والتر ماتا

 Matthau, Walter                             

بازیگر (1920، نیویورک - امریکا؛ 2000)

با نام والتر ماتوشانسکایاسکی به دنیا آمد. پدر و مادرش مهاجران فقیر روس بودند. در کودکی در یک تآتر محلی یهودی نیویورک روی صحنه می رفت. پس از پایان دوران دبیرستان به حرفه های مختلفی (از جمله زمین شویی) پرداخت. طی جنگ جهانی دوم در خدمت نیروی هوایی بود. در مدرسه ی جدید کارگاه دراماتیک، زیر نظر اروین پیسکاتور، آموزش بازیگری دید. از سال 1946، به طور حرفه ای، روی صحنه می رفت. خیلی زود به برودوی راه یافت. در 1955وارد سینما شد و پس از آن فعالیت هایش را، به طور هم زمان، در تآتر و سینما پی گرفت. در سینما ابتدا در نقش های دوم منفی بازی می کرد و به جایی نرسید. در 1960 یک فیلم کم هزینه را با نام داستان گنگستر کارگردانی کرد و در همین دوره در تلویزیون نیز فعالیت داشت. تا این که با اجرای برودوی نمایش زوج عجیب نیل سایمن به شهرت رسید و با نسخه ی سینمایی این اثر و مجموعه ای از دیگر فیلم های کمدی در سینما به شهرت بسیاری رسید. برای کاچ و پسران آفتاب کاندیدای دریافت اسکار بهترین بازیگر نقش اول بود و این جایزه را (به عنوان بهترین بازیگر نقش دوم ) برای کیک تفأل برنده شد. همسر دومش، کارول ولینگتن اسمیت مارکوس (از 1959 تا زمان مرگ ماتا)، همسر سابق ویلیام سارویان، نویسنده ی نامدار بود. پسرش، چارلز ماتا، کارگردان است. بر اثر سکته ی قلبی درگذشت.

ماتا با چهره ی نه چندان دل چسب، راه رفتن شل و بی حال و حرف زدنی که به غُرغُر می ماند. طبیعی بود که جایی میان نقش های اول سینمای هالیوود نیابد. اگرچه کارش را با ایفای نقش های منفی آغاز کرد اما بعدتر در زمینه ی کمدی استعداد بی نظیری از خود نشان داد. درست هنگامی که ایفای نقش های دوم به عنوان سرنوشتش پذیرفته شده بود، در نمایش کمدی زوج عجیب، در نقش اول چنان درخشید که بلافاصله در نسخه ی سینمایی آن نیز بازی کرد. فروش فوق العاده ی فیلم، او را در مقام یک کمدین با ویژگی های خاص خود تثبیت کرد. در واقع همان ویژگی هایی که سبب شده بود در نقش های دراماتیک چندان جلوه نکند، در کمدی به کمکش آمد و او را مناسب نقش هایی کرد که نیازمند نمایش نوعی افسردگی شیرین و دوست داشتنی بودند. حس طنز موجود در نگاه و گفتارش او را تماشایی، باورپذیر و تأثیرگذار ساخته بود یا به قولی به قدری صمیمی، که انگار سال هاست با تماشاگر آشناست. او و جک لمون پس از زوج عجیب موفقیت خود را در چند فیلم دیگر نیز تکرار کردند و به زوج کمدی محبوب دهه ی 1960 تبدیل شدند. پس از گذشت این همه سال باز هم وقتی در پیرمردان غرغرو، پیرمردان غرغروتر و پیرمردان غرغروتر 2، کنار لمون، ظاهر شد، باز هم آشنا و دوست داشتنی بود و نگاه شیطنت آمیزش هم چنان لبخند به لب تماشاگر می آورد.

از فیلم ها: 1955 - مبارز ضد سرخ پوست (د تات)، اهل کنتاکی (لنکستر)؛ 1956 - فراتر از واقع (ن. ری)؛ 1957 - چهره ای میان جمعیت (کازان)؛ 1958 - در مسیر کج (هیبز)، کینگ کریول (کورتیز)؛ 1960 - وقت ملاقات بیگانه ایم (کوآین)، داستان گنگستر (+ ک.)؛ 1962 - چه کسی اقامه ی دعوی کرده است؟ (دانیل مان)، شجاعان تنها هستند (د. میلر)؛ 1963 - معما (دانن)؛ 1964 - خداحافظ چارلی (مینه لی)، ستوان پالور (لوگان)، سراب (دمیتریک)؛ 1966 - کیک تفأل (ب. وایلدر)؛ 1967 - راهنمای مرد متأهل (ج. کلی)؛ 1968 - زوج عجیب (ساکس)، کندی (مارکوان)؛ 1969 - سلام دالی ! (ج. کلی)، گل کاکتوس (ساکس)؛ 1970 - پلازا سوییت (هیلر)؛ 1971 - برگی نوین (می)، کاچ (لمون)؛ 1972 - پیت و تیلی (ریت)؛ 1973 - چارلی واریک (سیگل)؛ 1974 - زمین لرزه (رابسن)، صفحه ی اول (ب. وایلدر)؛ 1975 - پسران آفتاب (ه. راس)؛ 1976 - تیم بیس بال بد نیوز برز (ریچی)؛ 1978 - ویزیت در خانه (زیف)، سوییت کالیفرنیا (ه. راس)؛ 1979 - آفتاب سوختگی (ر. سارافیان)؛ 1980 - لی لی (نیم)، دوشیزه مارکر کوچولو (برستاین) (+ تا)؛ 1981 - اولین دوشنبه در ماه اکتبر (نیم)، دوست جون جونی (ب. وایلدر)؛ 1982 - باید در فیلم بازی کنم (ه. راس)؛ 1983 - بازماندگان (ریچی)؛ 1984 - بگردان و بجنبان (و. آشر)؛ 1986 - دزدان دریایی (ر. پولانسکی)؛ 1988 - وسوسه ی روان کاوی (ریچی)؛ 1991 - ج. ف. ک. (آ. استون)؛ 1993 - پیرمردان غرغرو (دانلد پتری)، دنیس شرور (ن. کاسل)؛ 1995 - بهره ی هوشی (شپیسی)، پیرمردان غرغروتر (دویچ)؛ 1997 - به سوی دریا (کولیج)؛ 1998- پیرمردان غرغرو 2 (دویچ).