آرمانشهر

زيرعنوان: utopia

اين واژه را توماس مور در كتابي با همين عنوان وضع كرد. آرمان شهر نگرش يا گزارشي درباره ي يك جهان فاقد كاستي است. انديشه ي آرماني در مورد اين كه جهان چگونه بايد باشد يا چگونه مي تواند باشد، داراي چندين كاركرد متفاوت است. نخست آن كه تمايل و آرزو را در آدميان برمي انگيزد و انگيزه اي براي تغيير مي شود. دوم آن كه توضيحي درباره ي طبيعت آدمي به دست مي دهد. جوامع آرماني جوامع انساني اند و بنابراين حقايق فراتاريخي در باب طبيعت انساني را بازتاب مي دهند، نه آن كه بيانگر ويژگي هاي تاريخي شكل بندي اجتماعي خاصي باشند. سوم آن كه انديشه ي آرماني براي ما زاويه ي ديدي فراهم مي آورد كه از آن بتوانيم جوامع واقعاً موجود را مورد ارزيابي و نقد قرار دهيم. اين كار با ابداع « آرمان شهر انتقادي » (‌ critical utopia ) ميسر مي شود. قرارداد اجتماعي روسو از اين ديدگاه مورد توجه قرار مي گيرد. انتقادات بر انديشه ي آرماني حول اين اتهام آشكار در چرخش اند كه آرمان شهر گرايي غيرواقع بينانه است ( و البته اين پاسخ آشكار را هم بر مي انگيزند كه اين دقيقاً همان خصوصيتي است كه از آرمان شهر انتظار مي رود ). آنچه در مورد مدل آرمان شهري اهميت دارد آن است كه آيا امكان تحقق دارد يا خير، نه آن كه آيا واقع بينانه است يا غيرواقع بينانه. بنابراين آرمان شهر گرايي در فلسفه ي سياسي مستلزم تفكيكي ( ارسطويي ) ‌ميان امور ضروري و امور اتفاقي است. بدين شيوه، منتقدان آرمان شهرهاي معين قادر خواهند بود از زواياي مختلف در ميان ويژگي هاي ضروري و اتفاقي جوامع انساني تفاوت بگذارند. همين مسير را با اندكي تفاوت انگلس در كتاب سوسياليسم: آرماني و علمي طي مي كند. او در اين كتاب بر انديشه هاي سوسياليستي آرماني خرده مي گيرد كه ميان تعبير جامعه ي جديد و عامل تغيير ارتباطي برقرار نمي سازند.
منبع مقاله :
پايك، جان، (1391)، فرهنگ اصطلاحات فلسفه ي سياسي، مترجمان: سيد محمدعلي تقوي- محمدجواد رنجكش، تهران: نشر مركز، چاپ اول