دگرگوني اجتماعي: نظري به آينده

ممکن است ما به سوي نظمي فراصنعتي در حرکت باشيم يا نباشيم، اما چنين مي نمايد که در دوراني از دگرگوني اجتماعي زندگي مي کنيم که حتي با استانداردهاي دو قرن گذشته شگفت انگيز است. ما مي دانيم ابعاد مهم اين دگرگوني چيست، اگرچه تبيين آنها همچنان مورد ترديد است. اين عوامل شامل عواملي هستند که نظريه پردازان جامعه ي فراصنعتي و ديگران ذکر کرده اند:
1- آهنگ فوق العاده سريع نوآوري تکنولوژيکي، همراه با تأثير تکنولوژي اطلاعات و ريز الکترونيک؛
2- فرسايش صنايع توليدي موجود اقتصادهاي غربي، همراه با انتقال توليد صنعتي اساسي به سمت شرق؛
3- درگيري فزاينده ي همه ي جوامع صنعتي در شبکه ي بهم پيوسته ي ارتباطات جهاني؛
4- تحولات عمده در درون حوزه هاي خانوادگي و فرهنگي همراه با تغييرات در روابط جنسيت؛
5- ادامه ي اختلافات آشکار ثروت و قدرت بين کشورهاي صنعتي و کشورهاي فقير جهان سوم؛
6- و در پس زمينه ي همه ي اينها، تعادلي ظريف بين امکان صلح جهاني ديرپاي و برخورد هسته اي که مي تواند بيشتر جمعيت جهان را از پهنه ي گيتي محو کند.
هنگامي که از کرانه ي اين قرن به قرن آينده مي نگريم نمي توانيم پيش بيني کنيم که آيا يک صد سال آينده با توسعه ي اجتماعي و اقتصادي صلح آميز همراه خواهد بود، يا با افزايش مسائل جهاني- که شايد حل آنها فراتر از توانايي بشريت باشد. برخلاف جامعه شناسان نخستين، که دويست سال پيش آثار خود را به نگارش در آوردند، ما به روشني مي بينيم که نتايج صنعت، تکنولوژي و علم امروزي به هيچ روي کاملاً سودمند نيستند. جهان ما پرجمعيت تر و ثروتمندانه تر از هميشه است؛ اما امکاناتي براي کنترل سرنوشت خود و بهتر ساختن زندگيمان داريم که براي نسلهاي پيش کاملاً غيرقابل تصور بود. با اين حال جهان به فاجعه ي هسته اي و زيستي نزديکتر مي شود. اظهار اين مطالب به هيچ وجه نبايد موجب نگرشي نوميدانه و تقديرگرايانه گردد. اگر يک چيزي وجود داشته باشد که جامعه شناسي به ما عرضه مي دارد، آگاهي عميق از تسلط بشر بر نهادهاي اجتماعي است. اما انسانها، آگاه از دستاوردها و محدوديتهايمان، تاريخ خود را مي سازيم. برداشت ما از جنبه هاي تيره تر تغييرات اجتماعي امروزي نبايد ما را از داشتن نگرشي واقعگرايانه و اميدبخش نسبت به آينده باز دارد.
منبع مقاله :
گيدنز، آنتوني، (1376)، جامعه شناسي، ترجمه ي منوچهر صبوري، تهران: نشر ني، چاپ بيست و هفتم: 1391