين آثار چه در حوزه فلسفه يا دانش تجربي، دانش محض، يا هنر و - براي مخاطبان ايراني، معرفت و مسير نوري تفكر و اقدام به ارمغان مي آورند و اشتياق جديدي در حوزه كار تخصصي و الهام رنگيني براي فعاليت تازه و با طراوت باز مي زايند. كتابي از بيل نيكولز كه استاد محمد تهامي نژاد ترجمه كرده، حكم همين نوع آثار را دارد، يعني همان قدر من از
چهارشنبه، 31 خرداد 1391
تخمین زمان مطالعه:
موارد بیشتر برای شما
نگاهي به كتاب «مقدمه اي بر مستند»

نگاهي به كتاب «مقدمه اي بر مستند»
نگاهي به كتاب «مقدمه اي بر مستند»


 

نويسنده: احمد ميراحسان




 
آثاري وجود دارد كه بر گرداندن آنها به زبان فارسي، به معني گشايش راهي است كه براي غني كردن تفكر و عمل ما. اين آثار چه در حوزه فلسفه يا دانش تجربي، دانش محض، يا هنر و - براي مخاطبان ايراني، معرفت و مسير نوري تفكر و اقدام به ارمغان مي آورند و اشتياق جديدي در حوزه كار تخصصي و الهام رنگيني براي فعاليت تازه و با طراوت باز مي زايند. كتابي از بيل نيكولز كه استاد محمد تهامي نژاد ترجمه كرده، حكم همين نوع آثار را دارد، يعني همان قدر من از ديدنش مشعوف شده ام و آن را مفيد يافته ام كه وقتي نقد قوه حاكم كانت يا زمان و هستي و ... با ترجمه قابل اعتماد دكتر رشيديان منتشر شد و جاي خالي بزرگي را در آشنايي با فرايند تفكر فلسفي غرب در ايران پر كرد

يك متن مرجعِ ساختارگرا در سينما
 

مقدمه اي بر فيلم مستند نوشته بيل نيكولز و ترجمه محمد تهامي نژاد بي ترديد، يكي از سه ترجمه بسيار مفيد و راه گشا به زبان فارسي است كه در تاريخ سينماي مستند ما در ايران منتشر شده است. البته چنانچه كتاب درسي سينماي مستند دكتر نفيسي را كه اساساً ترجمه اي از متون مستعد انگليسي در زمينه سينماي مستند است، اقتباس به حساب مي آوريم.
1. اهميت اين كتاب در چيست؟ به نظرم مهم ترين خصوصيت از نظر آقاي تهامي نژاد، احاطه كامل ايشان به زبان موضوعي است كه براي ترجمه برگزيده شده و با توانايي و دقت علمي به خوبي به ارائه طبقه بندي ساختاري و انتقال مفاهيم و اصطلاحات نيكولز برآمده است. طبقه بندي هاي تماتيك و ساختاري براي شناخت سينماي مستند، غالباً در تصوري فني و معنايي و شكلي كه از متن ها به ما ارائه مي دهند با مشكل انتقال مقصود نويسنده روبه رو شده و گرفتار دشوارسازي مفهومي و گيجي خوانندگان مي گردند. در كتاب جز اصطلاح شيوه اجرايي كه براي performative برگزيده شده، هيچ گزاره و اصطلاح مبهم و يا نارسا در ارتباط با مفهوم سازي در زبان فارسي از نظر من وجود نداشته است. اما حقيقت آن است كه اگرچه ما به ازاي شيوه اجرايي براي performative در زبان فارسي، براي ما تصوري دقيق از معناي اصطلاح و خواست و آن چه نيكولز قصد كرده فراهم نمي آورد، اما ليكن موضوع بيش از آن كه به تهامي نژاد مربوط باشد و يا فقدان انتخاب تركيب فارسي رسا، به مشكل نام گذاري و مفهوم سازي بيل نيكولز ربط دارد. من درست به يادم است كه در جلسات اوليه گروه مطالعات مستندمان سه سال پيش برگردان اين اصطلاح مورد بحث و گفت و گو قرار گرفت و تقريباً هم ما به ازاي فارسي پيشنهادي داراي مشكلي بود. با انتشار كتاب متوجه شدم كه در زمينه زبان انگليسي هم، اين چالش وجود داشته است و پانويس استلابروتزي گوياي توجه انتقادي او در همين مورد است.
بيل نيكولز در كتاب مرزهاي محو شده اين اصطلاح را به صورت مبهم به كار برده است تا «فيلم هايي را كه بر جنبه هاي ذهني گفتماني تأكيد دارند به صورت كلاسيك عيني است» توصيف كند. مسئله گفته هايي كه هم زمان به توصيف و اجراي كنش يك عمل مي پردازند (رجوع شود به كتاب روتزي ص 154) هيچ مشكلي را حل نمي كند، بلكه هرچه بيشتر به اشكال فهم مي افزايد و بايد گفت اين همان قلم مويي است كه در كتاب نارسا مانده و حتي برگردان عبارت پروتزي نه تنها كمكي به فهم روشن تر نكرده، بلكه در زبان فارسي به ابهام مفهوم افزوده است: «اجراي كنش يك عمل» واقعاً چه معني دارد؟
جدا از اين نكته ها تا جايي كه دقت كرده ام هرگز به نارسايي زباني و ترجمه اي در انتقال ايده هاي نيكولز برنمي خوريم و متن منزه و منقح باقي مي ماند.
2. ارائه يك طبقه بندي ساختاري نو
مزيت اول كتاب نيكولز، گشودن باب فكر كردن به يك طبقه بندي ساختارگرا در حوزه سينماي مستند، در زبان فارسي است. من نمي گويم كه چشم بسته مي توان با اين طبقه بندي نيكلولز موافق بود. خودم ايرادهايي به اين طبقه بندي و محدوديت ها دارم، اما شك نكنيد كه نسبت به تقسيم بندي تماتيك، اين پيشنهاد حاوي ايده تازه اي است. نمي گويم طبقه بندي تماتيك يك سره نادرست و بيهوده است. اما مسلماً در درك فضاي ساختماني اثر كمكي به مستندساز و مخاطب مستند نمي كند. هرچند وقتي كه ما هم با يك تفكر بسته به تقسيم بندي نيكولز نگاه كنيم، بهره اي نمي بريم. چه بسا بسياري فيلم ها گرايش به رهايي از نُرم هاي صلب دارند، تجربه هاي تركيبي و آزادي هستند كه ازحبس در يك محفظه ساختاري مي گريزند و البته بسياري از فيلم ها هم در قالب هاي كليشه اي ساخته مي شوند و باقي مي مانند. ولي براي مستندسازان ما، توصيف نيكولز ايده اي تازه اي مي تواند به ارمغان آورد. هرچند خود اين ايده سال هاست كه در سينماي مستند غرب شناخته شده و چيز آن قدر تازه اي نيست و مستندهاي آوانگارد كه به صورت پرفورمنس هاي ساختاري شكل و پسامدرنيستي اجرا مي شوند، از افق نوآوري هاي نيكولز فرامي روند. با اين همه شناخت نظري سينماي مستند از منظر ساختارگراي نيكولز براي مستندسازان ما كه سخت نيازمند اين مفاهيم نظري و فرابودن سطح دانش خود هستند، مفيد است.
3. سومين ويژگي كتاب رجوع به مستندهاي حرفه اي مهمي است كه در دهه 90 ساخته شد و همچنين از منابع مكتوب دانشگاهي و تئوريك اين دهه استفاده شده و در واقع خوانندگان فارسي زبان را با انديشه هاي جديدتري نسبت به آثار ترجمه شده پيشين آگاه مي كند كه منابعشان تا دهه 70 پيش مي آيد و مستندهاي 30 سال پيش را مورد اشاره قرار مي دهد. روياي بسكتبال (استيو جيمز، فرد ماركس و پيتر گيلبرن/1994)، شهر (رالف استانيز و ويلارد وان دايك/1993) و آثاري از رايدلي اسكات (1997) كاتي فيلد (1993) يا شيطان هرگز نمي خوابد (لوردس پرتيلو/1995) و صحراي كاديلاك (جاني الز/1997) مي تواند نمونه آورده شود. و كتاب مارلون فوئنتس (1995) و يا کن بورنز(1990) يا آيلين وورنوس (1992) نيز شاهد مثال ديگري است كه در كنار كتاب هاي دورهاي اني سي (1996) از انتشارات دانشگاه دوك و كاربلو مينگتون از انتشارات دانشگاه اينديانا 1988 و كتاب ماگدالينا (ابروسكي /1998) و ده ها نمونه ديگر، مي توان نام برد كه مزيتي متعلق به اين كتاب در ارتباط با جريان انداختن تفكر، نگرش و مفاهيم جديدتر در قلمرو تلاش هاي نظري جهان ميان ماست و بايد آن را قدر دانست.
4. بالاخره جدا از مواد و مصالح فراوان براي انديشيدن، آموختن و يا تفكري انتقادي نسبت به مفاهيم ابراز شده به وسيله نيكولز، بايد از حجم وسيع آشنا كردن دوستداران ايراني سينماي مستند با فيلم هاي پراهميت مستندي صحبت كرد كه متأسفانه، ضعف شديد عرضه آنها در ايران بسياري از مستندسازان و دوستداران مستند را نسبت به اين آثار بي خبر نگه داشته است.
انتشاراتي ها ميلي به ترجمه اين همه آثار مهم يا وارد كردن فيلم هاي مستند ارزشمند ندارد. سينمايي هم كه اين آثار را به نمايش بگذارد يا جايي كه سي دي هايش را بفروشد در دست نيست.
5. در اين نوشته مجال بحث وسيع وجود ندارد تا از همه جنبه هاي كتاب سخن بگويم و آن را معرفي كنم. بايد بخوانيدش. اما گفتني است كه در كتاب حرف هاي تازه اي وجود دارد درباره نحوه درگير شدن مستند با جهاني كه بازنمايي مي كند، بازنمايي ديگران و مباحث اخلاقي در اين باره و حقوق كساني كه در فيلم به نمايش درمي آيند. بحث بسيار نو درباره كيفيت صدا در مستند و آن چه كه به فيلم مستند صداي خاص خودش را مي بخشد. و علاوه بر نريشن و گفتار، خود شخصيت صدا و قدرت عظيم چينش و براهين پردازي و سنديت بخشي و سندگذاري صداي مستند در فيلم مستند در اين كتاب مطالب بسيار مهمي مي خوانيم و البته آن مباحث مربوط به طبقه بندي ويژه نيكولز و تمام تبعاتي كه در ادراك ساختاري فيلم به بار مي آورد سرجاي خود كه اين كتاب را با ابعاد طبقه بندي نيكولز در مورد سينماي توصيفي، انعكاسي اجرايي، شاعرانه و غيره آشنا مي كند.
منبع: نشريه فيلم نگار شماره 105



 

تبلیغات در راسخون
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
تقدیر از معلمی که جان دانش‌آموز را براثر خفگی نجات داد + فیلم
play_arrow
تقدیر از معلمی که جان دانش‌آموز را براثر خفگی نجات داد + فیلم
تعبیر جدید ترامپ از ونزوئلا ؛ دارایی جدید آمریکا است + فیلم
play_arrow
تعبیر جدید ترامپ از ونزوئلا ؛ دارایی جدید آمریکا است + فیلم
ادعای کارشناس پزشکی قانونی: جفری اپستین خفه شده است + فیلم
play_arrow
ادعای کارشناس پزشکی قانونی: جفری اپستین خفه شده است + فیلم
نجات خدمه نفتکش متخلف در تنگه هرمز توسط صیادان + فیلم
play_arrow
نجات خدمه نفتکش متخلف در تنگه هرمز توسط صیادان + فیلم
مسیریاب ایرانی با حال‌وهوای بازی GTA به‌روزرسانی شد + فیلم
play_arrow
مسیریاب ایرانی با حال‌وهوای بازی GTA به‌روزرسانی شد + فیلم
گروسی: بازگشت بازرسان آژانس به ایران نباید به توافق سیاسی مشروط شود + فیلم
play_arrow
گروسی: بازگشت بازرسان آژانس به ایران نباید به توافق سیاسی مشروط شود + فیلم
تجمع اعتراضی پلیس فرانسه در برابر اقامتگاه ماکرون + فیلم
play_arrow
تجمع اعتراضی پلیس فرانسه در برابر اقامتگاه ماکرون + فیلم
واکنش جالب یک جنوبی به انفجارهای پیاپی سپاه در تنگه هرمز + فیلم
play_arrow
واکنش جالب یک جنوبی به انفجارهای پیاپی سپاه در تنگه هرمز + فیلم
کارشناس آمریکایی: ایران توانایی ضربه زدن به هر پایتختی در جهان را دارد + فیلم
play_arrow
کارشناس آمریکایی: ایران توانایی ضربه زدن به هر پایتختی در جهان را دارد + فیلم
محمدجواد لاریجانی: پایان خوب جنگ، دوره‌ای جهشی برای پیشرفت کشور رقم می‌زند + فیلم
play_arrow
محمدجواد لاریجانی: پایان خوب جنگ، دوره‌ای جهشی برای پیشرفت کشور رقم می‌زند + فیلم
روایتی از تصمیم شهید علی لاریجانی برای پخش کامل نطق بنی‌صدر از تلویزیون + فیلم
play_arrow
روایتی از تصمیم شهید علی لاریجانی برای پخش کامل نطق بنی‌صدر از تلویزیون + فیلم
محمدجواد لاریجانی: پایان خوب جنگ، دوره‌ای جهشی برای پیشرفت کشور رقم می‌زند + فیلم
play_arrow
محمدجواد لاریجانی: پایان خوب جنگ، دوره‌ای جهشی برای پیشرفت کشور رقم می‌زند + فیلم
وقتی دنیای واقعی به وایس‌سیتی تبدیل می‌شود + فیلم
play_arrow
وقتی دنیای واقعی به وایس‌سیتی تبدیل می‌شود + فیلم
امتناع نخست‌وزیر چک از دست دادن با نتانیاهو مقابل دوربین‌ها + فیلم
play_arrow
امتناع نخست‌وزیر چک از دست دادن با نتانیاهو مقابل دوربین‌ها + فیلم
ادعای ترامپ درباره جنگ با ایران: آن‌ها را مجبور کرده‌ایم چیزی در اختیار نداشته باشند + فیلم
play_arrow
ادعای ترامپ درباره جنگ با ایران: آن‌ها را مجبور کرده‌ایم چیزی در اختیار نداشته باشند + فیلم