شکرالله صدری

معروف به «معتمد خاقان» و «قوام‏الدوله»، از آزادیخواهان دوران مشروطیت و از دوستان نزدیك شیخ خزعل و سیدحسن مدرس بود. در 1290 ه.ق در اصفهان تولد یافت. پدرض حاج محمدحسین صدرالدوله فرزند حاج محمدحسن‏خان صدر اصفهانى است. حاج صدرالدوله یكى از رجال دربار مظفرالدین میرزا ولیعهد در تبریز است. صدرالدوله در زمان ولیعهدى مظفرالدین میرزا در تبریز شاغل مقامات مهمى بوده . مدتها ریاست تشریفات ولیعهد را بر عهده داشت و زمانى نیز حكومتهاى شهرهاى آذربایجان از جمله خلخال با وى بوده است. در 1313 پس از قتل ناصرالدین‏شاه به تهران آمد و جزو درباریان موثر و مقرب مظفرالدین‏شاه بود. صدرى تحصیلات معموله زمان را در اصفهان و تبریز فراگرفت و بنا به پیشنهاد پدر وارد دربار ولیعهد گردید و مدتها جزو پیشخدمتان دربار محسوب مى‏گردید. در 1314 از مظفرالدین شاه لقب معتمد خاقان گرفت و به ریاست دوایر مختلف دربار رسید. در زمان صدارت عین‏الدوله، عده‏ى زیادى از درباریان كه وسیله‏ى اتابك تقویت مى‏شدند، بناى مخالفت را علیه صدراعظم گذاردند به طورى كه مبارزه و كارشكنى آنها علیه دولت وقت علنى بود. در راس این عده، معتمد خاقان قرار داشت. عین‏الدوله دستور داد معتمد خاقان و سایر درباریان را كه علیه وى در حال توطئه بودند احضار و پس از پرخاش و ناسزاگوئى به هر یك یكصد ضربه چوب نواختند معتمد خاقان نیز از این فیض بى‏بهره نماند و سپس به مازندران تبعید گرددى ولى پس از مدتى عین‏الدوله او را مورد عفو قرار داده، به شغل سابقش عودت داد. در زمانى كه نداى آزادیخواهى و تقاضاى تشكیل عدالتخانه از هر طرف به گوش مى‏رسید، در دربار نیز هسته‏اى به وجود آمد و معتمد خاقان یكى از افراد برجسته و تندروى دربار بود كه مشروطه‏خواهان را از هر طریق تقویت مى‏نمود. پس از فوت مظفرالدین‏شاه و روى كار آمدن محمدعلى میرزا، معتمد خاقان از دربار اخراج گردید. در این موقع فرصتى یافت كه علنا با مشروطه و مشروطه‏خواهان همكارى و همگامى نماید. در مشروطیت دوم كه با خلع محمدعلى میرزا شروع شد، مجددا وارد كار گردید و پس از صمصام‏السلطنه به حكومت اصفهان و یزد رسید و همزمان با خلع سلاح مجاهدین، او نیز در اصفهان درصدد تصفیه ادارات برآمد و چند تن از اتباع خارجى را كه ریاست ادارات از جمله نظمیه‏ى اصفهان را بر عهده داشتند، بركنار نمود ولى به مناسبت همین تصفیه مورد سوءقصد عباس زمانى صاحب منصب معزول شهربانى قرار گرفت. منشى وى مرحوم ابراهیم صدرى در دم جان سپرد و معتمدخاقان به سختى مجروح شد. قاتل به كنسولگرى روس پناه برد و چون مقصر تشخیص داده شد، به روسیه تبعید گردید. در 1289 ش وارد كابینه شد. وزارت تجارت و پست و تلگراف در كابینه‏ى سپهدار تنكابنى به او واگذار گردید. در ترمیم كابینه‏ى سپهدار، به وزارت پست و تلگراف منصوب شد. در 1290 ش پس از فوت میرزا محمدعلى قوام‏الدوله تفرشى، از طرف سلطان احمدشاه لقب قوام‏الدوله گرفت و به حكومت تهران منصوب شد و دختر ظهیرالدوله همسر قوام‏الدوله مرحوم را نیز به زوجیت انتخاب نمود. در انتخابات دوره‏ى سوم از طرف مردم نجف‏آباد نماینده‏ى مجلس شد ولى عمر این دور كوتاه بود و با آغاز جنگ بین‏المل اول و مهاجرت عده‏ى زیادى از نمایندگان، مجلس عملا تعطیل شد. قوام‏الدوله در 1292 ش به حكومت لرستان و بروجرد رفت و در 1295 در كابینه‏ى وثوق‏الدوله، وزیر فوائد عامه و تجارت شد و در انتخابات دوره‏ى چهارم و پنجم، از خرمشهر نماینده‏ى مجلس و مدتى نیز نماینده‏ى شیخ خزعل در تهران بود. در 17 مرداد 1304 در كابینه‏ى سردارسپه به توصیه‏ى سیدحسن مدرس، به وزارت كشور رسید و تا آذر 1304 در این سمت باقى ماند. قوام‏الدوله با شیخ خزعل نیز نزدیكى داشت و تقریبا نماینده‏ى او در تهران بود و روابط ولیعهد محمد حسن میرزا و مدرس به وسیله‏ى او با خزعل پیوند یافت. از شكرالله صدرى یك دختر باقى ماند.

شکرالله صدری

تازه های مشاهیر

بیشترین بازدید هفته