رشد پول و تورم

امروزه براي خريد يک بستني قيفي بايد يک يا دو دلار پرداخت کنيد، ولي 60 سال قبل وضعيت بسيار متفاوت داشته است. در دهه ي 30 قيمت يک بستني قيفي حدود 3 سنت بوده است.
شما احتمالاً از افزايش قيمت بستني تعجب نخواهيد کرد. در اقتصاد بيش تر قيمت ها در طول زمان افزايش مي يابند. افزايش در سطح عمومي قيمت ها را تورم مي ناميم.
اقتصاددانان چگونه نرخ تورم را با درصد تغيير در شاخص قيمت مصرف کننده (CPI)، شاخص ضمني GDP يا برخي شاخص هاي مربوط به سطح عمومي قيمت ها اندازه گيري مي کنند. اين شاخص هاي قيمت نشان مي دهد که طي 60 سال گذشته قيمت ها به طور متوسط 5 درصد در هر سال افزايش يافته است. با انباشت نرخ رشد قيمت ها و نرخ تورم ساليانه 5 درصد طي 60 سال ملاحظه مي کنيم که سطح عمومي قيمت ها 18 برابر شده است.
ممکن است براي کسي که در نيمه ي دوم قرن بيستم در امريکا زندگي کرده است، تورم طبيعي و اجتناب ناپذير به نظر برسد ولي اين واقعيت به هيچ وجه اجتناب ناپذير نيست. دوره هاي بسيار طولاني در قرن نوزدهم وجود داشته اند که طي آن ها بيش تر قيمت ها کاهش يافته اند، پديده اي که به آن کاهش قيمت ها (1) مي گوييم. سطح عمومي قيمت ها در سال 1896 در امريکا 23 درصد کم تر از سطح عمومي قيمت ها در سال 1880 بود. اين رکود يک بحث جدي در انتخابات رياست جمهوري در سال 1896 بوده است. کشاورزاني که بدهي هاي معوقه زيادي داشتند با کاهش قيمت محصولات کشاورزي و کاهش درآمد ضرر و زيان بسياري متحمل شدند و قادر به بازپرداخت بدهي هاي خود نبودند. آن ها از سياست هاي دولت براي از بين بردن رکود حمايت مي کردند.
هر چند تورم در دوران معاصر يک امر بديهي و قابل انتظار به حساب مي آيد ولي نرخ افزايش قيمت ها نيز نوسانات بسيار زيادي داشته است. طي دهه ي 1990 قيمت ها به طور متوسط در هر سال 2 درصد افزايش يافت. برعکس در دهه ي 70 قيمت ها به طور متوسط سالانه 7 درصد افزايش داشت که به معناي دو برابر شدن سطح عمومي قيمت ها طي يک دهه بود. دولت ها معمولاً چنين نرخ هاي بالاي تورم را به عنوان يک مشکل بزرگ اقتصادي در نظر مي گيرند. در واقع وقتي جيمي کارتر در سال 1980 براي انتخاب مجدد وارد عرصه ي رقابت شد، رقيب او رونالد رايگان به تورم بالا به عنوان يک نقطه ضعف سياست هاي اقتصادي کلي تر اشاره کرد.
آمار بين المللي نشان مي دهد که ساير کشورها نيز نرخ هاي متفاوت تورم را تجربه کرده اند. آلمان در دوران پس از جنگ جهاني نخست يک وضعيت منحصر به فرد را در تورم تجربه کرد. قيمت يک روزنامه از 0/3 مارک در ژانويه ي 1921 به 70000000 مارک در دو سال بعد افزايش يافت. ساير قيمت ها نيز تغييراتي مشابه داشتند. چنين افزايش فوق العاده اي در نرخ تورم را ابرتورم مي ناميم. ابرتورم آلمان، اثري منفي بر اقتصاد اين کشور داشت به طوري که برخي عقيده دارند يک عامل مهم در ظهور نازيسم و بروز جنگ جهاني دوم بوده است. طي 50 سال گذشته (با توجه به تحولات ذکر شده در مورد کشور آلمان) سياست گذاران اين کشور روند تورم را به شدت معکوس کردند و در حال حاضر نرخ تورم در آلمان به مراتب کم تر از نرخ تورم در ايالات متحده امريکاست.
چه عواملي باعث تورم مي شوند، در صورت وجود اين عوامل، مقدار اين تورم چقدر است؟ در فصل يک کتاب مباني علم اقتصاد اين نظريه را در قالب يکي از ده اصل اقتصادي بيان کرديم: وقتي دولت به انتشار بيش از حد پول اقدام کند، سطح قيمت ها افزايش مي يابد. اين ديدگاه يک نظريه ي قديمي و معتبر نزد اقتصاددانان است. نظريه ي مقداري پول از سوي يکي از فيلسوفان مشهور قرن نوزدهم به نام ديويد هيوم ارائه شد و در دوران اخير اقتصاددانان بزرگي به نام ميلتون فريدمن از آن دفاع کرد. اين نظريه مي تواند هم تورم هاي آرام مانند آن چه در امريکا ديده مي شود و يا تورم هاي انفجاري (ابرتورم) مانند آن چه در آلمان ديده شده است را تفسير کند، حتي تورم هاي بسيار بالاي کشورهاي امريکاي لاتين در سال هاي اخير نيز به کمک نظريه ي مقداري پول قابل توضيح اند.
پس از بسط اين نظريه ي تورم بار ديگر به اين پرسش بازمي گرديم که: به چه دليل تورم يکي از مشکلات بزرگ هر اقتصاد است؟ در نگاه نخست پاسخ به اين پرسش ممکن است بديهي به نظر برسد: «تورم يک مشکل است زيرا مردم آن را دوست ندارند!». در دهه ي 70 وقتي امريکا با تورم نسبتاً بالا روبه رو شد، عقيده ي عمومي بر اين بود که مهم ترين مشکل رويارويي دولت تورم است. فورد، رئيس جمهور وقت امريکا، اين اظهارنظر احساسي را بيان داشت: «تورم دشمن شماره يک دولت». او بر روي لباس خود واژه ي «WIN» را نصب کرد. اين حروف مخفف (همين حالا به تورم حمله کنيد» (2) هستند.
اما حقيقتاً هزينه هايي که تورم بر جامعه تحميل مي کند، چه هستند؟ پاسخ به اين پرسش ممکن است باعث تعجب شما شود. محاسبه ي هزينه هاي گوناگون ناشي از تورم آن طور که به نظر مي رسد چندان ساده نيست. در نتيجه هر چند تمامي اقتصاددانان ابرتورم را نفي مي کنند ولي برخي اقتصاددانان عقيده دارند که هزينه هاي تورم ملايم به هيچ وجه به آن اندازه که عموم مردم تصور مي کنند، زياد نيست.

پي‌نوشت‌ها:

1. deflaion
2. Whip Inflation Now (WIN)

منبع مقاله :
منکيو، گريگوري، (1391)، کليات علم اقتصاد، ترجمه: حميدرضا ارباب، تهران: نشرني، چاپ اول.