یادبود ماکس پلانک

مردی که سعادت آن را داشته است که دنیا را با اندیشه ای بلند و خلاق متبرک سازد، نیازی به بزرگداشت آیندگان ندارد. کار بزرگ او تا هم اکنون نیز مایه سرافرازی اش بوده است.
با این حال، گردهمایی نمایندگان همه کسانی که در چهارگوشه جهان برای حقیقت و دانش می کوشند، در اینجا مفید ـ و حتی لازم ـ است. امروز آنان در اینجا گردآمده اند تا گواهی دهند که حتی در این روزگار ما، که تعصبات سیاسی و زور وحشیانه همچون شمشیرهایی آخته بر فراز سر مردم لرزان و هراسان آویخته است، در فش آرمانی جستجوگران حقیقت هنوز افراشته و در اهتزار است. این آرمان، یعنی رشته ای که دانشمندان تمام اعصار و تمام سرزمینها را جاودانه به هم می پیوندد، با کمالی کم نظیر در وجود ماکس پلانک تجسم یافته است.
حتی یونانیان نیز در زمانهای باستان، ماهیت اتمیستیک ماده را به تصور درآورده بودند، و در قرن نوزدهم دانشمندان این دریافت را به حد اعلای احتمال رساندند. ولی، سرانجام، قانون تشعشع پلانک بود که نخستین توضیح دقیق را ـ مستقل از دیگر حدسها و فرضیه ها ـ درباره اندازه های مطلق اتمها به دست داد. علاوه بر این، پلانک به طرز قانع کننده ای نشان داد که گذشته از ساختار اتمیستیک ماده، نوعی ساختار اتمیستیک انرژی هم در میان است که ثابت جهانی h بر آن حکمفرماست. این ثابت جهانی را خود ماکس پلانک مطرح کرده بود.
این کشف شالوده تمام پژوهشهای قرن بیستم در زمینه علم فیزیک گردید، و تکامل بعدی این علم را تقریباً به تمامی در گستره نفوذ خود گرفت. بدون این کشف، استقرار نظریه ای کارآمد در مورد مولکولها و اتمها و فرایندهای انرژیایی حاکم بر تغییرات آنها، امکانپذیر نمی شد. علاوه بر همه اینها، کشف پلانک کل چارچوب علم مکانیک و الکترودینامیک کلاسیک را در هم ریخت، و وظیفه تازه ای در برابر علم قرار داد: وظیفه یافتن شالوده نظری جدید برای کل علم فیزیک. و این مسئله ای است که، به رغم دستاوردهای قابل توجه نسبی و جزئی، هنوز راه حل رضایتبخشی نیافته است.
آکادمی ملی علوم امریکا، ضمن بزرگداشت چنین مردی، ابراز امیدواری می کند که تحقیقات آزاد، به خاطر دستیابی به دانش ناب، بر کنار از موانع و آسیبهای گوناگون، همچنان ادامه یابد.
منبع:اینشتین آلبرت؛ (1387)، حاصل عمر: 44 مقاله و رساله از متفکری ممتاز، ناصر موفقیان، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ ششم1389.