پرسش :

ترکیه از تداوم جنگ ایران و عراق چه منافعى را کسب مى‏کرد؟

پاسخ :
جنگ ایران و عراق دو دستاورد مهم اقتصادى و امنیتى براى ترکیه داشت:
1- منافع اقتصادى:
ترکیه بعد از شروع جنگ ایران و عراق با تجدید نظر در جهت‏گیرى‏هاى اقتصادى خود، یک استراتژى مبتنى بر توسعه صادرات را در پیش گرفت و توانست از جنگ ایران و عراق همچون فرصتى گران‏بها در تحقق اهداف سیاست‏هاى نوین اقتصادى خود بهره‏بردارى کند، به گونه‏اى که برخى محققان، از ترکیه به عنوان برنده‏ى اصلى جنگ ایران و عراق یاد مى‏کنند. ترکیه با استفاده از این فرصت ضمن تنوع بخشیدن به اقلام صادراتى خود، میزان آن را نیز افزایش داد و عایدات ارزى سرشارى از طرفین متخاصم دریافت کرد و از این طریق اقتصاد متزلزل خود را از گرداب هولناک تورم سه رقمى رهایى بخشید. مقایسه نرخ تورم ترکیه طى مراحل آغازین، میانى و پایانى جنگ، به خوبى بازگو کننده‏ى چنین واقعیتى است. بر اساس آمار منتشره، نرخ تورم در ترکیه در سال 1980 رقمى حدود 108 درصد بوده در حالى که نرخ تورم این کشور در سال 1986 به 31 درصد رسیده است. این موفقیت چشمگیر تا حدود زیادى مرهون رشد درآمدهاى صادراتى محسوب مى‏شود که به واسطه جنگ ایران و عراق حاصل شده بود.
بهبود عملکرد صادراتى ترکیه که جنگ ایران و عراق نقش مؤثرى در شکل‏گیرى آن ایفا نمود به دولت مردان آنکارا یارى رساند تا بتوانند در برنامه‏هاى اصلاحاتى و بهبود اقتصادى خود توفقیاتى بیابند.
از طرف دیگر، به علت گسترش جنگ به خلیج فارس و محدودیت کشتى‏رانى از این آبراه مهم، ترکیه همچون پلى بود که دو کشور ایران و عراق را به اروپا و بازار مصرف و تولید آن مرتبط مى‏کرد. به علت محدودیت ظرفیت بنادر جنوبى ایران، بخش مهمى از واردات مورد نیاز کشور که از مبدأ کشورهاى اروپایى بارگیرى مى‏شد، از طریق بنادر ترکیه و سپس راه‏هاى زمینى آن کشور )راه آهن و راه شوسه( به مرزهاى شمال غربى ایران و از آنجا به مراکز توزیع منتقل مى‏گردید. همچنین کالاهاى ایرانى نیز از راه ترکیه به اروپا صادر مى‏شد که این افزایش عایدات ارزى ناشى از ترانزیت کالا را براى ترکیه به همراه داشت.
کشور عراق نیز همچون ایران در صادرات و واردات کالا از طریق خلیج فارس دچار مشکل بود و ترکیه توانست این مشکل عراق را مخصوصا در زمینه‏ى صدور نفت این کشور از طریق خط لوله به خوبى حل نماید و همچنین از راه ترانزیت کالاى عراق )وارداتى و صادراتى( سود سرشارى را نصیب خود سازد.
2- دستاوردهاى امنیتى:
آغاز و تداوم جنگ ایران و عراق دستاورد امنیتى مهمى براى ترکیه داشت. در واقع دو کشور ایران و عراق دو قدرت نظامى برتر در منطقه بودند که جنگ موجب تضعیف هم زمان هر دو کشور شد و به تبع آن آسودگى خاطر ترکیه از تهدید امنیتى ناشى از دو همسایه قدرتمند را به دنبال داشت.
در مجموع ترکیه در جنگ ایران و عراق توانست اقتصاد بحران زده‏ى خود را سامان داده و تا اندازه‏اى از تهدیدات احتمالى ایران و عراق علیه خود آسوده خاطر گردد.
منبع: جنگ ایران و عراق، پرسش‌ها و پاسخ‌ها، فرهاد درویشی، مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ