فيلي تيس

جنس فيلي تيس (Phyllitis) يا سرخس زنگي دارو سرخسي است با 8 گونه که تنها گونه P.sclolpendriume به عنوان زينتي مناسب کشت در باغچه و درون آپارتمان مي باشد. فيلي تيس متعلق به خانواده ي آسپلنياسه (1) است.
نام مترادف Asplenium. vulgare,p. scolopendrium مي باشد. اين گياه متعلق به مناطق شمالي و سردسير است. ارتفاع آن به بيش از نيم متر مي رسد. عادت رشد آن پخش و گسترده است. گياه هميشه سبز است با برگ هايي (فروند) به رنگ سبز روشن. برگ ها برخلاف غالب از سرخس ها ساده و بدون تقسيمات مرکب شانه اي يا پري است. واريته Crispum برگ هايي دارد با حواشي مواج که بر زيبايي آن مي افزايد. واريته هاي زيباي ديگري نيز از آنها توليد شده است. واريته هاي آنها معمولاً نازا بوده و هاگ و هاگدان توليد نمي نمايند لذا آنها را تنها مي توان از طريق رويشي تکثير نمود.
گياه را در بهار در خاک بسيار سبک ( خاک برگ ) بکاريد. برخلاف بسياري از سرخس ها که به خاک اسيدي نياز دارند ليکن فيلي تيس در خاک کمي قليايي بهتر رشد مي کند. خاک مناسب رشد آن از مخلوطي از لوم، خاک برگ و شن تشکيل شده که به آن کمي آهک نيز افزوده شده است. گلدان فيلي تيس را پشت پنجره در معرض نور کافي قرار دهيد ليکن مراقب باشيد که نور مستقيم به آن نتابد و آن را در فصول رشد (بهار و تابستان) منظماً آبياري نماييد. ليکن در فصول پاييز و زمستان آبياري را محدود نموده و به حدي آب بدهيد که خاک تنها مرطوب بماند و از آبياري زياد خودداري نماييد.
نمونه هايي را که هاگ و هاگدان ايجاد مي نمايند، مي توان از طريق کاشت هاگ ها تکثير نمود. هاگ ها را در بهار در سطح کمپوست و خاک برگ پوسيده بپاشيد و در جاي مرطوب قرار دهيد. هاگ ها پس از رويش ابتدا ايجاد يک پروتال پرده اي کوچکي در سطح خاک نموده که نسل متناوب سرخس محسوب مي شود. اين گياهچه پرده اي با ايجاد دستگاه هاي توليد مثل جنسي که ميکروسکوپي هستند و پس از آن که لقاح صورت پذيرد ايجاد گياه اصلي فيلي تيس را مي نمايند.
بسياري از نمونه ها را مي توان از طريق برگ ها (فروند) تکثير نمود. براي اين کار از برگ هاي بالغ و سالم استفاده نماييد. بخش پاييني دمبرگ را قطع نموده و آن را در مخلوطي از کمپوست و شن بکاريد و در جاي مرطوب قرار دهيد. پس از مدتي بخش تحتاني دمبرگ که با خاک در تماس است توليد پيازچه هاي کوچکي را مي نمايد. پس از گذشت اين مرحله يک گياهچه از پيازچه ها جوانه مي زند. گياهچه ها را از فروند اصلي جدا نموده و به گلدان هاي کوچک منتقل نماييد.
حشرات ممکن است به برگ هاي فيلي تيس آسيب برسانند. همچنين گياه ممکن است به زنگ آلوده شود که در نتيجه حمله قارچ زنگ گندم ايجاد مي شود. در اين صورت در برگ ها ايجاد لکه هاي زنگ مي شود. اين لکه ها بيشتر در زير برگ ها به صورت لکه هاي قهوه اي ظاهر مي شوند که ممکن است با هاگ دان ها اشتباه شوند.

پي نوشت ها :

1. Aspleniaceae.

منبع مقاله :
کيانمهر، هرمزديار، (1388)، گل هاي آپارتماني و سبزيکاري، تهران: آييژ، چاپ اول