حسین خضوعی
حسین خضوعى- میرزا حسین مشهور به ساعتساز، استاد آواز و موسیقىشناس دورهى ناصرى، فرزند میرزا محمدحسنخان قارى خوشصداى قرآن، به سال 1253 شمسى در خانوادهاى متقى دیده به جهان گشود. رسالهى خطى كه از استاد به جا مانده، نشان مىدهد كه به موسیقى علمى و عملى زمان خود كاملاً مسلط بوده و با نواختن تار نیز آشنائى داشته است. هنگامى كه از سه تن از اساتید برگزیدهى آواز در دورهى قاجار سخن به میان آید، بىتردید نام میرزا حسینخان ساعتساز، یكى از آن اسامى خواهد بود.
میراز حسینخان، موسیقى را نزد میرزا عبدالوهاب، خواننده و موسیقىدان قدیمى اصفهانى آموخت، وى در سنین نوجوانى به تهران آمد و حدود بیست و پنج سال در دربار ناصرالدین شاه رفت و آمد داشت و با هنرمندان نامدار انجمن اخوت دمساز بوده، و طبق نوشتهى شادروان خالقى در سرگذشت موسیقى، در كنسرتهاى آن انجمن به عنوان خواننده با هنرمندان چون سید حسین طاهرزاده و ناصر سیف، شركت فعال داشته است. سپس به اصفهان بازگشته و ضمن تشكیل خانواده، كه حاصل آن یك پسر و یك دختر بود، به علت دارا بودن سواد و خط خوش، در ادارهى دخانیات به امور دفترى مشغول مىگردد، و كار ساعتسازى و در واقع تعمیر آن را به صورت تفریحى در منزل انجام مىداده است.
از هنرمندان همدورهى استاد كه مجالست دائم بین آنها برقرار بوده مىتوان از آقا سید رحیم، میرزا حبیب اصفهانى، سلیمان امیرقاسمى، و طاهرزاده اساتید نامدار آواز در اصفهان، و بنانالدوله، سید صادق شهاب اصفهانى- كه گوشهى شهابى در آواز بیات ترك منسوب به وى مىباشد، و فیضاللَّهخان اخگر را نام برد، همچنین نایباسداللَّه مواقعى كه در اصفهان به سر مىبرد به این جمع مىپیوست.
از شاگردان نامدارى كه از محضر استاد میرزا حسینخان بهره بردند مىتوان از تاج اصفهانى، ادیب خوانسارى، و دردشتى را نام برد و شاگردان فراوان دیگرى كه ردیف موسیقى ایران را چه با آواز و چه بر روى ساز تعلیم مىگرفتند. بیشتر جلسات درس و اجتماع هنرمندان موسیقى، در منزل حاج آقا ملك اصفهانى برپا مىگردید و حمایت زندهیاد، حاج آقا در بهرهدهى و برپائى و دلگرمى هنرمندان بسیار مؤثر بوده است.
میرزا حسینخان، به علم عروض كاملاً مسلط بوده و شناخت فنون ادبى و آشنائى با عروض را بر اهل موسیقى واجب مىدانسته، وى داراى طبعى روان و لطیف در شعر بوده و به سرورالشعرا تخلص مىنموده است. در رسالهاى كه به خط خود استاد، در دو دفتر (بیاض) از ایشان به جاى مانده، به سبك كتاب بحورالالحان، اشعارى گنجانیده شد. و تناسب معنى و بحر آنها در مقامات موسیقى معین گردیده، همچنین تقسیمات قدیم موسیقى بر پایهى آوازها و شعبات و نغمات و فواصل موسیقى به عدد و حروف ابجدى در حد اولى منظم ذكر گردیده و نیز تقسیمات جدى بر پایهى دستگاهها و آوازها و گوشههاى معمول امروز و جاى نتها بر روى پردههاى تار تعیین گردیده است، و اظهار تأسف نمودهاند كه بسیارى از نغمات فراموش شده و هنرمندان امروز آنها را اجرا نمىكنند و اظهار امیدوارى كردهاند كه روزى این علم از سطح مدارس به بالا آموزش داده شود.
از امتیازات مثبت استاد آنكه در آموزش به دیگران همانند میرزا عبداللَّه و نایباسداللَّه بسیار سخى و داراى طبعى بلند و خلقى خوش بوده، و محفوظات خود را بىدریغ و سخاوتمندانه در اختیار طالبین قرار مىداده است.
استاد میرزا حسین خضوعى، در سن هفتاد سالگى، در آبان ماه 1323 ش. از عوارض بیمارى دیابت جهان را وداع گفت. آرامگاه وى، در تخت فولاد اصفهان، تكیه شهدا مىباشد. روانش شاد.
(1323 -1253 ش)، موسیقیدان، خواننده و شاعر، متخلص به سرورالشعراء. چون شغل اصلى او ساعتسازى بود، به ساعتساز مشهور و به علت تبحرش در موسیقى سمت معین البكایى (تعزیه گردانى) داشت. وى موسیقى را نزد میرزا عبدالوهاب اصفهانى آموخت و در نوجوانى به تهران آمد و در دربار ناصرالدینشاه رفت و آمد مىكرد. بعد از مراجعت به اصفهان، در ادارهى دخانیات مشغول به كار شد و كار تعمیر و ساعتسازى را در منزل خود انجام مىداد. میرزا حسین به علم عروض كاملا مسلط بود و در شعر طبعى روان داشت. در رسالهاى كه به خط خود وى در دفترى بر جاى مانده، به سبك كتاب «بحور الالحان» اشعارى گنجانده و تناسب معنى و بحر آنها را در مقامات موسیقى معین كرده است. او همچنین تقسیمات قدیم موسیقى را بر پایه آوازها و شعبات و نغمات و فواصل موسیقى به عدد و حروف ابجدى در جداولى ذكر كرده است. آرامگاه وى، در تخت فولاد اصفهان، تكیه شهدا است.[1]
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
