انسان نئاندرتالِ سخنگو

چندین سال پیش دیرین شناسان در اسرائیل سنگواره (فسیل) استخوانی را کشف کردند که نشان می‌دهد آدم نئاندرتال می‌توانسته است مانند انسان امروزی حرف بزند. این استخوان که لامی (هیویید) نام دارد مربوط به نئاندرتالی است که بین پنجاه تا شصت هزار سال پیش زندگی می‌کرده است. استخوان لامی که شبیه نعل کوچکی است نقشی کلیدی در دستگاه صوتی انسان امروزی دارد.
یافتن چنین سنگواره‌ای کاملاً استثنایی است زیرا استخوان لامی ظریف است و اغلب قسمتی از آن غضروفی است. این سنگواره که در کوه کرمل پیدا شد نخستین استخوان از این نوع است که بی‌بروبرگرد متعلق به انسان باستان است. در انسان امروزی جای استخوان لامی در گردن، درست بالای غضروف درقی (تیروئید) یعنی سیب آدم است و با ماهیچه‌ها و رباط‌ها به خار باریکی موسوم به زایده‌ی نیزه‌ای متصل است (این زایده در پهلوی جمجمه قرار دارد و منشعب از استخوان گیجگاهی است). ماهیچه‌هایی نیز آن را به زبان و آرواره‌ی پایین و مجموعه‌ی غضروف‌های حنجره متصل می‌کنند. استخوان لامی همراه حنجره و زبان و آرواره‌ها در گفتار دخالت دارد.
سنگواره‌ی لامی در سال 1983 میلادی با اسکلتی از خاک درآورده شد. این اسکلت، جمجمه و بخش پایینی پاها را ندارد ولی بقیه‌ی استخوان‌های آن دست نخورده‌اند. فرد مربوط که مرد بالغی بوده است نمونه‌ی شاخص نئاندرتال درشت اندامی به نظر می‌رسد. تاکنون شواهد مستقیم برای بررسی دستگاه صوتی اندک بوده است و از شواهد غیرمستقیم گوناگون برای پی بردن به زمانِ آغاز به حرف افتادن انسان استفاده شده است و با این کشف، موضوع، هیجان انگیز شد. پاره‌ای از دانشمندان برخلاف عقیده‌ی متعارف، معتقدند انسان خیلی زود زبان باز کرده است. این گروه می‌گویند حرف زدن درحدود دو میلیون سال پیش با نخستین تیره‌های جنس انسان (هومو) آغاز شد. ولی دانشمندان محافظه‌کار می‌گویند انسان زبان‌آور تنها در صدهزار سال گذشته، همراه با پیدایی انسان امروزی (هومو ساپی ینس) پا به جهان گذاشته است.
عقیده‌ی جفری لیتمن و همکارانش حد واسط دو نظر بالاست که فکر می‌کنند زبان با هوموارکتوس (هنگامی که انسان توانست روی دو پایش بایستد) در یک و نیم میلیون سال پیش تکوین یافت و یک میلیون سال طول کشید تا دستگاه صوتی کامل به صورت امروزی نضج گرفت. به عقیده‌ی لیتمن، نخستین انسان‌نماهای زبان‌آور، انواع اولیه‌ی هوموساپی‌ینس بودند.
راجع به نئاندرتال‌ها که گونه‌ی فرعی هوموساپی‌ینس هستند (نئاندرتالن‌سیس) همیشه بحث بسیار بوده است و ارتباط دادن آن‌ها به تیره‌ای خاص بیش از پیش مشکل شده است، ظاهر آنان چندان امروزی نبوده است و حتی گمان این که اجداد مستقیم ما نبوده‌اند رو به افزایش است. به نظر فیلیپ لیبرمن، دامنه‌ی صوتی نئاندرتال‌ها به علت نداشتن دستگاه صوتی نوین محدود بوده است، ولی کشف سنگواره‌ی لامی ممکن است این عقیده را باطل کند.
به عقیده‌ی آرنسبرگ و یول رک، سنگواره‌ی کشف شده‌ی از حیث اندازه و شکل عیناً مانند استخوان لامی انسان امروزی است. جاهای اتصال ماهیچه‌ها نیز همانند هستند. پژوهندگان گمان می‌کنند نئاندرتال‌ها، به رغم استخوان‌های سنگین و درشت آرواره، به زبانی با هم گفتگو می‌کرده‌اند. این نتیجه به چندین دلیل بحث‌برانگیز است. نخست این که آرنسبرگ و همکارانش از دستگاه صوتی، تنها استخوان لامی را یافته‌اند و طبعاً از مجموعه‌ی غضروفی حنجره، زبان، و دیگر بافت‌های نرم این دستگاه چیزی باقی نمانده است. علاوه بر این، به علت نبودن جمجمه، امکان ندارد جزئیات ساختمان حفره‌های گوش و بینی صاحب سنگواره‌ی استخوان لامی را رسیدگی کرد، و بدون این اطلاعات، دانشمندان هم‌چنان به جدل درباره‌ی دستگاه صوتی نئاندرتال‌ها و قرار داشتن آن در جای مناسب، چنان‌که آن‌ها را برای شمرده حرف زدن تجهیز کند، ادامه خواهند داد.