پروفسور نذیر احمد

پروفسرو نذیر احمد سوم ژانویه 1915 در استان اتراپرادش هند، در خانواده ای خوشنام و مذهبی به دنیا آمد. در سال 1939 مدرک لیسانس را از دانشگاه لکهنو گرفت و مدال طلای رتبه اولی را از آن خود ساخت. در سال 1945 با گذراندن رساله ای تحت عنوان «احوال و آثار ظهوری ترشیزی» با راهنمایی پروفسور حسن رضوی به درجه دکتری در ادبیات نایل آمد و در سال 1950 به عنوان استادیار، در دانشگاه لکهنو به کار مشغول شد. در سال 1950 با گذراندن رساله ای تحت عنوان «شعرای فارسی زبان عصر عادل شاه» به مدرک فوق دکتری در ادبیات فارسی دست یافت و در بین سالهای 56-1955 برای تکمیل مطالعات خود، به ایران سفر نمود و از محضر استادانی چون سعید نفیسی، بدیع الزمان فروزانفر، ذبیح الله صفا، پرویز نایل خانلری و محمد معین بهره ها برد.
وی پس از بازگشت به هند به استخدام دانشگاه علیگر درآمد و سالهای ریاست بخش زبان فارسی و دانشکده ادبیات را بر عهده داشت و سرانجام در سال 1977 بازنشسته شد. در همان سال رئیس جمهور هند به مناسبت تحقیقات ارزنده ای که در عرصه زبان و ادب فارسی انجام داده بود، لوح افتخار به او اهدا نمود. سال بعد برنده جایزه فخرالدین علی احمد و جایزه ادبی پدم شری گردید. در سال 1980 انجمن استادان زبان فارسی هند به پاس خدمات شایسته ای که در راه نشر و ترویج زبان فارسی انجام داده است، نشان «استاد ممتاز فارسی» را به وی اعطا نمود. در سال 1989 از طرف دانشگاه تهران به دریافت دکتری افتخاری نایل شد و جایزه تاریخی و ادبی بنیاد دکتر محمود افشار را نیز به پاس خدمات شایسته به زبان و ادب فارسی در شبه قاره و تصحیح متون کهن فارسی دریافت نمود. وی از بنیان گذاران انجمن استادان زبان فارسی هند است که خود نیز سالها ریاست آن را بر عهده داشت.
وی حافظ شناسی زبردست بود که سالها عمر پربار خود را صرف تحقیق و پژوهش بر روی نسخ خطی و شروح دیوان حافظ کرد. همین توجه سبب شد که به نسخه های خطی حافظ که در سالهای 813، 818، 824 ق تحریر شده بود، دست یابد و به چاپشان اقدام کند. او در زمینه تصحیح متون، فرهنگ نویسی، دستور زبان، زبان شناسی، نسخه شناسی، تاریخ و تمدن، نقاشی، موسیقی، تصوف و عرفان و شناساندن منابع و مآخذ ادب فارسی از استادان بنام و شناخته شده در شبه قاره هند بود. تنوع در مضامین پژوهشهای وی وسعت کار و تسلط و تبحرش را در عرصه ادب فارسی نشان می دهد. او همواره پاسداری از حریم زبان فارسی را وظیفه علمی و اخلاقی خود می دانست و بر آن بود که: «زبان فارسی به ما هویت می بخشد و روح تازه در تن و جسم ما می دهد. بدون شناخت ادب فارسی نمی توان به عمق فرهنگ و تمدن سرزمین هند پی برد. در گوشه گوشه این سرزمین، بناهایی وجود دارد که سر درها و کتیبه هایش مزین به اشعار فارسی است. هزاران نسخه خطی موجود در کتابخانه های هند بیانگر عظمت و جلال زبان فارسی است و هویت ملی ما را تشکیل می دهد و سرمایه های هزار ساله ماست؛ نباید از این ذخایر معنوی و سرمایه های ملی غافل شد.»
از آثار او می توان به این عناوین اشاره کرد: الطاف حسین حالی، انتخاب مقالات غالب نامه، تذکره علمای بلخ، تصحیح و تحقیق متن، حافظ محمود شیرانی، دستورالافاضل، دیوان حافظ، دیوان سراجی، دیوان عمیدلویکی سودا، تحقیقی و تنقیدی جائزی، سید احتشام حسین، غزلیات حافظ بر اساس مجموعه ی لطایف و سفینه ظرایف از سیف جام هروی، غزلیات حافظ بر اساس نسخه 813 ق، دیوان حافظ بر اساس نسخه 818 ق، فارسی اور هندوستان، فارسی قصیده نگاری، فرهنگ زفان گویا، فرهنگ قواس، کتاب نورس (به اردو و انگلیسی)، لسان الشعرا، مکاتیب سنایی، کارنامه ادبی و تحقیقی، مولانا امتیاز علی عرشی، مومن خان مومن، حیات و شاعری، نقد قاطع برهان مع ضمایم، یادگار نامه فخرالدین علی احمد، و بسیاری کتاب و مقاله دیگر.
منبع مقاله: محمد حمید، یزدان پرست لاریجانی؛ (1385)، نامه ایران (مجموعه مقاله ها، سروده ها و مطالب ایران شناسی) جلد سوم، تهران: اطلاعات، چاپ اول.