پرسش :

اسلام چه ديدگاهي در مورد مدگرايي دارد؟

پاسخ :
مد گرايى از منظر اسلام:
رسالت اسلام به عنوان يك مكتب كامل الهى، پاسخ‏گويى صحيح به تمام خواست‏هاى فطرى و نيازهاى اصيل انسانى است. بر اين اساس، در مجموعه تعاليم اسلامى از جمله در آيات قرآنى به مسئلة زينت و زيبايى عنايت‏خاصى مبذول شده است. از تأمل در اين بخش از معارف اسلامى، چند اصل كلى مربوط به موضوع خودآرايى و زينت به دست مى‏آيد:
1. حس زيبايى يكى از ويژگى‏هاى مخصوص انسان است كه ريشه در فطرت او دارد و به اقتضاى اين امر، از ديدن هرگونه زيبايى لذت مى‏برد. بى‏ترديد منشأ تمام هنرهاى انسانى همين حسّ است كه در هر دوره، موجب به وجود آمدن دست‏آوردهاى ارزشمند هنرى مى‏شود. بنابراين استعداد و درك زيبايى، از جمله مواهب به وديعت نهاده شده در وجود انسان است كه به بركت آن، وى قادر است از طريق مطالعه و تأمّل در ظرافت‏هاى زيباى نظام آفرينش، زمينة كمال روحى و معنوى خود را فراهم سازد.
2. خودآرايى و زينت به عنوان بخشى از حس زيبايى، نه تنها آثار بسيارى در روح و روان فرد دارد بلكه موجب تعالى و رشد افراد جامعه نيز مى‏شود. در مقابل پرهيز از خودآرايى، پريشانى و ژوليدگى چون با خواست فطرى انسان در تعارض است، به تدريج اثرات منفى در روان او به جاى مى‏گذارد كه افسردگى روحى، عدم تعادل روانى، بى‏توجهى به نعمت‏ها، سركوبى علائق طبيعى و. از جمله آنها است. از آنجا كه اين امور، در نهايت به سلامت زندگى فرد و نظام اجتماعى، زيان‏هاى جبران ناپذيرى متوجه مى‏سازد لذا در احكام اسلامى به شيوه‏هاى مختلفى با اين‏گونه رفتارها مقابله شده است. براى مثال در سيره اولياى الهى، همواره با اين منطق غلط ناآگاهان كه پرهيز از خودآرايى را دليل وارستگى از قيد نفس و بى‏اعتنايى به زخارف دنيوى به حساب مى‏آورند به طور جدى برخورد شده است زيرا اين كار علاوه بر اينكه موجبات نفرت ديگران را فراهم مى‏آورد، با اصل عزّت نفس و كرامت و منزلت انسانى همخوانى ندارد. امام على (ع) مى‏فرمايد: «التجمل من اخلاق المؤمنين»(1) «خودآرايى از ويژگى‏هاى خاص انسان‏هاى مؤمن است».
3. در رهنمودهاى پيشوايان اسلام در مورد خودآرايى، به موارد زيادى تصريح و تأكيد شده است از جمله لباس تميز و آراسته، شانه كردن موى سر و صورت، نظافت‏بدن، خوش بو كردن بدن و لباس‏ها، پرهيز از كارهايى كه دون شأن انسان مؤمن است و
4. هرچند اسلام توصيه به خودآرايى دارد اما هرگز اين امر را منحصر به زينت ظاهر نمى‏كند بلكه آراستگى به فضايل معنوى و اخلاقى را كه زمينه‏ساز سعادت و كمال روحى او هستند مهم‏تر از آراستگى ظاهر مى‏شمارد. به عبارت ديگر، اسلام با تعاليم حيات‏بخش خود، نخست به ايجاد اعتدال در اخلاق و فضيلت‏هاى روحى مى‏پردازد و پيروان خود را به درك زيبايى‏هاى ما وراى عالم ماده رهنمون مى‏كند و آنان را از گرفتارشدن به هرگونه سطحى‏نگرى، در اين مسئله نجات مى‏بخشد. در عين حال تلاش مى‏كند كه افراد، فقط به زينت ابعاد ظاهرى جسم و محيط زندگى خود نپردازند. در اشاره به چنين واقعيتى امام على (ع) مى‏فرمايد: «زينه البواطن اجمل من زينه الظواهر»(2) «زينت درونى از زينت ظاهر بسيار زيباتر است». چه اينكه هم از نظر تأثير و هم از نظر ماندگارى، زينت درونى در كمال حقيقى انسان مؤثرتر است.
5. گرچه در مجموعه تعاليم اسلامى به خودآرايى توصيه و تأكيد فراوان شده است، اما به جهت در امان ماندن از عوارض منفى افراط و تفريط در خودآرايى و مدگرايى، حدود و چهارچوب خاصى نيز براى آن تعيين شده است. براى مثال تأكيد شده كه وسيله خودآرايى يا محيطآرايى بايد حلال باشد از راه مشروع تهيه شود هميشه سبب اسراف در سرمايه‏ها و استعداد نباشد از هرگونه شائبه تجمل‏پرستى و جنبه خودنمايى داشتن به دور باشد به گونه‏اى نباشد كه زمينه تحريك هواهاى نفسانى و اميال جنسى ديگران را فراهم كند به صورت تقليد كوركورانه از ديگران انجام نگيرد و در يك كلام از بررسى تعاليم اسلامى به دست مى‏آيد كه اسلام نه تنها خودآرايى را منع نمى‏كند بلكه به شيوة معقول و منطقى بر آن تأكيد مى ورزد. در عين حال هميشه و در همه حال، از افراط و تفريط در هر چيزى منع مى‏كند.(3)
پى‏نوشت‏
(1) شرح غرر و درر آمدى، ج 1، ص 307، حديث 5711
(2) همان، ج 4، ص 117، ح 3055
(3) جهت اطلاع بيشتر ر. ك: سيد صادق سد نژاد، جوانان ومدگرايى، مجله ديدار آشنا، ش 91