احمد نخجوان

سرلشكر احمد نخجوان در 1275 در تهران متولد شد. پدرش میرپنج على خان از افسران ارشد قزاقخانه بود و نسبت به تعلیم و تربیت فرزند خویش توجهى خاص داشت و از این رو او را به مدارس درجه اول تهران فرستاد و علاوه بر آن معلمین خوصى نیز براى تعلیم فرزندش انتخاب نمود، بطورى كه احمد در نوجوانى زبان فرانسه و ادبیات فارسى و ریاضیات را در حد كامل فرا گرفت و سپس به شیوه خانوادگى وارد مدرسه قزاقخانه شد و دوره مدرسه مزبور را پایان داد و در 1294 به درجه افسرى رسید. خدمت وى در انجام امور محوله و شركت در جنگ‏هاى متعدد داخلى و ابراز رشادت موجب شد درجات افسرى را خیلى زود طى نماید بطورى كه در سال 1300 در 25 سالگى درجه سرهنگى گرفت و در لشكر یك مركز به ریاست اركان جرب منصوب گردید. در 1302 سردار سپه وزیر جنگ عده‏اى از افسران را براى ادامه تحصیلات به اروپا فرستاد، از جمله سرهنگ احمد نخجوان براى آموزش فن خلبانى به فرانسه رفت و دوره مدرسه مزبور را با موفقیت كامل طى كرد و با یك دستگاه هواپیماى خریدارى شده عازم ایران گردید. وى در همان سال طى فرمانى مأمور تأسیس نیروى هوایى در ارتش ایران شد. در 1307 در 32 سالگى درجه سرتیپى گرفت و همچنان رئیس نیروى هوایى بود. در 1308 كه شورش عشایر فارس ابعاد گسترده‏ترى پیدا كرد از تهران سرتیپ احمد نخجوان فرمانده نیروى هوایى و سرتیپ فضل‏الله زاهدى رئیس امنیه كل مملكت به دستور رضاشاه عازم فارس شدند تا براى جلوگیرى از شورش چاره‏اندیشى كنند ولى كوشش آنها به جایى نرسید و رضاشاه تمام مأمورین دولت در فارس را به تهران احضار نمود. اكبر میرزا صارم‏الدوله والى فارس، سرتیپ محمد حسین فیروز فرمانده قواى اصفهان، سرتیپ زاهدى رئیس امنیه و سرتیپ احمد نخجوان فرمانده نیروى هوایى را به زندان انداخت. سرتیپ نخجوان پس از مدتى كوتاه مورد عفو واقع شده و به كار خود بازگشت. در 1310 نیز مجددا از كار بركنار شد و به جاى وى سرتیپ كوپال تعیین گردید. سرتیپ نخجوان چند ماهى بیكار بود تا اینكه به كار خود بازگشت. در 1315 سرتیپ احمد نخجوان به معاونت اول وزارت جنگ منصوب گردید و در 1318 عضو فرهنگستان شد و ریاست كمیسیون اصطلاحات ادارى با او بود. در آبان ماه 1318 در كابینه دكتر احمد متین دفترى به كفالت وزارت جنگ معرفى شد و در فروردین 1319 درجه سرلشكرى گرفت. در كابینه بعدى كه به ریاست على منصور تشكیل شد كفالت وزارت جنگ با او بود. به دنبال حمله شوروى و انگلیس به مرزهاى ایران و از بین بردن نیروى دریایى ایران و متلاشى شدن لشكرها روز پنجم شهریور ماه 1320 شوراى عالى جنگ به ریاست سرلشكر احمد نخجوان با حضور امراء ارتش و چند تن از وزیران تشكیل جلسه داد و سرانجام پس از بحث مفصل و نگرش به تمام جهات تشخیص داده شد كه قواى نظامى ایران حتى براى چند روز نیز آمادگى براى جنگ ندارد و لذا تصمیم به ترك مخاصمه گرفته شد و شوراى مزبور نظریه خود را مبنى بر لغو نظام وظیفه و آزادى سربازان زیرپرچم از پادگان‏ها اعلام نمود و قرار شد براى حفاظت وزارتخانه‏ها و سازمان‏هاى دولتى سرباز پیمانى با ماهى 35 تومان حقوق استخدام شود. این تصمیم روز هشتم شهریور به امضاء اعضاى شوراى ارتش رسیده و دستور آزادى سربازان وظیفه صادر شد. وقتى نظریه شورا توسط سرلشكر ضرغامى رئیس ستاد به شاه داده شد وى دستور داد امضاءكنندگان طرح روز نهم شهریور در سعدآباد حضور بهمرسانند. ساعت دو بعدازظهر روز نهم شهریور طبق قرار قبلى امراء امضاكننده طرح در سعدآباد حضور یافتند و رضاشاه در حالى كه از این تصمیم به شدت عصبانى بود امراء امضاكننده را به شدت مورد عتاب و ضرب و شتم قرار داد. سرلشكر احمد نخجوان كه براى مجاب ساختن شاه به توجیه این تصمیم پرداخته بود مورد غضب شاه واقع مى‏شود و شاه با شمشیر، او و سرتیپ على ریاضى را بشدت مضروب و مجروح مى‏نماید و دستور مى‏دهد تا اسلحه كمرى او را براى كشتن دو افسر ارشد بیاورند. سرانجام سرلشكر احمد نخجوان و سرتیپ ریاضى در سعدآباد زندانى مى‏شوند و روز بعد به زندان دژبان منتقل مى‏گردند. رضاشاه سرلشكر محمد نخجوان (امیر موثق) را به جاى سرلشكر احمد نخجوان به كفالت وزارت جنگ منصوب نموده به وى دستور مى‏دهد دادگاهى تحت ریاست شاه تشكیل داده تا كلیه امرائى كه طرح آزادى سربازان و استخدام سرباز پیمانى را امضاء نموده‏اند محاكمه و مجازات شوند. روز بعد سرتیپ عبدالمجید فیروز رئیس دادرسى ارتش به اتفاق حسن معاصر دادستان ارتش شاه را ملاقات نموده و متذكر مى‏شوند كه طبق قانون چون فرماندهى كل قوا با پادشاه است لذا شاه نمى‏تواند رئیس دادگاه باشد و در نتیجه‏ى این توضیحات سرلشكر امیر فضلى به ریاست دادگاه منصوب مى‏گردد. حسن معاصر دادستان ارتش از همان روز امر بازپرسى را شخصا برعهده گرفته و دقیقا موضوع را تحت بررسى قرار مى‏دهد و سرانجام دادستان ارتش نتیجه رسیدگى و بازجویى خود را طى گزارشى در 25 شهریور به شاه تسلیم مى‏نماید. در گزارش دادستان آمده بود كه امضاءكنندگان طرح استخدام سرباز پیمانى عمل خلافى انجام نداده و براى حفظ تهران چاره‏اى جز اتخاذ چنین رویه‏اى وجود نداشته است. دادستان در گزارش خود ضمن تجلیل از خدمات سرلشكر احمد نخجوان و سرتیپ على ریاضى براى آنان قرار موقوفى تعقیب صادر مى‏كند ولى رضاشاه قبل از اینكه گزارش را رویت كند مستعفى و از تهران خارج شده بود و در نتیجه جانشین او گزارش دادستان را تأیید نموده و دستور داد نخجوان و ریاضى از زندان مرخص و درجه آنها اعاده شود. سرلشكر احمد نخجوان پس از آزادى از زندان از طرف محمد على فروغى در تاریخ 30 شهریور ماه به سمت وزیر جنگ به شاه و مجلس معرفى شد و تا نیمه‏هاى آذر وزیر جنگ بود. پس از آن به ریاست دفتر نظامى شاه منصوب گردید و مدتى در دفتر نظامى شاه بود تا به ریاست بازرسى ناحیه غرب منصوب شد. در 1322 و 1323 در دو نوبت مجددا رئیس هواپیمایى شد وى آن شوق و علاقه را نداشت و به تقاضاى شخصى بازرس هوایى وزارت جنگ شد و در حدود 1326 بازنشسته شد. مرگ وى در 1345 اتفاق افتاد. نخجوان در جوانى با دختر میرپنج محمد باقرخان برادر سردار مخصوص پیوند زناشویى بست و صاحب دو دختر و دو پسر شد یكى از دختران وى در جوانى در دریا غرق شد. فرزندان ذكورش على و جعفر هر دو فن خلبانى آموختند و در درجه سرهنگى بازنشسته شدند. نخجوان مردى ادیب و دانشمند و صحیح‏العمل و وطنخواه بود و از مال دنیا طرفى نیست و حین‏الفوت در منزل كوچكى در خیابان دربند زندگى مى‏كرد.

احمد نخجوان

تازه های مشاهیر

بیشترین بازدید هفته