نظام الدین امیر نوایی جغتایی
(906 -844/ 841 ق)، حكیم، نویسنده و شاعر. معروف به امیركبیر. او به دو زبان تركى و فارسى شعر مىگفت و به ذواللسانین مشهور بود. در شعر تركى، نوایى و در شعر فارسى، فنایى یا فانى تخلص مىنمود. اصل او از تركان جغتایى بود و در هرات به دنیا آمد. پدرش از امرا و رجال عهد تیموریان است كه در خدمت بعضى از سلاطین آن سلسله مانند میرزا ابوالقاسم بابر، فرزند بایسنقر میرزا، و سلطان ابوسعید میرزا به سر بدر. نوایى نیز همراه پدر مدتى ملازم با برگوركانى در مشهد بود. از كودكى با سلطان حسین بایقرا در مكتب مصاحب و همدرس بود. پس از مرگ بابر، همراه سلطان حسین میرزا به مرو رفت و چندى در هرات در ملازمت سلطان ابوسعید به سر برد و سپس به ماوراءالنهر رفت و به تكمیل دانش پرداخت. پس از مدتى به خراسان سفر نمود و در اوایل قدرت سلطان حسین، به خدمت او درآمد و همراه سلطان به سمرقند و سپس به هرات رفت. او از امراى معروف عهد سلطان حسین و ندیم و مقرب خاص وى بود كه از مشوقین بزرگ ادیبان و شاعران به حساب مىآمد. نوایى از معاصران عبدالرحمان جامى است كه به او ارادتى خاص داشت. در 862 ق منصب امارت دیوان اعلى به او تفویض گشت. امیر علیشیر یك سال نیز حاكم مازندران بود و در استرآباد به سر مىبرد. پس از آن به هرات بازگشت و در خدمت سلطان زیست. وى در شكوفایى و رونق ادب و هنر در دوران سلطان حسین بایقرا تأثیر فراوان داشت و هرات در این عصر یكى از بزرگترین مراكز ادب و هنر به شمار مىآمد. وى در هرات درگذشت و در محلهى عیدگاه این شهر، زیر گنبدى در شمال مسجد جامع دفن گردید. لازم به ذكر است كه صاحب «مجمعالفصحا» تاریخ فوت وى را 907 ق ذكر كرده است. از آثار خیر او: ایوان جنوبى صحن عتیق آستان رضوى، نهر آب بالا خیابان، در مشهد؛ رباط سنگ بست؛ رباط دیزآباد؛ بند آجرى قریهى تروق در نزدیكى طوس؛ مقبرهى قاسم انوار، در قریهى لنگر نزدیك تربت جام؛ تعمیر قسمتى از مزار عطار نیشابورى. از تألیفات او: «تذكرهى مجالس النفائس»، در شرح حال شاعران عهد خود، به تركى جغتایى؛ «لسانالطیر»، به تقلید از «منطقالطیر» عطار؛ «قصهى شیخ صنعان»؛ «خمسة المتحیرین»، رسالهاى در شرح حال جامى، در یك مقدمه و یك خاتمه و سه مقاله، به تركى؛ «منشآت تركى»؛ «منشآت فارسى»؛ خمسهاى به تقلید از «پنج گنج» نظامى، به تركى شامل: «فرهاد و شیرین» و «لیلى و مجنون» و «سد سكندرى» و «حیرت الابرار» یا «حیات الابرار»، در برابر «مخزنالاسرار» و «سبعهى سیاره»، در برابر «هفت گنبد»؛ «محاكمة اللغتین»؛ چهار «دیوان»، به تركى شامل: «غرایب الصغر»، «نوادر الشباب»، «بدایع الوسط» و «فواید الكبر»؛ «دیوان» شعر، به فارسى، در حدود پنج هزار بیت.
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
