هیجان و مؤلفه های آن

هیجان چیست و اساس و ریشه ی آن در کجاست؟

هیجان، واکنش قابل دیدن و شنیدن فرد نسبت به رویدادهای بیرونی و درونی است. رویدادهای درونی، افکار، عقاید و خاطرات را دربرمی گیرد و رویدادهای بیرونی، اتفاقات مختلفی است که می تواند هیجان های متنوعی را در فرد برانگیزد. هیجان سه کارکرد دارد:

1-فهمیدن خود
2-ارتباط با دیگری
3-انگیزه

در مورد فهمیدن خود، عاطفه یا هیجان بار ارزشی دارد یعنی به ما می گوید آن چه را تجربه می کنیم، دوست داریم یا از آن متنفریم- برای مثال اگر به طور غیرمنتظره ای خبر ترفیع خود را بشنویم، ممکن است ضربان قلب و سرعت تنفس مان افزایش یابد، در قفسه ی سینه احساس گرما کنیم، عضلات بدن مان سفت و احساس خوش حالی در چهره مان نمایان شود و در مجموع همه ی این احساس ها- نشان دهنده ی هیجانی است که تجربه می کنیم.
واکنش هیجانی ما نسبت به رویدادها و رفتار افراد دیگر، کیفیت ارتباط ما با دیگران را تعیین می کند. هیجان هایی مانند احساس خشم می تواند به پرخاشگری، کنجکاوی برای کاوش و بررسی محیط یا احساس ترس و گریز منتهی شود. بنابراین عاطفه می تواند زمینه ی انجام یک عمل یا واکنش باشد.
داروین در رابطه با هیجان فرضیه ای ارائه کرده است که بر غریزی و همگانی بودن تظاهرهای هیجانی مبتنی است. در راستای دیدگاه داروین، ایزارد و همکاران دریافتند، نُه هیجان غریزی وجود دارد که عبارتند از: تنفر، تعجب، خوش حالی، خشم، ترس، ناراحتی، علاقه، شرم، رضایت و خشنودی.
این تظاهرهای اساسی در 24 ماه ابتدای زندگی، در یک توالی قابل پیش بینی ایجاد می شود.
در 3 ماهگی احساس خوش حالی پیدا شود.
در 6 ماهگی نفرت و خشم بروز می کند.
در پایان یک سالگی احساس محبت آغاز می شود. در نیمه ی دوم دو سالگی، هیجان، سرور و خودخواهی شکل می گیرد.
در پایان دو سالگی حالات مهم هیجان در کودک ظاهر و آشکار می شود.

مؤلفه های هیجان کدامند؟

هیجان چند مؤلفه ی کلی دارد. یکی از این مؤلفه ها تجربه ی شخصی فرد از هیجان است، یعنی احساساتی که با هیجان همراه است. واکنش های جسمانی دومین مؤلفه ی هیجان محسوب می شود، مانند: سرخ شدن یا افزایش ضربان قلب هنگام خشم. سومین مؤلفه افکاری است که با هیجان همراه است و ظاهراً به طور خودکار در ذهن پیدا می شود، مانند: احساس شادی هنگام اندیشیدن درباره ی چیزی جالب و لذت بخش. چهارمین مؤلفه ی تجربه ی هیجانی، حالت های چهره است، برای مثال، وقتی حالت انزجار به شما دست می دهد، حالت چهره ی شما متفاوت از زمانی است که دچار خشم می شوید. پنجمین مؤلفه واکنش های کلی نسبت به هیجان است، برای مثال هیجان منفی ممکن است در شما دید منفی نسبت به جهان بیافریند. ششمین مؤلفه تمایل دست زدن به اعمالی مرتبط با یک هیجان خاص است، مانند رفتار پرخاشگرانه به دنبال احساس خشم.
هیچ یک از این مؤلفه ها به تنهایی گویای حالت هیجانی نیست، بلکه ترکیبی از همه ی آن هاست که هیجان معینی را به وجود می آورد.
منبع مقاله: یوسفی، حمید؛ (1388)، هوش هیجانی(آشنایی با دانش موفقیت فردی و اجتماعی)، تهران: نشر قطره، چاپ اول