پروین اعتصامی

 (1285-1320ش)
وی دختر میرزا یوسف خان اعتصام دفتر، متخلص به پروین از شاعران نامدار ایرانی در دوره معاصر است. پروین به سال 1285 در تبریز به دنیا آمد. جدّش میرزا ابراهیم خان مستوفی از نجیب زادگان آشتیان بود که در جوانی عهده دار سمت استیفای آذربایجان شد. پدرش یوسف اعتصام الملک نویسنده و مترجم چیره دستی بود که به زبان های فارسی، ترکی، عربی و فرانسه احاطه کامل داشت. پروین در خدمت پدر فاضل خویش به فراگرفتن دانش پرداخت و ادبیات فارسی و عربی را از او آموخت. در کودکی همراه پدر به تهران آمد و در مدرسه دخترانه آمریکایی ها در تهران به تحصیل پرداخت.
در سال 1313 ه.ش با پسرعموی پدرش ازدواج کرده و به کرمانشاه رفت. اما پس از دو ماه و نیم خانه شوهر را رها کرده و به تهران بازگشت و تا هنگامی که به بیماری حصبه درگذشت مجرّد زیست. پیکرش را در قم در مقبره خانوادگی کنار قبر پدرش به خاک سپردند. پروین از کودکی به سرودن شعر پرداخت و از همان آغاز نشان داد که از قریحه ای سرشار و توانایی فراوان در این زمینه برخوردار است. نخستین دفتر شعر او در سال 1314ه.ش به همّت برادرش انتشار یافت و بی درنگ نظر محافل ادبی مخصوصاً زنان را که رفته رفته برای شرکت جستن در کارهای اجتماعی از کُنج خانه بیرون می آمدند به خود جلب کرد و سبب دلگرمی آنان شد. چندی نگذشت که پروین با وجود جوانی در زمره سرآمد گویندگان زمان خویش درآمد و شعر او قبول عام گشت. اشعار پروین مرکب است از قصاید و قطعات و مفردات و مثنوی و غزل که به گفته مرحوم بهار «ترکیبی است از دو سبک و شیوه لفظی و معنوی آمیخته با سبکی مستقل، یکی شیوه شعرای خراسان خاصّه استاد ناصرخسرو، و دیگری شیوه شعرای عراقی و فارسی، به ویژه سعدی و از حیث معانی نیز بین افکار و خیالات حکما و عرفا است».
بیشتر مقطعات پروین به طرز مناظره است که شاعر در آنها انسان ها، جانوران گیاهان را به گفتگو وا می دارد، و از این گفتگوها نتایج اخلاقی و حکمی می گیرد و هدف های عالی انسان را در پیش روی خواننده می گذارد. اشعار پروین سرشار از مهر مادری و دلسوزی نسبت به تهیدستان و یتیمان و حتی شفقت به جانوران و روحانی است.