کنترل خشم

از دیدگاه روان شناسی، 3 تعریف برای خشم (Anger) وجود دارد. 1) خشم یک عاطفه و نوعی هیجان و یک احساس کاملاً درونی است که اغلب بر اثر انتظار شخصی، از رفتار دیگران به وجود می آید و پرخاشگری وسیله ابراز آن است. 2) خشم، یک واکنش غریزی و احساسی در برابر تهدید و ناامیدی از رسیدن به اهداف و آرزوهاست. 3) خشم، یک پاسخ طبیعی و متداول انسان به ناکامی ها و بدرفتاری هاست که اغلب می تواند روابط بین فردی را مختل کند. بنابراین، خشمی که به صورت نادرست ابراز شود، چنان به روابط اجتماعی افراد لطمه می زند که ترمیم آن نیازمند طی شدن زمان و تلاش و کوشش بسیار است (کربلایی علیگل، 1386: 23 و 22). حضرت علی (ع) در این خصوص فرموده است: بپرهیز از خشم که آغازش دیوانگی و پایانش پشیمانی است (واحد پژوهش انتشارات هنارس، 1388: 58). برخی از علائم خشم عبارت است از: اخم کردن، به هم ساییدن دندان، خیره نگاه کردن، گره کردن مشت ها، تغییر در وضعیت بازوها و بدن و رنگ صورت، سرد شدن و لرزش بدن، بی حسی، احساس خفگی، از دست دادن خویشتن داری، عرق کردن، یخ کردن یا داغ شدن بدن و احساس تیر کشیدن نقطه ای از بدن (تاواریس، 1379: 95). خشم و عصبانیت به دلایل مختلفی می تواند بروز کند. مهمترین علل آن عبارتند از: فعل و انفعالات روحی و جسمی شدید در هنگام بلوغ، افراط و تفریط های والدین نسبت به فرزندان به دلیل عدم شناخت صحیح ویژگی های دوره نوجوانی، نظارت مستقیم والدین در امور شخصی نوجوان، ترس از آینده نامشخص،‌ یأس و ناامیدی (کربلایی علیگل، 1386: 225)، اختلال در برنامه ها و هدف ها و سلامتی، خیانت در امانت، مورد بی اعتنایی قرار گرفتن، با انتقاد ناموجه روبرو شدن (حسن زاده و ساداتی کیادهی، 1388: 43)،‌ عدم انطباق رفتار دیگران با انتظارات فرد، وجود دیدگاه ها و نظرات مخالف، بی ادبی دیگران، عدم وفاداری دیگران به قول و تعهداتشان و فریب دادن (گوپتا، 1386: 18 و 17).
بروز خشم پی آمدهای گوناگونی به همراه دارد. به طور مثال، وقتی یک فرد عصبانی و خشمگین می شود، ساز و کار تولید استرس در بدن او فعال می شود؛ که تغییرات بیولوژیکی بسیاری از او به دنبال خواهد داشت. همچنین عصبانیت باعث می شود تا مقدار زیادی انرژی در بدن تولید شود و به دلیل وجود این انرژی زیاد، فرد می تواند مرتکب کارهای خارق العاده ای نظیر قتل شود. از طرفی، عصبانیت عملکرد معمولی دستگاه های بدن را مختل می کند که این اتفاق منجر به پیدایش بیماری های گوناگونی می شود. افزون بر این موارد، خشم موجب کاهش هوش، استدلال، حافظه، تمرکز (همان، 30-27) و احساس درماندگی، تنهایی و انزوا می شود (آذریان، احمدی و فاتحی زاده، 1386: 66). همچنین تحقیقات بسیاری نشان می دهد که خشم یکی از مهم ترین و شایع ترین عوامل رفتاری هم چون کنترل خشم، هم زمان با درمان فیزیکی اعتیاد آموخته نشود، به طور قطع بهبود کامل از اعتیاد میسر نخواهد بود و احتمال عود اعتیاد بسیار زیاد است. نتیجه یک پژوهش با محوریت بررسی اثربخشی روش درمان شناختی - رفتاری نشان داد که اگر روش های درمانی معتادان با آموزش های رفتاری لازم به ویژه در مورد نحوه کنترل خشم به عنوان یکی از علل شایع عود اعتیاد همراه باشد، می توان تا به میزان قابل توجهی نسبت به عدم عود مجدد معتاد درمان شده امیدوار بود. لذا افراد جامعه باید مدیریت و کنترل خشم را بیاموزند تا از بسیاری از آسیب های مرتبط با این ناهنجاری در جامعه از جمله اعتیاد جلوگیری شود (ماه نامه ایران پاک، ش 23: 30). انجام ورزش یوگا، شستن بدن با آب سرد، مدیتیشن و مراقبه،‌ کنترل روابط جنسی، بخشش و عفو، ماساژ بدن و خویشتن نگری از جمله اقداماتی است که موجب کنترل و کاهش خشم می شود (همان، 61-37).
منبع :کاوه، محمد، (1391)، آسیب شناسی بیماری های اجتماعی (جلد اول)، تهران: نشر جامعه شناسان، چاپ اول 1391.