سقوط بیابان گردان

هنگامی که ژاپن در پی تحولی مستقل بود، در کرانه های آن سوی چین در جامعه های تبت و مغولستان، رشته دگوگونی هایی جالب توجه و بلند پروازانه پدیدار می شد. پدیده ی مرکزی این تحول همانا رواج جنبش لامائیسم «نیایشگاه زرد» در کمابیش میان همه ی مغولان بود. نیایشگاه زرد ریشه به سده چهاردهم می رساند که در آن بر بعضی امور تأکید شده بود؛ برای مثال، بر همسر نگرفتن و انضباط سخت تر دیرنشینی تأکید شده بود. در آغاز سده شانزدهم میلادی، نیایشگاه زرد بر حکومت تبت دست یافت و پیشوای آن که همانا لامای بزرگ لهاسا باشد، گونه ای کاخبان ساختمان های مقدس شد و در کشور دارای قدرت دینی گشت.
در حدود پایان سده ی شانزدهم میلادی، قبیله های مغول به پذیرش قدرت نیایشگاه زرد روی آوردند و تا سده ی هفدهم میلادی بیشتر ایشان به این آیین درآمده بودند. حکومت چین کوشید تا بر سران این نیایشگاه نفوذی، به هم رساند، ولی آشکار نیست که تا چه میزان در این کار کامیاب شده باشد. برای مثال، سلسله مراتب لامایی گویا در برانگیختن و تنظیم اتحادیه ی عظیم کلموک دست داشت. مرکز فرماندهی این اتحادیه در کنار رود ایلی بود و تا 1757 م در برابر اقدامات سخت نظامی حکومت چین هماوردی می کرد تا آن که بیماری واگیردار آبله به سپاهیان چینی در کار براندازی این بیابان گردان سرسخت یاری کرد. از آن پس، تبت را بلند پروازی های دهه های پیشین خویش دست شست و فرمان حکومت پیروزمند چین را گردن نهاد.
تأثیر سیاسی راسین لامائیسم بر جامعه ای بیابان گردان سده های شانزدهم و هفدهم میلادی هر چه بوده باشد، گویا سواران استپ را از باختن روحیه ی خویش در برابر همسایگان متمدن کمابیش پشتیبانی و حمایت کرده باشد، به ویژه در عصری که فنون نظامی ای علیه بیابان گردان اسیایی در کار بود که رفته رفته ایشان را از امتیازات دیرین خویش در تاریخ محروم می ساخت.(1)

پی نوشت ها :

1. John F. Baddeley, Russia, Mongolia, and China, I, Ixxiv, Ixxxiii.
آیین مانی در میان اویغوران و آیین یهود در میان خزرها، زمانی همین وظیفه را ایفا کرد و همین گونه عمل کرده بود .

منبع مقاله :
هاردی مک نیل، ویلیام؛ (1388)، بیداری غرب، ترجمه ی مسعود رجب نیا، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ اول.