پرسش :

آيا حضرت آدم(عليه السلام) با نزديك شدن به درخت ممنوعه، گناه كرد؟

پاسخ :
امر يا نهى، به دو گونه است:
الف) گاهى مولوى است؛ يعنى امر كننده يا نهى كننده، از مقام ولايت، امر يا نهى مى كند، كه مخالفت با آن معصيت است و كسى كه مخالفت كند، كيفر مى بيند.
ب) امر كننده يا نهى كننده، از مقام پند و نصيحت سخن مى گويد و كوشش مى كند تا از اين راه، آثار طبيعى و نتيجه ى اعمال را بيان كند؛ در چنين شرايطى، امر و نهى مولوى نيست و به آن امر يا نهى ارشادى مى گويند. مخالفت با اين امر و نهى، تنها نتيجه ى طبيعى آن را در پى دارد و مجازات ديگرى به دنبال ندارد.
با توجه به اين نكته كه حضرت آدم(عليه السلام) در بهشت بوده و آن جا محل تكليف و امر و نهى نمى باشد و با قراينى كه در آيات قرآن يافت مى شود، خطاب به حضرت آدم از نوع دوم بوده، مخالفت، نتيجه ى طبيعى خود، يعنى اخراج از بهشت را به دنبال داشته است و جزع و فزع حضرت آدم(عليه السلام) نيز به جهت عدم توجه به نصايح پروردگار و محروميّت از بهشت و مبتلا شدن به رنج و زحمت دنيا بوده است.
اين گونه رفتار در اصطلاح دانشمندان، «ترك اَوْلى» ناميده مى شود؛ بنابراين، حضرت آدم(عليه السلام) گناه نكرده و معصوم است.
زمان تقريبى خروج حضرت آدم(عليه السلام) از بهشت، چند هزار سال پيش بوده است؟
چون اين گونه مسائل، مربوط به ما قبل تاريخ است، اظهار نظر ممكن نيست؛ به ويژه كه در قرآن و روايات، در اين باره سخنى به صراحت نيامده است؛ لذا در اين باره بين مورّخان اختلاف است. برخى از مورّخان، زمان هبوط[1] حضرت آدم(عليه السلام) را پنج هزار و پانصد و هشتاد سال قبل از ميلاد حضرت مسيح(عليه السلام) نوشته اند[2] كه بر اساس آن، هبوط آدم(عليه السلام)حدود هفت هزار و پانصد و هشتاد سال قبل بوده است.
پی نوشتها:
[1]. در قرآن از اخراج آدم از بهشت، به هبوط تعبير شده است. بقره، 36 و 38.
[2]. ناسخ التواريخ، جزء اول، ص2.
منبع: سرگذشت ها و عبرت ها در آيينه ى وحى، سيد مرتضى قافله باشى، انتشارات مركز مديريت حوزه علميه قم (1383).