ساسان سپنتا

ساسان سپنتا در سال 1313 در شهر بمبئي هند به دنيا آمد سپنتاي جوان، ديپلم را در اصفهان گرفت و بلافاصله براي ادامه تحصيل به دانشگاه تهران رفت. او تحصيلات كلاسيك را به موازات آموزش موسيقي ادامه داد و هيچ كدام در زندگي او مانع ديگري نشد. نوازندگي ويولون را نزد آرميك گورگين (از تحصيلكردگان موسيقي كلاسيك در روسيه) و سپس نزد ابوالحسن صبا، علينقي وزيري و محمود تاج بخش (از شاگردان قديمي كلاس ويولون صبا) ادامه داد و تكميل كرد گفتني اين كه در سال ،۱۳۳۰ وقتي همراه پدر به تهران آمد. او بعد از اخذ ليسانس در رشته زبان و ادبيات فارسي از دانشگاه تهران، در رشته زبان شناسي فوق ليسانس گرفت از سال ،۱۳۳۹ كارمند فني شبكه بي سيم در وزارت راه بود. بعد از كسب موفقيت در آزمون آموزش حين خدمت، به ايالات متحده آمريكا اعزام شد و به ادامه تحصيل و كارآموزي در رشته الكترونيك در آمريكا نيز از اوقات فراغت خود براي تكميل معلومات در زمينه موسيقي استفاده كرد. او در مؤسسه معروف آر. سي. اي در ايالت نيوجرسي به كار پرداخت و در رشته علوم ارتباطات در دانشگاه ميشيگان درس خواند. در اين زمان (۱۳۴۱)، ساسان سپنتاي بيست و هشت ساله بين همنسلان خود از حيث تحصيل و تربيت علمي سرآمد بود. در همين سالها بود كه مقالات مختلفي (كه فهرست مشخصات آن در «كتابشناسي موسيقي ايران» درج است)در زمينه موسيقي وي در مجله موزيك ايران و مجلات وقت به چاپ رسيد. ساسان سپنتا بعد از مراجعت به ايران در دوره مترجمي دانشگاه تهران و مدرسه عالي ترجمه (كه در سال هاي قبل از انقلاب در تهران فعال بود) و همچنين در دانشكده فني وزارت راه، به تدريس پرداخت و بعد از مدتي براي مطالعه و تدريس به دانشگاه درهام (انگلستان) رفت. در آنجا نيز از معرفي موسيقي ايراني غافل نبود و جزوه اي كوچك نيز در معرفي موسيقي ايراني به زبان انگليسي، يادگار آن ايام است. او در انگلستان در مؤسسه معروف لينگافن (مخصوص دوره هاي خودآموز زبان هاي زنده دنيا) به عنوان مشاور كار كرد و بعد از تحصيل در دوره دكتراي زبان شناسي عمومي در دانشگاه تهران با پايان نامه مصوب با عنوان «بررسي فونتيكي خصوصيات واج هاي زبان فارسي» به سال ۱۳۵۱ در دانشگاه تهران، درجه دكترا گرفت و در دانشگاه اصفهان به تدريس پرداخت كه هنوز هم ادامه دارد. گروه : هنررشته : زبان شناسي و موسيقيگرايش : نوازندگيوالدين و انساب : ساسان سپنتا يكي از ۳ فرزند زنده يادان: عبدالحسين سپنتا و بانو گوهرتاج بزرگزاد ايماني است. پدر، اديب و تاريخدان و باني سينما در ايران بود و بعدها كه سينما را كنار گذاشت، مدير روزنامه «سپنتا» كه تا سال ۱۳۳۸ نيز منتشر مي شد. او به همراه همسرش در اصفهان براي امور ترجمه و تأليف كتب مربوط به ايران باستان كه از طرف دانشمند شهير، دينشاه ايراني (سيلستر) در بمبئي به عبدالحسين خان سپنتا واگذار شده بود، به هندوستان سفر كردند و فرزند آنها - ساسان - در بمبئي متولد شد. بعد از مدتي كوتاه، مادر به همراه خانواده به اصفهان مراجعت كرد و پدر نيز مدتي بعد آمد. ساسان سپنتا در محيط با فرهنگ و با اصالت خانواده خود، نغمه هاي موسيقي اصيل از ساز و آواز استادان و هنرمنداني چون صبا و ني داوود و قهر و تاج و اديب را به گوش جان شنيد و مجموعه اين موسيقي متعالي كه از صفحات گرامافون (توليد كارخانه هاي انگليسي و آلماني و آمريكايي) پخش مي شد، شالوده ذهني و پسند هنري او را شكل داد. پدر با موسيقي الفت داشت و خود نيز تصنيف هايي را در فيلم هايش خوانده بود و از اين رو، مانعي براي يادگيري موسيقي در آن خانواده وجود نداشت.تحصيلات رسمي و حرفه اي : ساسان سپنتا آموختن نوازندگي ويولون را نزد آرميك گورگين (از تحصيلكردگان موسيقي كلاسيك در روسيه) و سپس نزد ابوالحسن صبا، علينقي وزيري و محمود تاج بخش (از شاگردان قديمي كلاس ويولون صبا) ادامه داد و تكميل كرد. در سال 1330 او بعد از اخذ ليسانس در رشته زبان و ادبيات فارسي از دانشگاه تهران، در رشته زبان شناسي فوق ليسانس گرفت. تحصيل در دوره دكتراي زبان شناسي عمومي در دانشگاه تهران با پايان نامه مصوب با عنوان «بررسي فونتيكي خصوصيات واج هاي زبان فارسي» به سال ۱۳۵۱ در دانشگاه تهران، درجه دكترا گرفت و در دانشگاه اصفهان به تدريس پرداخت كه هنوز هم ادامه دارد. در سال 1339 او براي آموزش حين خدمت در شبكه بي سيم در وزارت راه ، به ايالات متحده آمريكا اعزام شد و به ادامه تحصيل و كارآموزي در رشته الكترونيك پرداختو در رشته علوم ارتباطات در دانشگاه ميشيگان درس خواند فعاليتهاي ضمن تحصيل : ساسان سپنتا به كارهاي فني در زمينه فيزيك و آكوستيك علاقه مند بود و با تمهيدات صوتي مناسب، صفحات قديم را روي نوار ريل ضبط مي كرد و در اختيار اهل فن قرار مي داد. او خود مي نويسد: «... برخي ايام تعطيل به همراه زنده ياد روح الله خالقي، آن نوارها را مي شنيديم و مباحثه مي كرديم. گاه مواردي كه كم و كسر داشت براي او ضبط مي كردم و مواردي كه نداشتم از مجموعه خود در اختيارم مي گذاشت. در يكي از جلسات، روزي اظهار داشت: شما كه اين صفحه هاي سوزن خورده را به اين خوبي روي نوار آورده ايد آيا مي دانيد كه قبل از ورود صفحه به ايران يكي دو دستگاه قديمي تري به نام فوتوگراف آورده بودند كه روي استوانه هاي آن، اصوات را ضبط مي كردند؟ گفتم: در ديوان عارف خوانده ام و...» زنده ياد خالقي، او را تشويق كرد كه نزد دوستعلي خان معيري (معير الممالك) برود و استوانه هاي موروثي خانواده را از او بخواهد كه با كيفيت مناسب روي نوار ضبط شود. معير هشتاد ساله با اكراه موافقت كرد. زيرا تا آن زمان چند نفر براي تعمير و راه اندازي آن دستگاه اقدام كرده بودند و نتيجه اي گرفته نشده بود. سپنتا تصميم گرفت دستگاه ديگري بسازد تا صداي حاصل از استوانه ها باز يافت شود. بعد از چند ماه تلاش و ساخت وسايل لازم كه شرح آن در كتاب تاريخ تحول ضبط موسيقي در ايران آمده است، محتوي چند لوله را روي نوار ضبط كرد و نزد معير الممالك برد. شاهزاده قاجار بعد از شنيدن صداي والدينش- پس از پنجاه سال- متأثر شد و گفت: «بيش از نيم قرن مي گذرد كه صداي مادرم را نشنيده بودم و فكر نمي كردم، ديگر هرگز موفق شوم، صداي مادرم را بشنوم» دوستعلي خان معير، دريادداشتي يادگاري كه به اسم يادگار براي سپنتا نوشته، چنين آورده: «... جواني را ديدم زيبا و خوش اندام كه اصالت و نجابت از سر و رويش بارز بود. پس از تعارفات رسمي به صحبت نشسته الحق وضع تكلم و انسانيت ايشان مرا جذب و فريفته نمود. به هر حال مدتي به فوتوگراف به اصطلاح ور رفته و چند لوله بردند، پس از چندي تشريف آورده، لوله ها را روي نوار آورده بودند تا يك درجه كه بهتر از آن نمي شد درست شده بود... اميدوار به درگاه احديت هستم كه سال ها با خوشي زيست نمايند و به آنچه آرزو دارند برسند. يارب دعاي خسته دلان مستجاب باد. دوستعلي معير ۱۳۳۸».استادان و مربيان : ساسان سپنتا نوازندگي ويولون را نزد آرميك گورگين (از تحصيلكردگان موسيقي كلاسيك در روسيه) و سپس نزد ابوالحسن صبا، علينقي وزيري و محمود تاج بخش (از شاگردان قديمي كلاس ويولون صبا) ادامه داد و تكميل كرد. او مورد تشويق استاد روح الله خالقي قرار گرفت و با آن هنرمند بزرگ نيز تا آخر عمر او، دوستي عميق و معاشرت پرفايده اي يافت. تعدادي از نامه هاي خصوصي خالقي به او كه در سال هاي اخير چاپ شده، گوياي اين رابطه پرمهر شاگرد و استادي است.فعاليتهاي آموزشي : ساسان سپنتا بعد از مراجعت به ايران در دوره مترجمي دانشگاه تهران و مدرسه عالي ترجمه (كه در سال هاي قبل از انقلاب در تهران فعال بود) و همچنين در دانشكده فني وزارت راه، به تدريس پرداخت و بعد از مدتي براي مطالعه و تدريس به دانشگاه درهام (انگلستان) رفت. در آنجا نيز از معرفي موسيقي ايراني غافل نبود و جزوه اي كوچك نيز در معرفي موسيقي ايراني به زبان انگليسي، يادگار آن ايام است. او در انگلستان در مؤسسه معروف لينگافن (مخصوص دوره هاي خودآموز زبان هاي زنده دنيا) به عنوان مشاور كار كرد به سال ۱۳۵۱ در دانشگاه تهران، درجه دكترا گرفت و در دانشگاه اصفهان به تدريس پرداخت كه هنوز هم ادامه دارد. جوائز و نشانها : فعاليت هاي پژوهشي و علمي و آموزشي ساسان سپنتا از طرف سازمان جهاني يونسكو، كنسرواتوار موسيقي شيان، دانشگاه درهام، دانشگاه اصفهان، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي مورد تقدير كتبي قرار گرفته استچگونگي عرضه آثار : ـ فعاليت قلمي در زمينه موسيقي از سال ۱۳۳۶ در مجله موزيك ايران (به سردبيري بهمن هيربد). تاكنون بيش از يكصد و بيست مقاله تخصصي در رشته هاي ادبيات، موسيقي و زبان شناسي به قلم روان و آموزنده دكتر ساسان سپنتا در نشريات تخصصي - پژوهشي داخل و خارج از كشور به چاپ رسيده است. گذشته از دو كتاب مهم و آموزنده «تاريخ تحول ضبط موسيقي در ايران» و «چشم انداز موسيقي ايران» كه به ويرايش مجدد و چاپ دوم رسيده اند، كتاب «آواشناسي فيزيكي زبان فارسي» نيز به قلم او نوشته شده ولي هنوز منتشر نشده است. فعاليت هاي پژوهشي و علمي و آموزشي دكتر ساسان سپنتا از طرف سازمان جهاني يونسكو، كنسرواتوار موسيقي شيان، دانشگاه درهام، دانشگاه اصفهان، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي مورد تقدير كتبي قرار گرفته است. او در كنگره بين المللي «باربد» كه به تاريخ ارديبهشت ۱۳۶۹ (آوريل - مه ۱۹۹۰ ميلادي) در شهر «دوشنبه» جمهوري تاجيكستان برگزار شد، به عنوان نخستين سخنران در مورد موسيقي ايراني دوره ساساني و مختصات موسيقايي باربد سخنراني كرد. او از طرف هيأت برگزاري مراسم به عنوان رئيس جلسه كنگره انتخاب شده بود. گذشته از فعاليت قلمي پربار، شهرت دكتر ساسان سپنتا بين اهل موسيقي، مربوط به بازيافت هاي صوتي او از روي لوله هاي فوتوگراف قديم است. همان طور كه گفته شد او از جواني به گردآوري آثار موسيقي قديمي در اصفهان گرامافون (كه در آن زمان هيچ كس به فكر جمع آوري آنها نبود) و نيز به كارهاي فني در زمينه فيزيك و آكوستيك علاقه مند بود و با تمهيدات صوتي مناسب، صفحات قديم را روي نوار ريل ضبط مي كرد و در اختيار اهل فن قرار مي داد دكتر ساسان سپنتا مي افزايد: «آنچه از مجموعه لوله هاي فوتو گراف مذكور حاصل شد، از نخستين آثار بازمانده صوتي ضبط شده و بازيافت شده در ايران به شمار مي آيد كه از نظر بررسي هاي زبانشناسي زبان فارسي و تطور آن، صداي شخصيت هاي معروف ، آثار خطبا و گويندگان نامي، مطالعه در مراسم و اعياد سنتي ، سماع نغمه ها و رديف اصيل موسيقي ايراني، سبك نوازندگي استادان موسيقي عصر ناصرالدين شاه، كه نغمات ساز آنها به جز وسيله استوانه فوتوگراف در هيچ وسيله ديگري ضبط و پخش نشده، آن منابع مي تواند مفيد بوده و مورد استفاده واقع شود.» ايشان بعد از بازيافت اين آثار در چند مصاحبه راديويي، برخي از آنها را روي نوار ضبط كرد و با شرح و توصيف لازم براي استفاده عموم ارائه داد كه از راديو ايران به تاريخ ۱۱ خرداد ۱۳۵۱ پخش شد. در چهاردهم دي ماه ۱۳۵۱ يك فيلم ۱۶ ميليمتري تلويزيوني از كارگاه آ زمايشهاي علمي دكتر ساسان سپنتا در تلويزيون به نمايش درآمد. دكتر ساسان سپنتا اضافه مي كند: «از آن به بعد، خانواده هاي چندي با من تماس گرفتند و برخي از لوله هاي ضبط شده فوتوگراف را كه در اختيار داشتند براي بازيافت صدا در اختيار من قرار دادند. از آن جمله آقاي مصطفي فاتح چند لوله فوتوگراف آوردند كه روي نوار مغناطيسي منتقل كردم. در بين آن لوله ها قطعاتي از سيدرحيم خواننده معروف اصفهاني و نيز روضه حاج تاج نيشابوري واعظ معروف را كه صدايي گيرنده و سيمايي دلكش داشت، قطعاتي موجود بود.» در سال ،۱۳۳۶ بعد از جدال قلمي اي كه در مجله موزيك ايران بين فريدون فرزانه (۱۳۶۴ - ۱۲۸۹) و روح الله خالقي (۱۳۴۳ - ۱۲۸۵) درگرفت، فريدون فرزانه به روش برخي موسيقيدان هاي شيفته غرب و بيگانه با ارزش هاي فرهنگ ملي، موسيقي ايراني را فاقد ارزش هنري ناميد و مي توان گفت در پاسخ به او بود كه نخستين يادداشت ساسان سپنتا در مجله موزيك ايران چاپ شد و بعد از آن، سلسله مقالات پربار و ارزنده اي (كه فهرست مشخصات آن در «كتابشناسي موسيقي ايران» درج است)، به قلم او نوشته شد كه جنبه هاي مختلف علمي و هنري موسيقي - بخصوص آواز ايراني - را نشان مي داد. استقبال خوانندگان مجله موزيك ايران از مقاله هاي سپنتا كه با دانش فني كافي و قلمي صريح و روان نوشته مي شد، تداوم در نگارش و نشر آنها را فراهم آورد. گذشته از اين، تعدادي از مقاله هاي انتقادي او در بررسي وضع ناهنجار موسيقي راديو تهران در سال هاي ۱۳۴۳ - ۱۳۳۶ از جمله نوشته هاي خواندني و ماندني در تاريخ موسيقي معاصر است. انتقاد از مسئولان اداري موسيقي آن زمان در راديو و وزارت فرهنگ و هنر كه به هر حال از منسوبان دربار پهلوي بودندْ، خالي از خطر نبود، ولي ساسان سپنتا و گردانندگان آزادانديش مجله موزيك ايران، هراس و پروايي از اين خطرها نداشتند. او در اين زمان مورد تشويق استاد روح الله خالقي قرار گرفت و با آن هنرمند بزرگ نيز تا آخر عمر او، دوستي عميق و معاشرت پرفايده اي يافت. تعدادي از نامه هاي خصوصي خالقي به او كه در سال هاي اخير چاپ شده، گوياي اين رابطه پرمهر شاگرد و استادي است. ________________________________________ آثار : تنظيم و حاشيه نويسي بر جلد سوم «سرگذشت موسيقي ايران» نوشته روح الله خالقي چشم انداز موسيقي ايران (? چاپ) كتاب هاي تاريخ تحول ضبط موسيقي ايران (? چاپ)

ساسان سپنتا

تازه های مشاهیر

بیشترین بازدید هفته