تريگو هاولمو

Trygve Haavelmo ( 1911-1999 )

هاولمو در سال 1989 به خاطر " گسترش استفاده از اقتصادسنجي "، جايزه نوبل اقتصاد را دريافت کرد.

وي در شهر اسکدسمو، نروژ به دنيا آمد. در سال 1933 از دانشگاه اوسلو فارغ التحصيل شد و در سال 1946 از همان دانشگاه دکتراي خود را دريافت کرد. راگنار فريش اقتصاددان مشهور و يکي از برندگان جايزه نوبل اقتصاد در سال 1969، وي را به عنوان دستيار خود در مؤسسه تازه تأسيس انستيتوي اقتصاد در اوسلو انتخاب کرد.

هاولمو پيش از آغاز جنگ جهاني دوم از سال 1938 تا 1939 در دانشگاه اِرهاس واقع در شهر اِرهاوس در دانمارک فعّاليت داشت، مدّتي نيز در کميسيون کاولز بود. در آستانه ي جنگ جهاني دوم، هاولمو به ايالات متحده آمريکا رفت و پايان نامه خود را با عنوان " رويکرد احتمالي در اقتصادسنجي " در سال 1941 در دانشگاه هاروارد به اتمام رساند اين امر بلافاصله باعث شهرت او شد و راه را براي تشکيل سمينار اقتصادسنجي باز کرد. اين سمينار را هاولمو با همکاري جاکوب مارشاک در نيويورک برگزار کرد. در سال 1943 که مارشاک، رييس کميسيون کاولز شد، تلاش کرد تا الگوهاي اقتصادسنجي همزمان را که در پايان نامه ي هاولمو معرفي شده بود، شرح و بسط دهد. هاولمو با کميسيون مزبور همکاري داشت. او در سال 1947 به نروژ بازگشت و در سال 1948 استاد کرسي اقتصاد دانشگاه اوسلو شد. طي سال هاي فعاليت در موسسه اقتصاد دانشگاه اوسلو مهم ترين استاد مطرح اين شاخه بود و بسياري از شاگردان و دستياران او در تحقيقات و مطالعات خود، نظريات هاولمو را مرجع خويش قرار مي دادند.

در دهه 1930 اقتصاددانان تلاش زيادي مي کردند تا نظريه هاي اقتصادي را به محک تجربه بيازمايند. نتيجه اين تلاش ها، توجه به دو مسأله بنياني در رابطه با احتمال آزمون نظريه هاي اقتصادي بود. اول اينکه، روابط اقتصادي غالباً به مجموعه بزرگي از افراد و بنگاه ها مربوط مي شود، لذا نمي توان متوقع بود که اينگونه نظريه ها به طور کامل با آمارهاي موجود همخواني داشته باشند. از اين رو، سؤال نسبتاً دشواري که مطرح شد اين بود که همخواني قابل قبول اين نظريه ها و آمارهاي موجود چيست؟ دوم اينکه اقتصاددانان هرگز نمي توانند و يا به ندرت مي توانند مثل دانشمندان علوم تجربي دست به آزمايش بزنند. مشاهدات موجود در خصوص نتايج عمل بازارها، حاصل رفتارها و مناسبات گوناگوني است که بر هم اثر متقابل دارند و اين امر باعث مي شود که مشکل همبستگي متقابل در استفاده از آمارهاي موجود پديد آيد. ( بلاگ، 1375، ص 294 )

هاولمو در رساله دکتراي خود و نيز مطالعات پس از آن نشان داد اگر نظريه هاي اقتصادي به صورت احتمال بيان شوند، هر دو مشکل بنياني فوق قابل حل هستند، با استفاده از روش هاي آمار رياضي و نمونه گيري از مشاهدات تجربي مي توان مناسبات مذکور را استنتاج کرد. هاولمو نشان داد که چگونه اين روش ها را مي توان براي تخمين و آزمون نظريه هاي اقتصادي به کار گرفت و به خدمت پيش بيني اقتصادي درآورد. او هم چنين نشان داد که تفسيرهاي گمراه کننده اي که به خاطر همبستگي هاي متقابل عوامل از رفتارهاي يک عامل اقتصادي ممکن است به عمل آيد، غيرقابل اجتناب هستند، مگر اين که همه مناسبات در يک الگوي نظري و به طور همزمان برآورد شوند.

هاولمو در بررسي هاي مربوط به تحليل نوسانات اقتصاد کلان، سياست مالي، نظريه قيمت و تاريخ انديشه اقتصادي تأثير بسياري داشته است. وي در اقتصاد مدرن به خاطر ارائه ي انتقادات منطقي از مجموعه مفاهيم رايج در تحليل رياضي، موقعيّت بسيار مهمّي را به دست آورد. هاولمو در رساله دکتراي خود نشان داد بعضي نظريه هاي اقتصادي آن زمان گمراه کننده است زيرا آن نظريه ها نسبت به محاسبه درست عوامل متعدّد مؤثر بر توسعه اقتصادي بي اعتنا بودند.

مطالعات اوليه هاولمو روي نظريه توسعه اقتصادي در کتابي با عنوان " مطالعاتي در نظريه تکامل اقتصادي " که در سال 1954 انتشار يافت، درج گرديده است، هم چنين کمک هاي وي به نظريه سرمايه گذاري در کتابي با عنوان " مطالعاتي در نظريه سرمايه گذاري " که در سال 1960 منتشر شد، منعکس است.

رساله دکتراي هاولمو تأثير عميقي روي گسترش اقتصادسنجي گذاشت. آثار هاولمو توجه برخي از اقتصاددانان برجسته، از جمله کوپمنز و کلاين را که بعداً برنده جايزه نوبل در اقتصاد شدند، جلب کرد باعث شد به خصوص طي دهه ي 1940 مبحث روش شناسي توسعه زيادي پيدا کند و بدين ترتيب شالوده ي روش هاي اقتصادسنجي جديد ريخته شد.

هاولمو ضمن معرفي روش هاي رياضي- آماري براي تحليل اقتصادي، زمينه اي براي يک حوزه کاملاً جديد در پژوهش اقتصادي گشود. علاوه بر اين بر تلاش براي تغيير عناصر گوناگون نظريه ي اقتصادي بود به نحوي که بتوان روش هاي جديد اقتصادسنجي را درباره نظريه ها مورد استفاده قرار داد. ( بلاگ، ص 294 )

نامبرده دو مشارکت مهم در اقتصادسنجي داشت: اوّل مقاله اي که در سال 1943 نوشت و در آن برخي دلالت هاي آماري معادله هاي همزمان را نشان داد. دوم مقاله اي که در سال 1944 به چاپ رسيد و مبتني بر اين موضوع بود که اقتصادسنجي شديداً بر پايه ي نظريه احتمالات متّکي است.

تحقيق دوران ساز او در دهه ي 1940 که از الگوهاي رياضي براي بررسي رفتارهاي اقتصادي بهره مي گيرد، اقتصادسنجي را بنياد گذاشت. مشارکت اصلي او در بيان اين نظريه اين بود که چون عواملي مانند درآمد و هزينه بر يکديگر و بر کل اقتصاد تأثير متقابل دارند، رابطه آنها از آنچه قبلاً تصور مي شد، بسيار پيچيده تر است. براي مثال او ثابت کرد که يک اقتصاددان نمي تواند تأثير تغييرات وارده در نرخ هاي مالياتي را بر هزينه هاي مصرف کنندگان ارزيابي کند بدون آنکه از روش هاي پيشرفته رياضي استفاده کند. ( پورهمايون، ص 424 )

هاولمو بر اکثر اقتصاددانان در سراسر جهان تأثير گذاشته است. سولو (14) از مؤسسه تکنولوژي ماساچوست، وي را توماس اديسون علم اقتصاد لقب داده است. هر چند اقتصاددانان از اعطاي جايزه نوبل به هاولمو استقبال کردند، خود او از اين کار انتقاد کرد وي اساساً فکر اعطاي چنين جوايزي را دوست ندارد. ( پورهمايون، ص 425 )

براي استفاده بيشتر از افکار و انديشه هاي تريگو هاولمو مي توان به برخي از کتاب ها و مقالات او به شرح زير مراجعه نمود:

A. Book:

1. AStudyintheTheory ofEconomicEvolution 1954.

2. AStudyintheTheory ofInvestment, 1960.

3. Variation on a Theme by Gossen, 1972 (Swedish).

B. Article:

1. ’The Method of Supplementary Confluent Relations", 1938, Econometrica.

2. ’The Inadequacy of Testing Dynamic Theory by Comparing the Theoretical Solutions and Observed Cycles", 1940, Econometrica.

3. "Statistical Testing of Business Cycles", 1943, RES.

4. 'The Statistical Implications of a System of Simultaneous Equations", 1943, Econometrica.

5. "Methods of Measuring the Marginal Propensity to Consume" 1947, JASA.

6. Family Expenditures and the Marginal Propensity to Consume", 1947, Econometrica.