پرسش :

چرا عراق جنگ نفتکش ‏ها را راه ‏اندازى کرد؟ جنگ نفتکش ‏ها بر ایران چه تأثیرى داشت؟

پاسخ :
عراق از اوایل جنگ دریافت که نمى‏تواند در جنگ زمینى بر ایران غلبه کند، مگر اینکه عقبه‏هاى استراتژیک ایران را مورد تهدید قرار دهد؛ از جمله این تهدیدات حمله به صنایع مادر، تأسیسات نفتى، نفتکش‏ها و مراکز اقتصادى بود. عراق مى‏کوشید صدور نفت را که اصلى‏ترین منبع درآمد ارزى ایران بود، محدود کند. این ابتکار مؤثر واقع شد، ولى با ورود سپاه پاسداران در جنگ نفتکش‏ها این معادله تا حدودى به هم خورد. در مراحل بعدى، عراق درصدد برآمد تا با تشدید حمله به کشتى‏هاى دیگر کشورها در خلیج فارس، علاوه بر ایجاد محدودیت در صدور نفت ایران، نظر کشورهاى دیگر را در حمایت از خواسته‏هاى خود جلب کند. عراق با اتکا به فروش نفت از طریق لوله‏هایى که از کشورهاى عربستان، اردن و ترکیه صادر مى‏شد و همچنین کمک‏هاى مالى کشورهاى منطقه به ویژه عربستان و کویت، مشکلى براى خود احساس نمى‏کرد ولى با توجه به محدودیت‏هایى که براى ایران به وجود مى‏آمد، این اقدام به نفع عراق بود.
با حمله عراق به نفتکش‏ها، ایران از سه طریق تحت فشار فزاینده قرار مى‏گرفت:
1- کاهش درآمد نفتى از طریق محدود کردن صدور نفت.
2- افزایش هزینه‏هاى تولید و صدور نفت از طریق انهدام منابع نفتى، انهدام پایانه‏هاى نفتى و افزایش حق بیمه نفتکش‏ها.
3- تخلف کشورهاى صادر کننده‏ى نفت به ویژه عربستان و کویت با افزایش صدور نفت و کاهش قیمت آن. این روند تا آنجا پیش رفت که قیمت نفت که در سال 1359 به بشکه‏اى 41 دلار هم رسیده بود، در سال‏هاى پایانى جنگ به 15 دلار کاهش یافت. البته قیمت 15 دلار حداقل قیمت نفت نبود بلکه در سال 1365 که یکى از سال‏هاى بحرانى جنگ بود، قیمت نفت تا بشکه‏اى 6 دلار هم کاهش یافت.
منبع: جنگ ایران و عراق، پرسش‌ها و پاسخ‌ها، فرهاد درویشی، مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ