انصاف، بالای طاعت است

زمینه پیدایش

نقل است بزرگی به برادر خود تعدی کرد، اما موقع نماز بود. برادرش گفت: انصاف، بالای طاعت است.(1)

پیامها

بندگی خدا به کثرت نماز و روزه نیست، بلکه توجه به حلال و حرام و رعایت حقوق دیگران و ستم نکردن به آنان است؛ تجاوز به حقوق دیگران کار افراد با ایمان نیست. کاربرد: این ضرب‌المثل برای کسی به کار می‌رود که در برابر طاعت و زهد ریایی خود، از هرگونه ستم و بی‌عدالتی به دیگران دریغ نمی‌کند؛ در سفارش به عدالت‌ورزی و داد خلق دادن و جانب افراد را رعایت کردن در کارهای اجتماعی نیز کاربرد دارد.

ضرب المثل های هم مضمون

انصاف، نصف دین است؛ راه بزن راه، خدا را هم ببین.(2)

اشعار هم مضمون

هر که انصاف از او جدا باشد * دد بود دد، نه پادشا باشد(3) (سنایی)

ریشه های قرآنی حدیثی

امام علی(علیه السلام): «اَلْإِنْصافُ اَفْضَلُ الْفَضائِلِ؛ انصاف، برترین فضیلت‌هاست».(4)
امام باقر(علیه السلام): «لا عَدْلَ کَالإِنْصافِ؛ هیچ عدالتی چون انصاف نیست».(5)

لغات

تعدی: تجاوز
طاعت: فرمان‌برداری
دد: درنده، وحشی

پی نوشت ها :

1. حسن ذوالفقاری، داستان‌های امثال، تهران، مازیار، 1385، چ 2، ص 162.
2. غلامرضا حیدری ابهری، حکمت‌نامه پارسیان، قم، نشر جمال، 1385، چ 1، ص 92.
3. همان.
4. تمیمی آمدی، غررالحکم و دررالکلم، ترجمه: سید جلال الدین محدث، دانشگاه تهران، 1360، چ 3، ح 805.
5. علامه مجلسی، بحارالانوار، بیروت، دار احیاء التراث، 1403 هـ.ق، چ 3، ج 78، ص 165.

منبع مقاله :
مرکز پژوهشهای اسلامی صدا و سیما