پرسش :
هنر تعزيه چه جايگاهي در فرهنگ اسلامي دارد ؟
پاسخ :
تعزيه در اسلام:
عزادارى و سوگوارى اهل بيت (ع)، مىتواند در قالبها و ابزارى كه در ميان ملل و اقوام مختلف مرسوم بوده، محقق شود و به شيوههاى گوناگون تجلّى يابد.
البته اين تا زمانى است كه قالبها به اصل پيام و محتوا لطمه وارد نسازد بلكه به بهترين نحو آن را در ذهن و جان مخاطب جاى دهد. از اين رو استفاده از شيوههاى عزادارى كه در زمان صدر اسلام رايج نبوده (مانند زنجيرزنى، سينه زنى، تعزيه و) نه تنها از نظر شرعى اشكال ندارد بلكه مددكار اسلام بوده و مىتواند در حد خود، شعارهاى عاشورا و اهل بيت (ع) را به گوش انسان معاصر رسانده و قلب او را به سمت باور بدانها سوق مىدهد.
البته بايد به اين نكته مهم نيز توجه كرد كه عزادارى مشروع و مجاز، داراى حدود و چارچوبهاى خاصى است كه به وسيله شرع و عقل تعيين مىگردد. اگر عزادارى در شيوههايى اجرا شود كه شور را بر شعور غالب سازد و به نوعى موجب انحراف از فلسفه عزادارى گردد، خارج از حدود عزادارى مشروع، مقبول، موجه و معقول است.
اگر قالبهاى عزادارى به گونه اى باشد كه عقلاى جامعه، آن را تقبيح كرده، آن را موجب وهن مذهب و آموزههاى اصلى عاشورا بدانند، قطعاً حد غيرمجاز عزادارى خواهد بود.(1)
شكل و صورت عزادارى بايد به گونه اى باشد كه بتواند هسته و محتواى اصلى پيام عاشورا را به مردم ابلاغ و باور انسانها را نسبت به آنها تقويت كند ولى اگر اين ظاهر، به صورتى درآيد كه نه تنها باطن و مغز را نشان ندهد بلكه باعث گردد اصل مسئله و موضوع خدشه دار شود، شكل و صورت مناسبى نخواهد بود.
در هر صورت تعزيه همچون ديگر سنتهاى مذهبى، بايد به هنگام اجراى آن موازين شرعى رعايت گردد و ارزشهاى معنوى آن پايمال نشود و چون سنتى دينى است، بايد نشانگر فضايل، مكارم و خصال نيكو باشد، مردم را دين شناس نمايد و روح معنويت را در آنان تقويت كند. پس تعزيه در صورتى موجب خشنودى خدا و اولياى الهى است كه در حدود بندگى پروردگار بوده و مشتمل بر دروغ، حرام و امور وهن انگيز نباشد.
مسئله شبيه خوانى و تعزيه، از ديدگاه فقهى و اعتقادى، مورد بحث و بررسى عالمان شيعه قرار گرفته است. برخى آن را تحريم و بعضى تجويز كرده اند. از نظر علماى شيعه، خدمتى براى حفظ اسلام بالاتر از اين نيست كه بدعتها از بين بروند و افكار موهوم، خرافى و مضامين سست از متون نوحهها و شبيه نامهها حذف شوند. از اين رو در صورتى كه مسائل شرعى، در تعزيه خوانى رعايت گردد و تعزيه پيراسته از وهن و خرافات باشد، اشكالى بر آن نيست.
پىنوشت
(1) محمد رضا كاشفى، فلسفه عزادارى، مركز فرهنگى نهاد، چاپ اول، 1381، ص 12
تعزيه در اسلام:
عزادارى و سوگوارى اهل بيت (ع)، مىتواند در قالبها و ابزارى كه در ميان ملل و اقوام مختلف مرسوم بوده، محقق شود و به شيوههاى گوناگون تجلّى يابد.
البته اين تا زمانى است كه قالبها به اصل پيام و محتوا لطمه وارد نسازد بلكه به بهترين نحو آن را در ذهن و جان مخاطب جاى دهد. از اين رو استفاده از شيوههاى عزادارى كه در زمان صدر اسلام رايج نبوده (مانند زنجيرزنى، سينه زنى، تعزيه و) نه تنها از نظر شرعى اشكال ندارد بلكه مددكار اسلام بوده و مىتواند در حد خود، شعارهاى عاشورا و اهل بيت (ع) را به گوش انسان معاصر رسانده و قلب او را به سمت باور بدانها سوق مىدهد.
البته بايد به اين نكته مهم نيز توجه كرد كه عزادارى مشروع و مجاز، داراى حدود و چارچوبهاى خاصى است كه به وسيله شرع و عقل تعيين مىگردد. اگر عزادارى در شيوههايى اجرا شود كه شور را بر شعور غالب سازد و به نوعى موجب انحراف از فلسفه عزادارى گردد، خارج از حدود عزادارى مشروع، مقبول، موجه و معقول است.
اگر قالبهاى عزادارى به گونه اى باشد كه عقلاى جامعه، آن را تقبيح كرده، آن را موجب وهن مذهب و آموزههاى اصلى عاشورا بدانند، قطعاً حد غيرمجاز عزادارى خواهد بود.(1)
شكل و صورت عزادارى بايد به گونه اى باشد كه بتواند هسته و محتواى اصلى پيام عاشورا را به مردم ابلاغ و باور انسانها را نسبت به آنها تقويت كند ولى اگر اين ظاهر، به صورتى درآيد كه نه تنها باطن و مغز را نشان ندهد بلكه باعث گردد اصل مسئله و موضوع خدشه دار شود، شكل و صورت مناسبى نخواهد بود.
در هر صورت تعزيه همچون ديگر سنتهاى مذهبى، بايد به هنگام اجراى آن موازين شرعى رعايت گردد و ارزشهاى معنوى آن پايمال نشود و چون سنتى دينى است، بايد نشانگر فضايل، مكارم و خصال نيكو باشد، مردم را دين شناس نمايد و روح معنويت را در آنان تقويت كند. پس تعزيه در صورتى موجب خشنودى خدا و اولياى الهى است كه در حدود بندگى پروردگار بوده و مشتمل بر دروغ، حرام و امور وهن انگيز نباشد.
مسئله شبيه خوانى و تعزيه، از ديدگاه فقهى و اعتقادى، مورد بحث و بررسى عالمان شيعه قرار گرفته است. برخى آن را تحريم و بعضى تجويز كرده اند. از نظر علماى شيعه، خدمتى براى حفظ اسلام بالاتر از اين نيست كه بدعتها از بين بروند و افكار موهوم، خرافى و مضامين سست از متون نوحهها و شبيه نامهها حذف شوند. از اين رو در صورتى كه مسائل شرعى، در تعزيه خوانى رعايت گردد و تعزيه پيراسته از وهن و خرافات باشد، اشكالى بر آن نيست.
پىنوشت
(1) محمد رضا كاشفى، فلسفه عزادارى، مركز فرهنگى نهاد، چاپ اول، 1381، ص 12
