آهنگ سریع دگرگونی

در 1500- 1700م، قلمرو اوراسیا گسترش یافت و شامل بخش هایی از قاره ی امریکا و نیز بسیاری از بخش های واقع در جنوب صحرای افریقا و همه ی شمال آسیا شد. وانگهی، در جهان کهن، اروپای غربی شروع به پیشرفت کرد و همه ی رقیبان را از میدان به در کرد و کانونی شد جهان گشا و دارای نوآوریهای فرهنگی. در واقع، انقلاب برخاسته از اروپا اوضاع تمدنی قرون وسطایی غرب را دگرگون ساخت و آن را به شکل سازمانی درآورد بسیار پهناورتر؛ نیرومندتر و کارآتر. با این همه، سرزمین های اسلامی، هندو و چینی هنوز چندان از نیروی تازه ای که از اروپا پخش می شد، بهره یاب نشده بودند. تا پس از 1700م، تاریخ این بخش ها بر محور سنت های کهن و امور آشنا می گشت.
بیشتر جاهای دیگر جهان که فاقد اتکای به نفس تمدن اسلامی، هندو و چینی بودند. از برخورد با اروپاییان تأثیری شگرف یافتند. در جهان نو، این برخوردها نخست جامعه های سرخ پوستان را پراکنده و نابسامان ساخت؛ ولی در در جاهای دیگری که نیروی پایداری بیشتر بود، گونه ای واکنش ایستادگی و مقاومت نمودار شد. در جاهای مختلفی مانند ژاپن، برمه، سیام، روسیه و بخش های از افریقا در سده ی هفدهم میلادی، نخست دل بستگی و گه گاه اشتیاق به پذیرش تکنیک اندیشه ها، دین یا شیوه ی جامه ی اروپایی پدیدار شد و سپس رمیدگی و بیزاری از فشار اروپا جای گزین گشت. جان گرفتن آیین هندو در هند و اصلاح لامائیسم در تبت و مغولستان نیز روحیه ای همانند پدیده های پیشین ایجاد کرد؛ زیر این هر دو وسیله ای شدند برای حفظ ارزش های فرهنگی محلی در برابر فشارهای خارجی. گو این که در این موارد فشارها بیشتر از سوی اسلام و چین بود تا اروپا.
انگشت شماری از بخش های جهان همچنان از تأثیر دگرگون کننده تمدن بیگانه برکنار ماندند. ولی تا فرا رسیدن 1700م، تنها بخش پهناور مسکون که از تمدن جهانی برکنار ماند، همانا استرالیا بود و جنگل های پرباران آمازون و شمال غربی امریکا که دو بخش اخیر حتی لرزش نزدیکی گزند اجتماعی ناشی از تمدن را احساس می کردند.
در تاریخ جهان، در هیچ زمانی آهنگ دگرگونی چنین سریع نبوده است. انبوهی و نزدیکی روابط از فراسوی اقیانوس ها که تازه روی نموده بود، خبر از ادامه ی تأثیرات متقابل فرهنگ ها می داد. کوشش هایی با هدف محدود ساختن برخورد با بیگانگان و برکناری از آنان، به ویژه با غربیان ناآرام و سرسخت بی گمان محکوم به شکست بود؛ از آن رو که شیوه های فنی اروپایی پی در پی سر می رسید و با سرعت روزافزون پراکنده می شد و جهان گیر. به راستی که تاریخ جهان از 1500م به بعد را می توان مسابقه ای انگاشت میان نیروی بالنده ی غرب برای در هم کوبیدن بقیه ی جهان و بازپسین کوشش روزافزون مردم دیگر جهان برای میخ کوب کردن پیشروی غربیان، خواه با دست یازیدن بیش از پیش به فرهنگ اصیل خویش خواه با کوشیدن در به دست آوردن و تملک تمدن غرب، در صورت ناکامی شیوه ی پایداری پیش گفته؛ برای آن که شاید با دستیابی به تکنیک غرب بتوانند استقلال و تمامیت محلی خویش را نگاه دارند.
منبع مقاله :
هاردی مک نیل، ویلیام؛ (1388)، بیداری غرب، ترجمه ی مسعود رجب نیا، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ اول.