پرسش :

چه مقدار از بودجه جنگ در ایران صرف خرید تسلیحات خارجى شد؟

پاسخ :
با توجه به این که سیستم تسلیحات و تجهیزات نظامى ایران از قبل وابسته به بلوک غرب، به ویژه آمریکا بود، در دوران جنگ امکان خرید تسلیحات و مهمات، به خصوص انواع پیشرفته‏ى آن به طور مستقیم از سازندگان آن میسر نبود، لذا ایران مجبور بود از منابع متعدد و به طور غیر مستقیم بخشى از نیازهاى خود را تأمین کند. در این شیوه‏ى خرید علاوه بر اینکه ایران با موانع متعدد، پیچیده و همراه با تأخیرهاى طولانى، کلاهبردارى و ... مواجه مى‏شد، ناچار به پرداخت به قیمت بازار سیاه و تحمل افزایش هزینه‏هاى بسیار بود. این وضعیت در حالى بود که از نظر بودجه‏ى ارزى نیز در فشار شدید قرار داشت. هر چند دسترسى به مقدار دقیق خریدهاى تسلیحاتى میسر نیست، لکن در اینجا به نقل ارقامى از کتاب »درس‏هایى از جنگ مدرن« نوشته‏ى »کردزمن« اکتفا مى‏شود. وى که این آمار را به نقل از بر آوردهاى سازمان »سیا« در کتابش درج کرده، آنها را غیر قابل اعتماد مى‏داند.
هزینه واردات جنگ افزار براى ایران (1986 – 1980)
سال 1980، جنگ افزار (میلیارد دلار) 41 / 0
سال 1981، جنگ افزار (میلیارد دلار) 1
سال 1982، جنگ افزار (میلیارد دلار) 6 / 1
سال 1983، جنگ افزار (میلیارد دلار) 925 / 0
سال 1984، جنگ افزار (میلیارد دلار) 4 / 2
سال 1985، جنگ افزار (میلیارد دلار) 7 / 1
سال 1986، جنگ افزار (میلیارد دلار) 8 / 1
در کتاب مذکور میزان دسترسى ایران و عراق به منابع تسلیحاتى خارجى در سال‏هاى 1982 تا 1986 بررسى شده و در جمع‏بندى آن آمده که طى این سال‏ها مجموع خریدهاى تسلیحاتى ایران از کشورهاى مختلف بلوک غرب و بلوک شرق و سایر کشورها حدود 5 / 8 میلیارد دلار و مجموع خریدهاى تسلیحاتى عراق حدود 32 میلیارد دلار بوده است. تفاوت فاحش این دو رقم وقتى آشکارتر مى‏شود که به چگونگى خرید نیز توجه شود، خرید ایران از دلالان با قیمت بازار سیاه و خرید عراق به طور مستقیم از تولید کنندگان.
منبع: جنگ ایران و عراق، پرسش‌ها و پاسخ‌ها، فرهاد درویشی، مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ