ساقیا آمدن عید مبارک بادت

تفسیر عرفانی

بیت اول

ای ساقی و ای پیر کامل!فرارسیدن وصال بر تو مبارک باد و خدا کند که وعده هایی را که به ما عاشقان داده بودی، فراموشت نشود و ما را از شراب عشق سیراب کنی.

برخی مفسران عید را به عید نوروز تعبیر می‌کنند اما نباید فراموش کرد که «می نوشیدن در عید» در غزل حافظ تکرار شده و مربوط به عید فطر است. گویا پس از پایان ماه رمضان میکده‌ها گشوده می‌شد، به عنوان نمونه در بیت «روزه یک سو شد و عید آمد و دل‌ها برخاست / می ز خمخانه به جوش آمد و می باید خواست» در غزل شماره ۲۰ حافظ و مطلع غزل «ساقی بیار باده که ماه صیام رفت» به این موضوع اشاره دارد.

بیت دوم

من در شگفتم که در این دوران جدایی و فراق چگونه از عاشقان خود دل بریدی و دلت نیز راضی به این کار شد؟!

این بیت تلمیح به این قانون دینی دارد که در ماه‌های حرام جنگ کردن ممنوع است.
 

بیت سوم

ای ساقی!ارادت و خدمت ما را به محضر شراب عشق برسان و بگو از میخانه بیرون بیا که دعای ما تو را از حبس رهانیده است.بیرون بیا تا در پناه تو دوباره عشق و مستی را از سر بگیریم.

بیت چهارم

ای ساقی!عیش و شادی عاشقان حاضر در این مجلس باده نوشی بستگی به آمدن تو دارد و آن دلی که تو را شاد نخواهد، جایگاه غم و اندوه باشد؛ پس جام شراب را در این مجلس بگردان و همه را مست از عشق بنما.

بیت پنجم

خدا را هزار بار شکر در این ایام هجران و بسته بودن میخانه ها -که مانند پاییز همه چیز را زرد و خشکیده می کرد -به باغ زیبای تو آسیبی نرسید و قامت چون سرو و رخسار مانند گل تو از تاراج بادهای سرد پاییزی محفوظ ماند.

هرکدام از این چهار گیاه استعاره از یکی از اندام‌های معشوق است. «سمن» به دلیل سپیدی و لطافت استعاره از لطافت چهره معشوق است، «سرو» به سبب اعتدال و سرافرازی استعاره از قد بلند معشوق است. «شمشاد» بخصوص برگ‌هایش به سبب باریکی و فراوانی به موی خوبان شباهت دارد و گل علاوه بر زیبایی نماد معشوق خودرأی است.
 

بیت ششم

ای ساقی!چشم بد دشمنان از تو دور باشد که بخت بلند و اقبال مادرزادی ات، تو را از دست جدایی و پراکندگی رهانید و دوباره به جمع عاشقان و مستان آورد.
 

بیت هفتم

ای حافظ! همان گونه که کشتی نوح، مؤمنان را از غرق شدن نجات داد، جام شراب عشق نیز این گونه است و رهاننده از غم ها و مشکلات است؛ پس دولت جام شراب را از دست مده؛ در غیر این صورت، حوادث روزگار، نابودت می کند.

(این بیت اشاره به این حدیث نبوی نیز دارد:مَثَل اهل بیتی کمثل سفینه نوح من رکبها نجا من تخلف عنها غرق.)

کشتی نوح در این بیت استعاره از باده است و از دو جهت این تشبیه را به کار برده‌اند: یکی اینکه در دریای غم آدمی را آسوده می‌دارد و دیگر آنکه در قدیم جام شراب را به شکل کشتی می‌ساختند. تشبیه ظرف شراب به کشتی در شعر حافظ در ابیاتی همچون بیت «مرا به کشتی باده درافکن ای ساقی / که گفته‌اند نکویی کن و در آب انداز» در غزل حافظ با مطلع «بیا و کشتی ما در شط شراب انداز» و بیت «کشتی باده بیاور که مرا بی‌رخ دوست / گشت هرگوشه چشم از غم دل دریایی» در غزل با مطلع «در همه دیر مغان نیست چو من شیدایی» سابقه تکرار دارد.