مدایح در شعر سیّد رضی (ره)

شاعران سنتی همگی مدح گفته اند، و آنان را با نوع مدحیه و ممدوحان می شناسند. سیّد رضی 108 قصیده ی مدحیه دارد که به ترتیب زیر گفته است: 33 قصیده در مدح پدرش.
يکشنبه، 1 دی 1392
تخمین زمان مطالعه:
موارد بیشتر برای شما
مدایح در شعر سیّد رضی (ره)
مدایح در شعر سیّد رضی (ره)

 

نویسنده: دکتر سیّد محمد مهدی جعفری




 

مدایح در شعر سیّد رضی (ره)

شاعران سنتی همگی مدح گفته اند، و آنان را با نوع مدحیه و ممدوحان می شناسند. سیّد رضی 108 قصیده ی مدحیه دارد که به ترتیب زیر گفته است:
33 قصیده در مدح پدرش.
26 قصیده در مدح بهاء الدوله و ضیاء الملة قوام الدین بن عضدالدوله امیر آل بویه که به وی نیز «شاهنشاه» می گفتند (403 -379 ه‍).
15 قصیده در مدح الطائع بالله خلیفه ی عباسی (381-363 ه‍) که با او دوستی بسیار داشت.
4 قصیده در مدح برادرش سیّد مرتضی به مناسبت تولد نوزادی یا تبریک عید و مانند آن.
3 قصیده در مدح القادر بالله خلیفه ی عباسی (422-381 ه‍).
3 قصیده در مدح دایی خود ابوالحسین احمد بن الحسین الناصر. در مدح ابونصر شاپور بن اردشیر وزیر، ابوعلی وزیر بهاء الدوله، صاحب بن عَبّاد، فخرالدین ابوغالب بن خلف، ابوشجاع فناخسرو پسر قوام الدین بهاءالدوله، نیز هر یک 2 قصیده سروده است. و در مدح کسانی مانند ابونصر بن صالح وزیر، آل المهلب، عمید الجیوش ابوعلی ابن استاد (یا اشتاذ) هرمز، شرف الدوله ابوالفوارس که پدرش را آزاد کرده با خود به بغداد برد و در سال 376 جانشین برادرش صمصام الدوله گردید، فخرالملک، و چند تن یا جای یا قوم دیگر، نیز هر کدام یک قصیده دارد. قصیده جایگاهی است در هنرنمایی شاعر، و در قصیده ی مدحیه، کمال هنرنمایی شاعر به ظهور می رسد. و چون قصاید مدحیه ی سیّد از نوعی خاص است، و با دیگر مدیحه ها تفاوت دارد، هنرنمایی او را در آنها، چند برابر می بینیم.
نویسنده ی شرح حال شریف رضی در سلسله انتشارات مناهل الادب العربی می نویسد:
او در مدح شاهان و خلیفگان ارزش والا و احساس بزرگواری خود را نگاه می دارد، اگرچه مشکلات سیاسی گاه او را ناچار به سپاسی یا جلب خشنودی و عطف توجه کسانی می کند، لیکن وی در این مدحیه ها نه خود را خوار می گرداند و نه از کرامت نفس و علوّ قدر خویش می کاهد... (1)
عبداللطیف شراره تحت عنوان «دوستی ها و مدیحه ها» می نویسد:
مدح در دیوان شریف بسیار است، لیکن با مدایح دیگر شاعران تفاوت بسیار دارد؛ وی آنها را به طمع درآمد یا برای چاپلوسی یا نفع معیّنی نگفته است؛ بلکه بیشتر آنها از جایگاه خویشی، یا دوستی یا مودتی صمیمانه بیرون آمده اند. راز چنین چیزی آن است که رضی، از یک سو به شاعری مشهور بوده است، و از سوی دیگر، پیوند استواری با بزرگان زمان خویش همچون خلیفگان و امیران و وزیران و ادیبان داشته است، لذا چاره نداشته جز اینکه به عنوان یک شاعر بزرگ و مشهور، آنان را بستاید و کارهای نیک و اقدامات با ارزش آنان را ارج گذارد، بویژه که همگی به کارهای بزرگی در زمینه های آبادانی و امنیت و جنگ، و گسترش معرفت و فرهنگ دست زده اند. (2)
مهم این است که در سیره ی شریف، گفتن شعر یک کالای تجارتی نبوده، بلکه ابزاری برای بیان مقاصد مهم، و جایگاهی برای شکایت کردن بوده است:

بَضائعُ قولٍ عندَ غیریَ رِبحُها... و عِندی خُسراناتها و الوَضائع (3)

کالاهای گفتاری است که دیگران بهره اش را می برند، و بهره ی من جز خسارت ها و پست شدن ها نیست....
این نکته هم گفتنی است که مدایح او برای خلیفگان و امیران، سرشار از انواع فخر و مباهات است، و برای آنان بسیار گزنده است، لیکن به همین امر اکتفا می کنند که مدح آنان در این قصیده وجود دارد، و چشمشان را بر روی آن تفاخرها و به مجد و شکوه بالیدن ها، می بندند.

پی‌نوشت‌ها:

1. مناهل الادب العربی (14)، ج 1، ص 8.
2. الشریف الرضی، صفحات 5-6.
3. دیوان، ج 1، ص 665 بضائع القول.

منبع مقاله:
جعفری، سیّد محمّد مهدی؛ (1388)، مجموعه ی اندیشه مندان ایران و اسلام احیاگر بلاغت علوی (مروری بر زندگی و آثار سیّد رضی)، تهران: نشر همشهری، چاپ اول

/م

 

 

تبلیغات در راسخون
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
سیره تربیتی پیامبر (ص) در برخورد با نوجوانان؛ از کرامت تا تربیت دینی
سیره تربیتی پیامبر (ص) در برخورد با نوجوانان؛ از کرامت تا تربیت دینی
مرگ ناگهانی و پرسش های ناتمام؛ چگونه درباره فقدان با کودکان حرف بزنیم؟
مرگ ناگهانی و پرسش های ناتمام؛ چگونه درباره فقدان با کودکان حرف بزنیم؟
واکنش صلیب سرخ جهانی به جنایت‌های دشمن در جنگ چهل روزه علیه ایران چه بود؟
play_arrow
واکنش صلیب سرخ جهانی به جنایت‌های دشمن در جنگ چهل روزه علیه ایران چه بود؟
پرونده جدید علیه رسایی
play_arrow
پرونده جدید علیه رسایی
سواد مرگ، چرا جامعه ای که درباره زندگی حرف می زند از مرگ سخن نمی گوید؟
سواد مرگ، چرا جامعه ای که درباره زندگی حرف می زند از مرگ سخن نمی گوید؟
سلاح شیمیایی ایرانی در قلب واشنگتن؟!
play_arrow
سلاح شیمیایی ایرانی در قلب واشنگتن؟!
ضرب و شتم محمد خردادیان پس از افشاگری علیه پهلوی
play_arrow
ضرب و شتم محمد خردادیان پس از افشاگری علیه پهلوی
اولین ساعت‌مچی تلویزیون دار جهان سیکو در سال ۱۹۸۲ + فیلم
play_arrow
اولین ساعت‌مچی تلویزیون دار جهان سیکو در سال ۱۹۸۲ + فیلم
پیرترین ایرانی در سرشماری جدید شناسایی شد + فیلم
play_arrow
پیرترین ایرانی در سرشماری جدید شناسایی شد + فیلم
آیا هر رازی را باید با یک ربات در میان گذاشت؟
آیا هر رازی را باید با یک ربات در میان گذاشت؟
تقدیر از معلمی که جان دانش‌آموز را براثر خفگی نجات داد + فیلم
play_arrow
تقدیر از معلمی که جان دانش‌آموز را براثر خفگی نجات داد + فیلم
تعبیر جدید ترامپ از ونزوئلا ؛ دارایی جدید آمریکا است + فیلم
play_arrow
تعبیر جدید ترامپ از ونزوئلا ؛ دارایی جدید آمریکا است + فیلم
ادعای کارشناس پزشکی قانونی: جفری اپستین خفه شده است + فیلم
play_arrow
ادعای کارشناس پزشکی قانونی: جفری اپستین خفه شده است + فیلم
نجات خدمه نفتکش متخلف در تنگه هرمز توسط صیادان + فیلم
play_arrow
نجات خدمه نفتکش متخلف در تنگه هرمز توسط صیادان + فیلم
مسیریاب ایرانی با حال‌وهوای بازی GTA به‌روزرسانی شد + فیلم
play_arrow
مسیریاب ایرانی با حال‌وهوای بازی GTA به‌روزرسانی شد + فیلم