دستان آلوده

 dirty hands
اشتغال به امر سياست، به ويژه عهده دار شدن مسئوليت عظيم ديگران، مسئله ي دستان آلوده را مطرح مي كند، به اين معنا كه اقدام سياسي ممكن است دربردارنده ي تخلف از قواعد اخلاقي روزمره و نقض ممنوعيت هاي اخلاقي يا حقوق بشر باشد. اين اصطلاح را نخستين بار ژان پل سارتر در نمايشنامه اي به نام دست هاي آلوده (‌Les Mains sales ) عنوان كرد. با اين حال، اشاره ي اوليه به آن را مي توان در كتاب شهريار ماكياولي يافت كه در آن ماكياولي به فرمانروايان توصيه مي كند در صورت لزوم ظاهرسازي كنند يا ستم بورزند.
اگر قائل به نوعي نتيجه گرايي ساده باشيم مسئله ي دستان آلوده حل مي شود، چرا كه بر اساس آن ما فقط بايد نتايج يك عمل را بسنجيم تا مشخص شود كه عمل درست چيست. ما بايد عملي را كه به بهترين نتايج منجر مي شود انجام دهيم و آن گاه احساس اين كه دستانمان آلوده اند يك توهم اخلاقي بيش نخواهد بود. به تحقيق مي توان گفت كه اين نوع ديدگاه اخلاقي منجر به پايان يافتن زندگي ميليون ها انسان در راه دستيابي به اهداف عالي شده است. مشكل آن است كه عمل درست ممكن است مستلزم قربانيان بسياري باشد كه به طور غيرعادلانه اي زيان مي بينند.
در مقابل،‌نازك دلي و تمكين افراطي نسبت به قوانين معمولي اخلاقي نيز مي تواند منجر به آن شود كه كساني كه بر مسند مسئوليت اند از اتخاذ تصميمات سخت در شرايط دشوار براي حفظ امنيت عمومي اجتناب ورزند. چهره هاي سياسي اغلب با معماهاي اخلاقي لاينحلي مواجه مي شوند كه در آنها، كسب بهترين نتيجه ممكن است مستلزم انجام عملي نادرست باشد. در اين باره برخي گفته اند كه نشانه ي يك كارگزار اخلاقي آن است كه او گاهي احساس پشيماني مي كند. در پايان، به نظر مي رسد كه پاسخ مسئله به طبيعت جهاني كه ما در آن زندگي مي كنيم بستگي دارد. همان طور كه ماكياولي عنوان كرده است: « حكمران دورانديش نمي تواند و نبايد به قول خود عمل كند، اگر وفاي به عهد به زيان او باشد... اگر تمامي آدميان خوب مي بودند، اين شيوه خوب نبود. اما چون انسان ها موجودات پستي هستند كه به قولشان در قبال شما عمل نمي كنند، شما هم نبايد به قول هايتان در قبال آنان عمل كنيد ». ( شهريار )
منبع مقاله:
پايك، جان، (1391)، فرهنگ اصطلاحات فلسفه ي سياسي، مترجمان: سيد محمدعلي تقوي- محمدجواد رنجكش، تهران: نشر مركز، چاپ اول.