ازدواج فاميلي

يکي از ازدواج هايي که در ايران بسيار مرسوم است، ازدواج هاي خويشاوندي و فاميلي است؛ خصوصاً در شهرهاي کوچک، روستاها، قبايل وعشاير. دلايلي هم براي ازدواج فاميلي وجود دارد که به چند مورد آن اشاره مي کنيم:
1. افراد فاميل شناخت بهتر و بيشتري از اخلاق و رفتار يکديگر دارند.
2. اعتقاد دارند با ازدواج فاميلي پيوندهاي فاميلي استحکام بيشتري پيدا مي کند.
3. اين امر را نوعي صله ي رحم تلّقي مي نمايند.
4. در برگزاري مراسم ها و ميزان مهريه و مجالس عقد و عروسي، هر دو طرف حال طرف مقابل را رعايت مي کنند.
5. استحکام خانواده واستواري ، در ازدواج فاميلي بيشتر است و موارد طلاق درازدواج فاميلي کمتر صورت مي گيرد.
6. در رعايت آداب واخلاق زندگي و عفو و گذشت تقيد بيشتري خواهند داشت.
7. در صورت بروز اختلاف ويامشکلي با پادرميان کردن بزرگترها فاميل، اختلاف به آشتي و صلح تبديل مي گردد.
8. هر دو طرف ازتوان مالي واقتصادي يکديگر باخبر هستند.
9. نقاط قوّت و ضعف يکديگر را بيشتر مي دانند.
10. سازش دختر، به خاطر رابطه ي فاميلي محکم تر مي گردد و دشمني وکينه توزي کمتر به چشم مي خورد.
امّا بسياري از متخصّصان و دانشمندان بر اين باورند که ازدواج هاي نزديک، مانند پسر عمو ودختر عمو، پسر خاله و دختر خاله، پسر دايي و دختر دايي، به لحاظ مشکلاتي ژنتيکي و انتقال ژن هاي معيوب باعث تولّد کودکان معلول و ناقص الخلقه و عقب مانده ي ذهني و رواني وجسماني و يا مبتلا به بيماري کري، کوري، لالي، خواهد شد.
گاهي طرف داران ازدواج فاميلي روايتي را نقل مي کنند که هنوز سند اين روايت تأييد نشده است.(1) آن ها مي گويند: عقد دختر عمو و پسر عمو در آسمان ها بسته شده است يا ناف آن دو را با هم بريده اند!
لذا، سفارش شده به خاطر پرهيز از انتقال ژن هاي معيوب به فرزندان، ازدواج ها بيشتر غير فاميلي، يعني با غريبه ها باشد.
از پيامبر گرامي اسلامي (صلي الله عليه و آله)، هم در اين زمينه روايتي را نقل مي کنند:
«اِغتَربُوا لا تَضروا».(2)
«با غريبه ازدواج کنيد تا فرزند لاغر نياوريد.»
و باز پيامبر (صلي الله عليه و آله) مي فرمايند:
«لاتنکِحوا القرابة فَاَّن الوَلَدَ يخلَق (يخرجُ) ضاوياً».(3)
«با نزديکان ازدواج نکنيد، زيرا ممکن است فرزند، لاغر زاده شود»
يکي از کارشناسان معروف به نام آقاي «وتوس الموتي» کارشناس روان شناسي آمريکا، در ضمن مقاله اش چنين مي نويسد: «مطالعات دانشمندان علم ژنتيک نشان مي دهد بسياري از ازدواج هاي فاميلي موجب خواهد شد که فرزندان اين ازدواج ها، عقب افتاده باشند.»
البتّه هر ازدواج فاميلي، اين نتيجه را نمي دهد. چنانچه هم اکنون ميليون ها انسان سالم و شايسته دردنيا زندگي مي کنند که محصول ازدواج هاي فاميلي هستند.
در بسياري از کشورها، به ويژه کشورهاي اسکانديناوي و آمريکا، قبل از هر ازدواجي سعي مي شود آزمايش دقيق ژنتيکي از عروص وداماد به عمل آيد.
در اينجا خوب است به يک سؤال هم جواب بدهيم، و آن اين که بعضي ها مي پرسند: مگر آقا اميرالمؤمنين علي (عليه السلام) با دختر عموي خود؛ يعني، حضرت زهرا(سلام الله عليها) ازدواج نکردند؟ پس چرا پيامبر (صلي الله عليه و آله) مانع اين ازدواج نشدند؟ در صورتي که اين ازدواج صورت گرفت و ثمره ي آن چهار فرزند برومند، مانند امام حسن(عليه السلام) وامام حسين(عليه السلام) و زينب و ام کلثوم (سلام الله عليهما) بود. در پاسخ بايد بگوييم که:
الف) مجرّد خويشاوندي باعث به وجود آمدن کودکان ناقص نيست.
ب) بيماري يکي از والدين باعث انتقال ژن معيوب مي گردد.
ج) پيامبر (صلي الله عليه و آله) مي دانستند که در اجداد آقا علي (عليه السلام) وحضرت زهرا (سلام الله عليها) ژن معيوب وجود ندارد.

آزمايش ژنتيک

امروزه، در کشورهاي پيشرفته ي دنيا، بدون انجام مشاوره ي ژنتيک و آزمايش ژنتيک ازدواج ممنوع است. در بعضي از کشورها ازدواج فاميلي، اگر ممنوع نباشد، آن قدر سخت گيري مي کنند که گاهي طرفين منصرف مي گردند.
مسلّماً يکي از آرزوهاي پدر ومادر اين است که فرزندان سالمي داشته باشند وبراي والدين بسيار سخت وشکننده است که فرزندان معلول به دنيا بياورند. ولي متأسفانه، هر سال تعداد زيادي به جمعيت معلولين مادرزادي، که نتيجه ي ازدواج هاي فاميلي ويا ازدواج هايي است که ژن معيوب در والدين و خود دختر و پسر وجود دارد، افزوده مي شود. فرزندان معلول، علاوه بر اين که خود دچار معلوليت هستند و نمي توانند مانند يک انسان سالم، ابراز وجود کنند، جامعه نيز متأثّر از آنان خواهد بود؛ يعني، جامعه به جاي اين که از يک نيروي کار سالم براي پيشبرد اهداف اقتصادي و صنعتي استفاده کند، بايد هزينه هاي نگه داري فرزند معلولي را بپردازد و از يک نيروي کار مؤثّر محروم باشد. در رابطه با آزمايش ژنتيک ومشاوره ي ژنتيک به چند مورد اشاره مي کنيم.
1. هزاران نوع بيماري ژنتيک وجود دارد که مراکز آزمايش ژنتيک فقط بخش کمي از آن را مي توانند تشخيص دهند.
2. در ايران مراکز آزمايش و مشاوره ي ژنتيک بسيار کم است؛ به دلايلي:
الف) مراکز مشاوره و آزمايشگاه به حد کافي نداريم.
ب) افراد متخصّص در اين زمينه کم داريم.
ج) هزينه ي اين نوع آزمايش بسيار بالا است.
د) زمان جواب دهي آزمايش طولاني است.
هـ) مراکزي که بر آن آزمايشگاه ها نظارت کنند وجودندارد.
لذا، نمايندگان مجلس شوراي اسلامي طرح اجباري کردن آزمايش ژنتيک را تصويب نکردند.
3. درايران دو نوع روش براي انجام آزمايش ژنتيک وجود دارد:
الف) آزمايش کروموزمي؛
ب) آزمايش سه بعدي يا چهار بعدي.
4. بعضي ها به خاطر خود خواهي که دارند، مي گويند: ازدواج فاميلي مي کنيم، ولي بچّه ها نمي خواهيم. بعد از مدّتي از ازدواج نبود فرزند، مشکل ساز خواهد شد. چون داشتن فرزند به مجموعه ي خانواده اميد و گرمي مي بخشد.
5. در صورتي که دختر و پسر سالم بوده، در فاميل و والدين هيچ ژنث معيوب و يا فرد معلول وجود نداشته باشد، نيازي به آزمايش ژنتيک ندارند.
6. در صورت معلوليت درفاميل و والدين ويا دختر و پسر حتماً آزمايش ژنتيک انجام گيرد.
7. در ازدواج فاميلي هم آزمايش ژنتيک و هم مشاوره، حتماً انجام گيرد.

پي نوشت ها :

1. متخصّصان در دارالحديث قم مضمون اين روايت را پيدا نکرده اند.
2. سيّد مرتضي، المجازات، ص 92.
3. ملا حسين فيض کاشاني، المحجة البيضاء، ج 4، 94.

منبع مقاله :
رفيعي محمدي، علي محمد، (1392)، انتخاب همسر، قم: انتشارات رسول اعظم(ص)، چاپ اول