پرسش :
روشهاي فرهنگي در عصر حاضر، چه ويژگيهايي بايد داشته باشند؟
پاسخ :
شرايط موفقيت روشهاى فرهنگى
پيامرسان و مبلغ موفق (نيروى فرهنگى)، بايد داراى شرايطى باشد كه مهم ترين آنها عبارت است از:
1. بايد مكتب و ماهيت پيامى را كه مىخواهد به ديگران برساند، بشناسد. به عبارت ديگر، اسلام را به عنوان نظام و مجموعهاى هماهنگ و مرتبط با يكديگر بشناسد به گونهاى كه بتواند اجزاى اهم و مهم آن را تشخيص دهد.
2. وسايل و ابزار تبليغ را بشناسد و بداند كه چه ابزارى را مورد استفاده قرار دهد و چه چيز را مورد استفاده قرار ندهد، و در به كار بردن آن وسايل، مهارت داشته باشد.(1)
3. اهل فصيحت باشد يعنى، خلوص كامل داشته و در گفتار خود، هيچ هدفى جز رساندن پيام كه خير آن طرف است نداشته باشد..(2)
4. از تواضع و فروتنى برخوردار باشد. كسى كه مىخواهد پيام خدا را به مردم برساند، بايد در مقابل مردم، در نهايت تواضع و فروتنى باشد. خود را تافتهاى جدا بافته از اجتماع نبيند و مردم را به ديدة تحقير ننگرد.(3)
5. مبلّغ پيام الهى بايد شجاع و با شهامت باشد. قرآن در اين باره مىفرمايد: « الَّذينَ يُبَلِّغُونَ رِسالاتِ اللّهِ وَ يَخْشَوْنَهُ وَ لا يَخْشَوْنَ أَحَدًا إِلَّا اللّه؛ آنان كه پيامهاى الهى را به مردم مىرسانند و از خداى خودشان مىترسند و از احدى غير خدا بيم ندارند»(4)
6. پيام رسان بايد صبور و با استقامت باشد. قرآن در آيات بسيارى(5) پيامبر اسلام(صلی الله علیه و آله و سلم) را به صبر و استقامت فرا مىخواند. از جمله مىفرمايد: « فَاصْبِرْ لِحُكْمِ رَبِّكَ وَ لا تَكُنْ كَصاحِبِ الْحُوتِ؛ در برابر حكم الهى صابرباش و مانند همراه ماهى [يونس (علیه السلام) كه صبر از كف داد] مباش»(6)
امير مؤمنان على (علیه السلام) مىفرمايند: «آدم صبور و پرحوصله، پيروزى را از دست نخواهد داد، هر چند مدت درازى براى رسيدن به آن طول بكشد».(7)
7. پيامرسان بايد خود قبل از ديگران به دستورات الهى عمل كند. امام على (علیه السلام) مىفرمايند: «من نصب نفسه للناس إماما فليبدأ بتعليم نفسِه قبلَ تعليم غيره؛ هر كس كه خود را پيشواى مردم سازد، بايد پيش از ديگران، خود را تعليم دهد».(8) فرق اساسى ميان مكتب انبيا با ساير مكاتب، در اين است كه آنان قبل از كه از ديگران تقاضاى عمل بكنند، خودشان عمل مىكردند و لذا پيام ايشان تا اعماق روح بشر نفوذ مىكرد. قلب و احساسات بشر را در تصرّف خويش در مىآورد.(9)
پىنوشت
(1) علامه شهید مرتضى مطهرى(رحمت الله علیه)، حماسه حسينى، ج 1،( تهران: صدرا، 1374)، صص 348 53
(2) همان، ص 242.
(3) همان، ص 642.
(4) احزاب ، آيه 93
(5) احقاف، آيه 35 هود، آيه 211
(6) قلم، آية 84
(7) نهجالبلاغه، كلمات قصار، شمارة 351
(8) همان، ص 37
(9) علامه شهید مرتضى مطهرى(رحمت الله علیه)، حكمتها و اندرزها،( تهران: صدرا، 1374)، ص 422
شرايط موفقيت روشهاى فرهنگى
پيامرسان و مبلغ موفق (نيروى فرهنگى)، بايد داراى شرايطى باشد كه مهم ترين آنها عبارت است از:
1. بايد مكتب و ماهيت پيامى را كه مىخواهد به ديگران برساند، بشناسد. به عبارت ديگر، اسلام را به عنوان نظام و مجموعهاى هماهنگ و مرتبط با يكديگر بشناسد به گونهاى كه بتواند اجزاى اهم و مهم آن را تشخيص دهد.
2. وسايل و ابزار تبليغ را بشناسد و بداند كه چه ابزارى را مورد استفاده قرار دهد و چه چيز را مورد استفاده قرار ندهد، و در به كار بردن آن وسايل، مهارت داشته باشد.(1)
3. اهل فصيحت باشد يعنى، خلوص كامل داشته و در گفتار خود، هيچ هدفى جز رساندن پيام كه خير آن طرف است نداشته باشد..(2)
4. از تواضع و فروتنى برخوردار باشد. كسى كه مىخواهد پيام خدا را به مردم برساند، بايد در مقابل مردم، در نهايت تواضع و فروتنى باشد. خود را تافتهاى جدا بافته از اجتماع نبيند و مردم را به ديدة تحقير ننگرد.(3)
5. مبلّغ پيام الهى بايد شجاع و با شهامت باشد. قرآن در اين باره مىفرمايد: « الَّذينَ يُبَلِّغُونَ رِسالاتِ اللّهِ وَ يَخْشَوْنَهُ وَ لا يَخْشَوْنَ أَحَدًا إِلَّا اللّه؛ آنان كه پيامهاى الهى را به مردم مىرسانند و از خداى خودشان مىترسند و از احدى غير خدا بيم ندارند»(4)
6. پيام رسان بايد صبور و با استقامت باشد. قرآن در آيات بسيارى(5) پيامبر اسلام(صلی الله علیه و آله و سلم) را به صبر و استقامت فرا مىخواند. از جمله مىفرمايد: « فَاصْبِرْ لِحُكْمِ رَبِّكَ وَ لا تَكُنْ كَصاحِبِ الْحُوتِ؛ در برابر حكم الهى صابرباش و مانند همراه ماهى [يونس (علیه السلام) كه صبر از كف داد] مباش»(6)
امير مؤمنان على (علیه السلام) مىفرمايند: «آدم صبور و پرحوصله، پيروزى را از دست نخواهد داد، هر چند مدت درازى براى رسيدن به آن طول بكشد».(7)
7. پيامرسان بايد خود قبل از ديگران به دستورات الهى عمل كند. امام على (علیه السلام) مىفرمايند: «من نصب نفسه للناس إماما فليبدأ بتعليم نفسِه قبلَ تعليم غيره؛ هر كس كه خود را پيشواى مردم سازد، بايد پيش از ديگران، خود را تعليم دهد».(8) فرق اساسى ميان مكتب انبيا با ساير مكاتب، در اين است كه آنان قبل از كه از ديگران تقاضاى عمل بكنند، خودشان عمل مىكردند و لذا پيام ايشان تا اعماق روح بشر نفوذ مىكرد. قلب و احساسات بشر را در تصرّف خويش در مىآورد.(9)
پىنوشت
(1) علامه شهید مرتضى مطهرى(رحمت الله علیه)، حماسه حسينى، ج 1،( تهران: صدرا، 1374)، صص 348 53
(2) همان، ص 242.
(3) همان، ص 642.
(4) احزاب ، آيه 93
(5) احقاف، آيه 35 هود، آيه 211
(6) قلم، آية 84
(7) نهجالبلاغه، كلمات قصار، شمارة 351
(8) همان، ص 37
(9) علامه شهید مرتضى مطهرى(رحمت الله علیه)، حكمتها و اندرزها،( تهران: صدرا، 1374)، ص 422
