نویسنده: پی یر روسو
مترجم: حسن صفاری
مترجم: حسن صفاری
از سال 1740 یکی از صنعتگران فرانسوی به نام دلوژ Deluge روش چاپ بر روی پارچه به کمک صفحات حکاکی شده را در این مملکت معمول کرد. این روش شباهت بسیار به طرق چاپ کتاب داشت و در واقع انتظار می رفت که ترقی یکی از این دو صنعت باعث ترقی دیگری شود، در واقع نیز این عمل متقابل انجام گرفت اما بعد از طی زمان بسیار زیرا فقط از سال 1810 بود که برای چاپ روزنامه ها از روش استوانه ی دوار استفاده کردند و حال آنکه از سال 1783 برای چاپ تصاویر بر روی پارچه از غلطک های حک شده ی مسی استفاده می کردند که رنگ در فرو رفتگی نقاط حک شده ی آن قرار می گرفت.
چنین به نظر می رسد که جریان ترقی این فن در تمام طول قرن هیجدهم فقط در یک جهت انجام می یافت حقیقت آن است که کار چاپ کتاب و روزنامه از سه قرن قبل تا کنون تغییری نیافته بود! به این ترتیب که کاغذ را روی صفحه ای قرار می دادند و لوحه های حروف چیده شده را نیز بر صفحه ی دیگری می گذاشتند و آنگاه این دو صفحه را بر هم متکی می ساختند و مجموعه را به وسیله ی پیچ چوبی بزرگی می فشردند وحتی در بسیاری موارد می بایست چنان با قوت بفشارند که مجبورشوند دستگاه را بر الوار چوبی متکی سازند تا از جا حرکت نکند! و تازه میزان فشار وارد برای کتابهای با قطع بزرگ کفایت نمی کرد و در این موارد این عمل را در دو نوبت انجام می دادند.
اما ممکن بود که قسمت بزرگی از مشکلات را فقط با این تدبیر سهل که فلز را جانشین چوب کرد رفع نمود.
این فکر بدیع را اول بار کتاب فروش بزرگ فرانسوآ آمبروآزدید و Francois (Ambroise Didot (1804- 1730 به مرحله ی اجرا در آورد و این شخص تا این تاریخ کاغذ مخصوص چاب کتاب به نام ولن Velin و نوعی حروف جدید نیز اختراع کرده بود ( 1) اما وی جرئت نکرد که در این راه قدمهای مهمی بر دارد واکتفا به آن کرد که فقط به جای صفحات چوبی صفحات فلزی به کار برد.
راه حل قطعی مسئله هفده سال بعد از آن تاریخ به وسیله ی یک نفر کنت انگلیسی به نام چارلز استانهوپ Charles (Stanhope ( 1816-1753 داده شد و این کنت مرد آزادیخواهی بود که با رسوم متداول کشور خود در آن عصر توافق نداشت. استانهوپ که برادر زن ویلیام پیت دوم (2) Pitt بود انقلاب فرانسه را با تعصب تحسین می کرد و این موضوع در آن اوقات در کشورش با خوشوقتی تلقی نمی شد.
این شخص فی مابین نطق های آتشینی که در مجلس عوام انگلستان می کرد اوقات فراغت خود را به انجام اختراعات می گذرانید، همواره در فکر بود که کشتی بخار بسازد و وسیله ای بدست آورد که بتواند کشتی ها را در دریا بر ضد «مین» حفظ کند و نیز درباره ی الکتریسته و مبارزه بر ضد حریق تجارب فراوان انجام داد و چندین نوع ماشین محاسبه اختراع کرد. اما آنچه که نام او را جاودان ساخت این مجموعه ی اختراعات متفرق و متفاوت نبود بلکه کار مهمی بود که درصنعت چاپ انجام داد به طوری که حتی امروزه نیز در چاپخانه های قدیمی ولایات فرانسه ماشین استانهوپ دیده می شود.
درماشین استانهوپ چوب را به کلی کنار گذاشته و فلز را جانشین آن کرده بودند گذشته از آن ساختمان ماشین چنان بود که عمل فشردن با قدرت بیشتری انجام می گرفت و بنابراین سرعت کار بیشتر بود به طوریکه می توانستند تا میزان 250 ورق درهر ساعت چاپ کنند و تا هنگامیکه این ماشین فقط به وسیله ی دست کار می کرد ممکن نبود که بتوانند سرعت کار را بیش از این افزایش دهند. اما در این اوقات ماشین بخار وات مهیای کار بود و با آمادگی تمام می توانست موتوری ساختن ماشین های دستی را به انجام رساند. اما چگونه ممکن بود با کمک ماشین بخار وات اعمالی را که این قدر کم درخور مکانیکی شدن بودند انجام داد؟
می بایست ورق کاغذ را بر دارند و بر محل خود قرار دهند، فورم های چیده شده را مرکب آلود کنند، آنگاه این فرمها را بر صفحه ی کاغذ متکی سازند و سپس از جا بلند کنند. این مشکل در سال 1810 به وسیله ی یک نفر آلمانی به نام فردریک گونیگ Frederik koenig ( 1833-1774) که در آن اوقات ساکن لندن بود حل شد. وی دستور داد که کاغذ را بر روی استوانه ای به پیچند و فورم حروف را روی صفحه ای متکی سازند به طوریکه این صفحه حرکت تناوبی رفت و آمدی در زیر استوانه انجام دهد.
این اختراع در واقع یک صورت ابتدایی از ماشین های چاپ امروزی بود که درعین حال می توانند پشت و روی کاغذ را چاپ کنند و از آن مهمتر اینکه امکان داشت این دستگاه را به وسیله ی ماشین بخار وات به حرکت در آورد. در نتیجه ی این ابداع ناگهان قدرت کار ماشین چاپ تا هزار نسخه در هر ساعت رسید این اختراع از سال 1814 به وسیله روزنامه ی «تایمز» Times که از سال 1785 تحت اداره ی جان والتر John Walter انتشار می یافت مورد بهره برداری قرار گرفت.
در این اوقات مسئله ی چاپ عکس در روزنامه ها حتی مطرح نیز نشده بود. فقط در کتابها بود که گراورهای زیبا چاپ می کردند و هنرمندان با عشق فراوان برای تهیه ی این گراورها فعالیت می نمودند. اما در همین اوقات از این موضوع ساده، که نویسنده ای برای چاپ آثار خود ناشری نمی یافت، چاپ سنگی اختراع شد.
این نویسنده ی بی اقبال، و یا این مؤلف نمایشنامه ی آلویززنه فلدر Aloys (Senefelder (1834-1771 نام داشت و در شهر پراک متولد شده بود. از آنجا که هیچ ناشری نمی خواست آثار او را برای انتشار قبول کند و چون پول کافی نداشت که به خرج خود آنها را انتشار دهد، تصمیم گرفت که شخصاً آنها را به چاپ برساند و چون مخارج چاپ حروفی آن اوقات با کیسه ی خالی او تطبیق نمی نمود. به فکر افتاد که آنها را با دست بنویسد و به وسیله ای از روی آن نسخه برداری کند. اما در همین اوقات بود که بر حسب اتفاق متوجه خاصیت عجیب نوعی از سنگهای آهکی شد که در نزدیکی شهر مونیخ یافت می شد. این خاصیت آن بود که این سنگ آهکی را جز در موردی که به کلی خشک بود نمی توانستند با مرکب چرب آلوده کنند. وی به فکر افتاد که بر روی این سنگ مطلب خود را بنویسد و آنگاه بر روی آن آسید آزوتیک بریزد به طوری که قسمت های نوشته نشده تحلیل بروند و آنگاه قسمت نوشته شده را که بر جسته باقی می ماند مرکب آلود سازد، این بود اولین اقدام در باره ی اختراع چاپ سنگی. درحدود سال 1800 یک نفر فرانسوی به نام شارل فیلبر دولاستری Charles- Philbert de (Lasteyrie (1859- 1749 با حرارت بسیار و بدون دریافت اجر و مزدی تبلیغ درباره ی این کشف را به عهده گرفت و در سال 1814 در پاریس مکتبی برای تعلیم این روش ایجاد کرد و با همین وسیله بود که روش جدید شهرت یافت و به زودی در تمام جهان معمول شد.
پی نوشت ها :
1- و هم این شخص اول کسی است که روش نمره گذاری حروف چاپخانه را که امروزه نیز معمول است متداول ساخت.
2- ویلیام پیت اول ( 1778-1708) مردی سیاسی انگلیسی بود که در مدت جنگهای هفت ساله صدر اعظم انگلستان بود. ویلیام پیت دوم ( 1806-1739) پسر اولی و دشمن خونین انقلاب فرانسه بود. وی دسته بندیهای متعدد بر علیه فرانسه تشکیل داد ولی در مدت حیات خود نتوانست از فتوحات ناپلئون جلوگیری کند و نه اقتصاد انگلستان را از دست محاصره ی او نجات دهد.
«یادداشت مترجم»
