پرسش :

زمین‌های کشاورزی یا مسکونی و تجاری که مالکین آنها افراد زیادی بودند و آن زمین‌ها را به خیابان، کوچه و معابر عمومی تبدیل کرده‌اند، آیا رفت و آمد برای عابرین که نه غاصب هستند و نه جری بر غصب غاصبین می‌کنند و چه بسا مضطر به عبور از آنجا باشند، جایز است؟

پاسخ :
ملکیت زمین‌های مفتوح العنوه ( آن چه از انفال نیست) به تبع ملکیت بناست و با تخریب بنا، دیگران که از آن زمین عبور می‌کنند، غاصب نیستند و در غیر آن زمین‌ها، اگر مالکین بر باز پس گیری قدرت دارند یا نرفتن یا رفتن شخص اثری در غصب غاصب دارد - مانند اینکه همه از آنجا نروند - که در این فرض عبور از آنجا حرام است؛ ولی اگر اجتناب شخص هیچ اثری در غصب ندارد، اگر تصرف او جزیی و مختصر باشد، به گونه‌ای که اگر اجرت آن را به مالک بدهد، چه بسا اجرت را قبول نکند، از طرف او صدقه بدهد و اگر تصرف او زیاد باشد، باید اجرت آن را به مالکین بپردازد و اگر دسترسی به آنها ندارد، صدقه بدهد، یا اگر مالک مرده و ورثه هم معلوم نیست، برای آن مرده فاتحه یا خیرات و مبرّات بفرستد.

منبع: استفتائات از محضر حضرت آیت‌الله العظمی بهجت (دوره 4 جلدی)، ناشر: دفتر حضرت آیت‌الله العظمی محمدتقی بهجت، قم، 1386.